Τρίμηνο μπλόκο ΕΟΦ στις εξαγωγές 82 φαρμάκων

Η Ευρώπη επιβάλλει την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών. Όταν όμως το ράφι στο φαρμακείο της γειτονιάς αδειάζει, το δικαίωμα της Ελλάδας να προστατεύσει τους ασθενείς της υπερισχύει. Με αυτή τη λογική, ο ΕΟΦ απαγόρευσε για τρεις μήνες, έως τις 27 Αυγούστου 2026, τη μεταπώληση 82 φαρμάκων σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές και ταυτόχρονα έβαλε φρένο στην αποθεματοποίησή τους από τους χονδρεμπόρους (Newsit · Protothema).

Το αρμπιτράζ που τρέφει τις ελλείψεις

Στην ΕΕ, το ίδιο ακριβώς φάρμακο δεν έχει την ίδια τιμή. Ένα σκεύασμα στην Ελλάδα μπορεί να κοστίζει αισθητά φθηνότερα από ό,τι στη Γερμανία ή τη Σουηδία, επειδή κάθε κράτος-μέλος αποφασίζει χωριστά την τιμολόγηση και την αποζημίωσή του (Pharmaphorum).

Αυτή η διαφορά τιμής δημιουργεί το αρμπιτράζ: ένας χονδρέμπορος αγοράζει νόμιμα το φθηνό ελληνικό κουτί, το ανασυσκευάζει σύμφωνα με τους κανόνες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA IRIS) και το πουλάει σε χώρα όπου η ίδια συσκευασία κοστίζει σημαντικά περισσότερο. Η διαφορά, αφού αφαιρεθούν μεταφορά και συμμόρφωση, μένει στον μεσάζοντα. Η πράξη δεν είναι παράνομη. Είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας ενιαίας αγοράς αγαθών χτισμένης πάνω σε 27 διαφορετικά εθνικά συστήματα τιμολόγησης.

Το πρόβλημα προκύπτει όταν η ροή γίνεται τόσο έντονη ώστε να αφαιρεί ποσότητες από την αγορά προέλευσης. Τότε ο Έλληνας ασθενής δεν αντιμετωπίζει μια αφηρημένη «τιμή», αλλά κενό ράφι. Η εικόνα δεν είναι καινούργια. Ήδη από τον Μάρτιο 2026 ο ΕΟΦ είχε σε ισχύ ανάλογη απαγόρευση για 80 φάρμακα έως τις 22 Μαΐου (eefam.gr), και η νέα λίστα έρχεται ουσιαστικά να αντικαταστήσει εκείνη χωρίς διακοπή.

Πότε επιτρέπεται η Ελλάδα να φρενάρει

Η Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ προστατεύει την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, αφήνοντας όμως ρητή εξαίρεση όταν διακυβεύεται η προστασία της υγείας και της ζωής (EUR-Lex). Στα φάρμακα ειδικά, το άρθρο 81 της Οδηγίας 2001/83/ΕΚ υποχρεώνει τους κατόχους άδειας και τους χονδρεμπόρους να εξασφαλίζουν «κατάλληλο και συνεχή» εφοδιασμό των ασθενών στο κράτος-μέλος (EUR-Lex). Αυτή η διάταξη είναι η νομική άγκυρα που επιτρέπει στον ΕΟΦ να φρενάρει εξαγωγές. Η Αυστρία λειτουργεί ήδη με δημόσιο δείκτη ελλείψεων που ενεργοποιεί παρόμοιους περιορισμούς (BASG).

Κάθε τέτοιο μέτρο πρέπει να είναι αναλογικό: συγκεκριμένο, προσωρινό, μη διακριτικό και τεκμηριωμένο με πραγματικό κίνδυνο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί προς το λεγόμενο Critical Medicines Act, με στόχο αποθέματα ασφαλείας, διαφοροποίηση προμηθευτών και μικρότερη εξάρτηση από τρίτες χώρες για τις δραστικές ουσίες (Cuatrecasas). Οι ελλείψεις, δηλαδή, δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως συγκυριακό φαινόμενο.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει

Το κίνητρο είναι αμιγώς εμπορικό. Οι χονδρέμποροι μετατρέπουν τη διαφορά τιμής σε περιθώριο κέρδους, ενώ τα συστήματα υγείας του Βορρά εξασφαλίζουν φθηνότερες προμήθειες. Οι φαρμακευτικές εταιρείες χάνουν μέρος της δυνατότητας να τιμολογούν διαφορετικά ανά χώρα και αντιδρούν συχνά μη λανσάροντας νέα προϊόντα σε αγορές χαμηλών τιμών, ένα μοτίβο που έχει ήδη φανεί στις πιέσεις της φαρμακοβιομηχανίας απέναντι στις αμερικανικές ρυθμίσεις τιμολόγησης (To Brief). Ο ασθενής στη χώρα προέλευσης χάνει ευθέως, όταν δεν βρίσκει το σκεύασμά του. Με την απαγόρευση, το κράτος προστατεύει την επάρκεια αλλά απορροφά την οργή των εξαγωγέων που χάνουν περιθώριο.

Ο ΕΟΦ επιβάλλει το μέτρο επικαλούμενος «αξιολόγηση στοιχείων επάρκειας», αλλά δεν δημοσιοποιεί τα δεδομένα. Δεν ξέρουμε ποια είναι τα ημερήσια αποθέματα ανά σκεύασμα, πόσες ημέρες κάλυψης απομένουν, ούτε ποιες ήταν οι εξαγωγικές ροές ανά δραστική ουσία τους προηγούμενους μήνες (Ethnos). Η ΕΕ διαθέτει εργαλεία όπως το Medicine Shortages Catalogue και την European Shortages Monitoring Platform (EMA), αλλά κανένα ελληνικό dashboard πραγματικού χρόνου δεν επιτρέπει στον πολίτη να δει αν τα 82 φάρμακα μπήκαν στη λίστα προληπτικά ή αφού η αγορά είχε ήδη στεγνώσει. Χωρίς αυτά τα δεδομένα, βλέπουμε το φρένο, όχι την ταχύτητα με την οποία πατήθηκε.