Τρένο Αθήνα-Θεσσαλονίκη: τηλεδιοίκηση 100%, αυτόματο φρένο ανενεργό

Σχεδόν τρία χρόνια μετά τα Τέμπη, το ερώτημα για τον βασικό σιδηροδρομικό άξονα της χώρας, τη γραμμή Αθήνα-Θεσσαλονίκη, παραμένει σκληρό και πρακτικό: λειτουργεί το σύστημα που φρενάρει μόνο του ένα τρένο όταν ο μηχανοδηγός δεν προλάβει ή κάνει λάθος; Ο υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης δήλωσε σήμερα στον ΣΚΑΪ ότι «από αυτήν την εβδομάδα» η γραμμή λειτουργεί με 100% τηλεδιοίκηση και ότι το ETCS, το ευρωπαϊκό σύστημα αυτόματης πέδησης, «έχει εγκατασταθεί πλήρως» (ΣΚΑΪ, Πρώτο Θέμα). Οι δύο φράσεις μπαίνουν στην ίδια πρόταση, αλλά περιγράφουν δύο διαφορετικά επίπεδα ασφάλειας.

Η τηλεδιοίκηση είναι ο κεντρικός έλεγχος: ένα κέντρο βλέπει και κατευθύνει την κυκλοφορία σε όλο τον άξονα, αντί για τοπικούς σταθμάρχες. Χρήσιμη, αλλά δεν σταματά από μόνη της κανένα τρένο. Αυτό το κάνει το ETCS, που παίρνει τον έλεγχο και πεδάρει αν ο συρμός προσπεράσει κόκκινο σήμα ή τρέξει πάνω από το όριο. Και εδώ κρύβεται η διαφορά. Πάνω στη γραμμή, το σύστημα δεν αρκεί να εγκατασταθεί: πρέπει και να πιστοποιηθεί και να περάσει ανεξάρτητη αξιολόγηση. Ύστερα, για να δουλέψει, χρειάζεται υπογραφές, θετική απόφαση από τον ευρωπαϊκό οργανισμό σιδηροδρόμων ERA, άδεια από την ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (τη ΡΑΣ) και τρένα με συμβατό εξοπλισμό επάνω τους (Directive 2016/797, CCS TSI 2023/1695). Το «πλήρως εγκατεστημένο» είναι το πρώτο σκαλί αυτής της σκάλας, όχι το τελευταίο.

Την επιφύλαξη την είχε βάλει μόνος του ο ΟΣΕ

Στις 23 Ιουλίου, πιεζόμενος στη Βουλή από τη Μιλένα Αποστολάκη του ΠΑΣΟΚ να πει όχι πού είναι εγκατεστημένο αλλά πού λειτουργεί, ο επικεφαλής των Σιδηροδρόμων Ελλάδος Χρήστος Παληός κατέληξε στη φράση «δεν λειτουργεί σήμερα το ETCS» (in.gr, tvxs). Την επομένη διευκρίνισε ότι στο τέλος Αυγούστου ο άξονας θα έχει 100% τηλεδιοίκηση, 100% σηματοδότηση και 100% εγκατεστημένο ETCS, «αλλά η εγκατάσταση πρέπει να διακρίνεται από την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία», που έρχεται μετά την πιστοποίηση και την αδειοδότηση (iefimerida, efsyn). Ο Κυρανάκης σήμερα κράτησε το ορόσημο και άφησε έξω την επιφύλαξη. Στις 14 Φεβρουαρίου, άλλωστε, ο υπουργός έλεγε ο ίδιος ότι «το ETCS δεν έχει λειτουργήσει ούτε μία μέρα στην Ελλάδα» (newsit.gr).

Υπάρχει και ένα δεύτερο σημείο που δεν κλείνει. Ο υπουργός είπε ότι παράταση δόθηκε μόνο για την ηλεκτροκίνηση, όχι για τηλεδιοίκηση, σηματοδότηση και ETCS (News247). Λίγες όμως μέρες νωρίτερα, το υπουργείο είχε μεταθέσει έως τις 29 Οκτωβρίου την ολοκλήρωση ενός έργου στο θεσσαλικό τμήμα Παλαιοφάρσαλος-Κραννώνας (To Brief), ενός έργου που στον τίτλο του περιλαμβάνει σηματοδότηση, ETCS, τηλεδιοίκηση και ηλεκτροκίνηση, με ανάδοχο την Alstom (Metaforespress, Athens Transport). Το χαρτί, δηλαδή, δεν αφορά μόνο το ρεύμα.

Τα δύο έγγραφα που λύνουν τη σύγχυση

Το υπουργείο δεν έχει δημοσιεύσει τη βεβαίωση παράδοσης-παραλαβής που επικαλείται ο Κυρανάκης, ούτε έναν χάρτη που να δείχνει τμήμα-τμήμα πού το αυτόματο φρένο είναι απλώς εγκατεστημένο και πού πράγματι ενεργό, με υπογραφή της ΡΑΣ από κάτω. Το railway.gov.gr, η κρατική πλατφόρμα που παρακολουθεί τα τρένα σε πραγματικό χρόνο και προβάλλεται ως απόδειξη διαφάνειας, δείχνει θέση και ταχύτητα, όχι ποιο σύστημα ασφαλείας δουλεύει σε ποιο σημείο (Mononews). Και τα νέα τρένα που θα κουβαλούν το αυτόματο φρένο στον άξονα βρίσκονται ακόμη σε πιστοποίηση και αδειοδότηση, με τον φάκελο να περνά από τον ERA πριν βγουν σε κανονικά δρομολόγια (Energodromio).

Για τον επιβάτη που ψάχνει δρομολόγια και τιμές, η σημερινή δήλωση δεν αλλάζει τίποτα άμεσα: καμία ανακοίνωση της Hellenic Train δεν σύνδεσε την ενεργοποίηση με νέο πρόγραμμα ή μικρότερους χρόνους, το πρωί το Intercity 50 προς Θεσσαλονίκη έτρεχε με 28 λεπτά καθυστέρηση, και τα δικαιώματα αποζημίωσης μένουν ίδια, 25% του εισιτηρίου για καθυστέρηση μίας έως δύο ωρών και 50% πάνω από δύο (Hellenic Train, Όροι Μεταφοράς).

Το πολιτικό κέρδος είναι καθαρό: ο Κυρανάκης παρουσίασε το ορόσημο ως τήρηση υπόσχεσης προς τους γονείς των θυμάτων και ως την πρώτη σύμβαση στον ελληνικό σιδηρόδρομο που κλείνει στην ώρα της, λίγες ημέρες πριν από την τρίτη επέτειο των Τεμπών (Politica). Το «100%» θα πάψει να είναι επικοινωνιακή φράση την ημέρα που θα δημοσιευτούν αυτά τα δύο έγγραφα: η βεβαίωση παραλαβής και ο χάρτης των τμημάτων όπου το αυτόματο φρένο ενεργοποιείται πραγματικά. Τη δεύτερη υπογραφή δεν τη βάζει ο Κυρανάκης. Τη βάζει η ΡΑΣ.