Ο Τραμπ υπόσχεται 5.000 δολάρια σε κάθε Αμερικανό πολίτη

Την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου, στο ρεπουμπλικανικό συνέδριο για τις ενδιάμεσες εκλογές στο Ντάλας, ο Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε 5.000 δολάρια σε κάθε ενήλικο πολίτη των ΗΠΑ, με έναν όρο: οι Ρεπουμπλικανοί να κρατήσουν και τη Βουλή και τη Γερουσία στις εκλογές του Νοεμβρίου (Guardian). Η υπόσχεση κοστίζει περίπου 1,23 τρισ. δολάρια, δηλαδή 5.000 επί περίπου 245 εκατομμύρια ενήλικους πολίτες (Axios). Και η πηγή χρηματοδότησης που επικαλέστηκε η κυβέρνηση, οι δασμοί, καλύπτει περίπου το ένα τρίτο.

Ας βάλουμε τα νούμερα στη σειρά.

Η υπόσχεση. Τρεις όροι, όχι ένας: ενήλικη ηλικία, αμερικανική υπηκοότητα (όχι απλώς νόμιμη διαμονή) και νίκη των Ρεπουμπλικανών και στα δύο σώματα του Κογκρέσου. Υπάρχει και ένας γεωγραφικός όρος: τα χρήματα «πρέπει να ξοδευτούν στις ΗΠΑ», με τον Τραμπ να αναφέρει ρητά πού δεν θέλει να καταλήξουν: Καναδάς, Κίνα, Γερμανία (πλήρης ομιλία). Το ονόμασε «Trump dividend», σαν το μέρισμα που μοιράζει μια κερδοφόρα εταιρεία στους μετόχους της. Ο ίδιος δεν είναι υποψήφιος, ζήτησε όμως από τους ψηφοφόρους να ψηφίσουν «σαν να βρίσκεται ο ίδιος στο ψηφοδέλτιο».

Το κόστος. Λίγες ώρες μετά την ομιλία, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς περιόρισε την υπόσχεση: οι εύποροι θα εξαιρεθούν, είπε, και τα χρήματα θα βγουν από τους δασμούς (Reuters). Όριο εισοδήματος δεν ανακοίνωσε, ούτε αν θα μετράει ατομικό ή οικογενειακό εισόδημα. Κι όμως, ακόμη κι αν αποκλειστεί το πλουσιότερο 10% των δικαιούχων, ο λογαριασμός πέφτει μόλις στα 1,1 τρισ., παραμένει δηλαδή πάνω από το τρισεκατομμύριο.

Η χρηματοδότηση. Εδώ σπάει το επιχείρημα Βανς. Οι δασμοί προβλέπεται να αποφέρουν 406 δισ. δολάρια για ολόκληρο το οικονομικό έτος 2026 (Euronews). Ακόμη κι αν κάθε δολάριο πήγαινε στις επιταγές, θα κάλυπτε μόλις το 33% του κόστους, ένα κενό γύρω στα 820 δισ. Και ούτε αυτό δεν γίνεται: αυτά τα έσοδα ήδη χρηματοδοτούν τον προϋπολογισμό, δεν είναι κάποιο πρόσθετο διαθέσιμο απόθεμα.

Η πραγματικότητα, μάλιστα, είναι χειρότερη από την πρόβλεψη, γιατί μεγάλο μέρος των δασμών επιστρέφεται πίσω στους εισαγωγείς (To Brief). Μόνο τον Ιούλιο, το αμερικανικό δημόσιο επέστρεψε 33,4 δισ. έναντι 24,8 δισ. που εισέπραξε, τρίτος συνεχόμενος μήνας με αρνητικό ισοζύγιο (Yahoo Finance, ανάλυση Treasury).

Ο Βανς λέει ότι τον λογαριασμό θα τον πληρώσουν οι δασμοί. Όμως τους δασμούς δεν τους πληρώνει η Κίνα· τους πληρώνουν κατά κύριο λόγο οι ίδιοι οι Αμερικανοί. Μελέτη του NBER υπολόγισε ότι περίπου το 94% της επιβάρυνσης των δασμών του 2025 πέρασε στις τιμές που κατέβαλαν οι αμερικανοί εισαγωγείς (NBER), και ένα μέσο νοικοκυριό δίνει ήδη γύρω στα 500 δολάρια τον χρόνο παραπάνω εξαιτίας τους (To Brief). Το «μέρισμα», δηλαδή, θα έπαιρνε χρήματα από την τσέπη του Αμερικανού για να του τα ξαναδώσει, με άλλη ετικέτα.

Και μένει το μεγαλύτερο εμπόδιο, αυτό που καμία εκλογική νίκη δεν παρακάμπτει. Ένας πρόεδρος δεν βγάζει χρήματα από το δημόσιο ταμείο με μια ομιλία. Το Σύνταγμα των ΗΠΑ (άρθρο I) ορίζει ότι χρήμα αντλείται μόνο βάσει πίστωσης που έχει ψηφίσει το Κογκρέσο (Cornell Law). Χρειάζεται δηλαδή νόμος, και σύμφωνα με ρεπορτάζ της AP δεν έχει εντοπιστεί ακόμη νομοσχέδιο που να ονομάζει δικαιούχους, ποσό και τρόπο πληρωμής (AP μέσω Financial Express). Η ρεπουμπλικανική πλειοψηφία δεν ισοδυναμεί με ψηφισμένη χρηματοδότηση.

Νομικά δεν πρόκειται για εξαγορά ψήφου, αφού το χρήμα δεν συνδέεται με την ατομική ψήφο του καθενός (Irish Times)· το ζήτημα δεν είναι η νομιμότητα του συνθήματος, αλλά αν υπάρχει σχέδιο πίσω του. Ο Τραμπ έχει ξαναϋποσχεθεί επιταγές, από υποτιθέμενες εξοικονομήσεις δημόσιων δαπανών και από επιστροφές δασμών, και δεν έφτασαν ποτέ (Axios).

Για ένα νοικοκυριό που παλεύει, τα 5.000 δολάρια δεν είναι μικρό πράγμα: ισοδυναμούν με το 20% ενός ετήσιου εισοδήματος 25.000 δολαρίων, ενώ για κάποιον με 250.000 είναι μόλις το 2%. Αν στο ίδιο σπίτι ζουν δύο δικαιούχοι, το ποσό διπλασιάζεται στα 10.000. Γι' αυτό η στόχευση (ποιος μπαίνει και ποιος μένει έξω) καθορίζει τόσο το πραγματικό κόστος όσο και το ποιος τελικά ωφελείται.

Μέχρι να κατατεθεί ένα τέτοιο νομοσχέδιο, τα 5.000 δολάρια παραμένουν ένα σύνθημα με ταμπέλα 1,23 τρισ. και έναν χρηματοδότη που, στην καλύτερη περίπτωση, φτάνει για το ένα τρίτο. Τα άλλα δύο τρίτα, όποιος κι αν κερδίσει τον Νοέμβριο, θα τα πληρώσουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί: είτε με δημόσιο χρέος, είτε με ακριβότερες τιμές λόγω δασμών.