Τυφλή επί πέντε χρόνια, ξαναβλέπει χάρη στο άλλο της μάτι

Μια 67χρονη στην Ιταλία, τυφλή έπειτα από ένα σοβαρό τροχαίο, πρώτα ξεχώρισε φως. Μετά σχήματα σε ασπρόμαυρο. Και ύστερα χρώματα, αρκετά για να αναγνωρίσει ξανά τον γιο της και τον σκύλο της (Upday). Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ότι ξαναβλέπει. Είναι το πώς. Οι χειρουργοί δεν της έβαλαν εμφύτευμα ούτε μάτι από δότη. Χρησιμοποίησαν το ένα της μάτι για να ξαναχτίσουν το άλλο.

Η επέμβαση έγινε στην πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική του νοσοκομείου Molinette στο Τορίνο, με επικεφαλής τον καθηγητή Michele Reibaldi, και διήρκεσε σχεδόν έξι ώρες (RaiNews). Για να καταλάβει κανείς γιατί ήταν δυνατή, πρέπει να δει τι είχε πάθει η ασθενής: δύο μάτια, δύο διαφορετικές βλάβες.

Δύο σπασμένα μάτια, ένα λειτουργικό

Σκεφτείτε το μάτι σαν κάμερα συνδεδεμένη με υπολογιστή μέσα από ένα καλώδιο. Το αριστερό μάτι της ασθενούς είχε γερό «σώμα κάμερας», αλλά κομμένο καλώδιο: μη αναστρέψιμη βλάβη στο οπτικό νεύρο, τη νευρική γραμμή που στέλνει την εικόνα στον εγκέφαλο. Ό,τι κι αν κατέγραφε, δεν έφτανε πουθενά. Το δεξί μάτι είχε το αντίστροφο πρόβλημα. Το καλώδιο δούλευε ακόμα, αλλά η ίδια η κάμερα ήταν κατεστραμμένη, με βαριά βλάβη στον κερατοειδή και στον αμφιβληστροειδή (La Sicilia).

Η ιδέα ήταν να πάρουν τα καλά «εξαρτήματα» από το μάτι με το κομμένο καλώδιο και να τα μεταφέρουν στο μάτι που είχε ακόμη σύνδεση με τον εγκέφαλο. Οι γιατροί αφαίρεσαν από το αριστερό μάτι ένα ενιαίο «ανατομικό block». Ένα κομμάτι που περιλάμβανε το μπροστινό, διαφανές μέρος του ματιού (κερατοειδή, σκληρό χιτώνα, επιπεφυκότα) και, για πρώτη φορά, την κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς: την ωχρά κηλίδα (La Repubblica Torino).

Εδώ κρύβεται το πραγματικά νέο. Μεταμόσχευση κερατοειδούς, δηλαδή αλλαγή του «τζαμιού» μπροστά στο μάτι, γίνεται εδώ και δεκαετίες. Αυτό που δεν είχε γίνει ποτέ είναι η μεταφορά κομματιού από τον ίδιο τον αισθητήρα. Η ωχρά κηλίδα είναι το μικρό κεντρικό σημείο του αμφιβληστροειδούς με την υψηλότερη «ανάλυση». Εκεί βασίζεται το διάβασμα, η αναγνώριση προσώπων, η καθαρή εικόνα μπροστά μας (NEI). Είναι λεπτότατος νευρικός ιστός που πρέπει να μείνει ζωντανός, σωστά τοποθετημένος και συνδεδεμένος. Γι' αυτό ο Reibaldi χαρακτήρισε την επέμβαση «μαραθώνιο» και τόνισε ότι το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν «κόλλησε» ο ιστός, αλλά πόσο λειτουργική θα αποδειχθεί η μεταφερμένη περιοχή (RaiNews).

Γιατί χρειάζεται ψυχραιμία

Πόσο στέρεη είναι η απόδειξη; Προς το παρόν, πρώιμη. Η εικόνα βασίζεται στις δημόσιες ανακοινώσεις της ίδιας της χειρουργικής ομάδας και στην κάλυψη των ΜΜΕ, όχι σε επιστημονική δημοσίευση που να έχει περάσει από αξιολόγηση άλλων ειδικών (peer-review). Δεν έχουν δοθεί δημόσια αριθμοί οπτικής οξύτητας πριν και μετά, ούτε αναλυτική παρακολούθηση ή κατάλογος επιπλοκών (Adnkronos). Ο Γάλλος οφθαλμίατρος Michel Paques σημείωσε ότι, χωρίς δημοσιευμένα και αξιολογημένα δεδομένα, δεν μπορεί να κριθεί αντικειμενικά ούτε η τεχνική ούτε η δυνατότητα να επαναληφθεί (HotNews/AFP). Έχουμε έναν ασθενή, όχι σειρά περιστατικών.

Κι εδώ μπαίνει ο σημαντικότερος αστερίσκος: η μέθοδος δεν είναι λύση για την τύφλωση γενικά. Δουλεύει μόνο στη σπάνια, πολύ ειδική περίπτωση των ασύμμετρων βλαβών. Ένα μάτι με χρήσιμους ιστούς αλλά κομμένο νεύρο, ένα άλλο με ζωντανό νεύρο αλλά κατεστραμμένο αισθητήρα. Για βλάβη οπτικού νεύρου και στα δύο μάτια, δεν προσφέρει τίποτα, καθώς το κομμένο καλώδιο μένει κομμένο. Για την ηλικιακή εκφύλιση ωχράς, τα ωριμότερα μονοπάτια σήμερα είναι εμφυτεύματα και κυτταρικές θεραπείες, που δοκιμάζονται σε μεγαλύτερες μελέτες (ScienceDaily).

Από ένα μεμονωμένο επίτευγμα μέχρι μια επαναλήψιμη θεραπεία, ο δρόμος μετριέται σε χρόνια, όχι μήνες. Μέχρι τότε, το Τορίνο έδειξε κάτι που πριν λίγα χρόνια ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία: ότι ένα μάτι που δεν βλέπει πια μπορεί να δανείσει τα κομμάτια του σε ένα άλλο, για να το ξαναφέρει στη ζωή.