Τρεις ευρωπαϊκοί κανόνες ακριβαίνουν κάθε ακτοπλοϊκό δρομολόγιο

Από τη φετινή χρονιά, ένα δρομολόγιο Πειραιάς-Ηράκλειο κοστίζει στην εταιρεία που το εκτελεί περίπου 5.356 ευρώ παραπάνω απ' ό,τι πριν λίγα χρόνια, χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα στο πλοίο. Την επιπλέον χρέωση τη φέρνουν τρεις ευρωπαϊκοί κανόνες που μπαίνουν σταδιακά σε ισχύ. Το κρίσιμο ερώτημα για κάθε νησιώτη και ταξιδιώτη δεν είναι αν το κόστος αυξήθηκε (αυξήθηκε), αλλά ποιος τελικά το πληρώνει, και η απάντηση δεν είναι αυτόματα το εισιτήριο.

Τι είναι οι τρεις κανόνες

Ο πρώτος είναι το EU ETS, το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων. Από την 1η Ιανουαρίου 2024, κάθε εμπορικό πλοίο άνω των 5.000 κόρων που πιάνει ευρωπαϊκό λιμάνι πρέπει να αγοράζει δικαιώματα για το CO2 που εκπέμπει, δηλαδή ο άνθρακας γίνεται λογαριασμός. Η κάλυψη ξεκίνησε στο 40% των εκπομπών, πήγε στο 70% το 2025 και φτάνει στο 100% το 2026 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ο δεύτερος, το FuelEU Maritime, ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2025 και δεν είναι φόρος ανά τόνο, αλλά όριο στο πόσο «βρώμικη» κλιματικά μπορεί να είναι η ενέργεια που καίει το πλοίο, με πρώτο στόχο μείωση 2% και πορεία έως 80% ώς το 2050 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Επειδή επιτρέπει συνδυασμούς καυσίμων και «pooling» μεταξύ πλοίων, το κόστος του στην πρώτη φάση είναι το μικρότερο από τα τρία.

Ο τρίτος είναι το SECA της Μεσογείου: από την 1η Μαΐου 2025 όλη η Μεσόγειος έγινε ζώνη ελέγχου θείου, οπότε τα πλοία πρέπει να καίνε καύσιμο με θείο έως 0,10%, πενταπλάσια αυστηρότερο από το γενικό διεθνές όριο (IMO). Αυτό το χαμηλόθειο καύσιμο είναι απλώς ακριβότερο.

Πού πάνε τα λεφτά σε ένα πραγματικό ταξίδι

Πάρτε το «Knossos Palace» της Minoan, RoPax 214 μέτρων με χωρητικότητα 2.070 επιβατών το καλοκαίρι, στη γραμμή Πειραιάς-Ηράκλειο (Minoan). Σε μια λογική τάξης μεγέθους (όχι τιμολόγιο εταιρείας), το καύσιμο ενός δρομολογίου κόστιζε παλιά γύρω στα 7.200 ευρώ. Σε αυτό προστίθενται τώρα: 2.160 ευρώ από το ακριβότερο καύσιμο του SECA, 2.620 ευρώ από δικαιώματα CO2 (ETS στο 100%) και περίπου 500-600 ευρώ από το FuelEU.

Εδώ κρύβεται το πιο παρεξηγημένο σημείο: το άλμα από το 2025 στο 2026 είναι μόνο το τελευταίο 30% του ETS, γύρω στα 800 ευρώ. Το μεγάλο βάρος ήρθε νωρίτερα, από τον συνδυασμό SECA και ETS. Και μοιρασμένο σε ένα γεμάτο καλοκαιρινό πλοίο, βγαίνει περίπου 3 ευρώ ανά επιβάτη, νούμερο που παραμένει μικρό επειδή το κόστος απορροφούν και τα ΙΧ, οι καμπίνες, τα φορτηγά. Σε ένα μισοάδειο χειμερινό δρομολόγιο, όμως, η πίεση ανά επιβάτη ανεβαίνει.

Ποιος πληρώνει τελικά

Αλλά τα 3 ευρώ ανά επιβάτη είναι μόνο ένα σενάριο. Στην πράξη, το αν και πώς θα φανεί το κόστος στο εισιτήριο εξαρτάται από το καύσιμο, την ηλικία του πλοίου, την πληρότητα, το μήκος της γραμμής και τον ανταγωνισμό. Προς το παρόν δεν υπάρχει καθαρή δημόσια απόδειξη ότι συγκεκριμένη αύξηση εισιτηρίου οφείλεται αποκλειστικά στους κανόνες: ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας υποστήριξε τον Ιούλιο ότι οι τιμές δεν αυξήθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια χάρη σε αντισταθμίσεις (in.gr), ενώ ρεπορτάζ με βάση το Παρατηρητήριο Τιμών κατέγραψε αυξήσεις 8-10% σε γραμμές Κρήτης τον Μάιο 2025 (News247).

Το πιο ουσιώδες, όμως, συμβαίνει μακριά από το ταμείο. Στις άγονες γραμμές, όπου το κράτος πληρώνει τις εταιρείες για να συνδέουν νησιά που η αγορά δεν καλύπτει, το κόστος περνά στο μίσθωμα. Ο νέος τετραετής διαγωνισμός για περίπου 73 γραμμές αποτιμήθηκε στα 668 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας τη μέση ετήσια δαπάνη από τα 148 στα 167 εκατ. ευρώ, ρητά λόγω ακριβότερων καυσίμων (Naftemporiki, Mononews). Εκεί ο πρώτος πληρωτής δεν είναι ο επιβάτης, αλλά ο φορολογούμενος.

Πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένας στόλος διάμεσης ηλικίας 28 ετών που μετέφερε πάνω από 20 εκατομμύρια επιβάτες το 2025, και μια εκτίμηση της XRTC για χρηματοδοτικό κενό άνω των 5 δισ. ευρώ σε 25ετία για την ανανέωσή του (ProtoThema). Ο λόγος που η ΕΕ επιμένει είναι μετρήσιμος: το 2018 η ναυτιλία ευθυνόταν για το 24% των εκπομπών θείου έναντι όλων των οικονομικών τομέων της Ευρώπης (EMSA).

Ο λογαριασμός των πράσινων κανόνων, λοιπόν, υπάρχει και είναι υπαρκτός. Απλώς, στα ελληνικά νησιά, πληρώνεται σε τρία διαφορετικά ταμεία ταυτόχρονα: λίγο στο εισιτήριο των τουριστικών γραμμών, περισσότερο στον κρατικό προϋπολογισμό των άγονων, και συνολικά στην τσέπη ενός κλάδου που πρέπει να ξοδέψει δισεκατομμύρια για να ανανεώσει τον γηραιότερο στόλο της Ευρώπης.