Τραμπ και Τεχεράνη διαφωνούν αν υπάρχουν καν συνομιλίες για το Ορμούζ

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ΗΠΑ και Ιράν μπαίνουν σε συνομιλίες για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, του κρίσιμου περάσματος απ' όπου διακινείται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Η Τεχεράνη το διέψευσε την ίδια μέρα. Αυτή η αντίφαση δεν είναι λεπτομέρεια, αφού ορίζει αν βαδίζουμε προς αποκλιμάκωση ή προς νέο κύκλο πιέσεων, με άμεσο αντίκτυπο στην τιμή των καυσίμων και στα ασφάλιστρα που πληρώνουν τα ελληνικά πλοία.

Ας βάλουμε τα γεγονότα στη σειρά. Στις 2 Αυγούστου ο Τραμπ έγραψε στο Truth Social ότι ακύρωσε σχεδιαζόμενο χτύπημα επειδή το Ιράν και χώρες της περιοχής ζήτησαν χρόνο, βάζοντας ως όρους το «άμεσο, πλήρες και ολοκληρωτικό άνοιγμα» του Ορμούζ και τέλος στην πυρηνική απειλή (CNBC). Στις 3 Αυγούστου πρώτα είπε στο Air Force One ότι οι επαφές θα άρχιζαν «τη Δευτέρα», χωρίς προθεσμία (Reuters). Λίγες ώρες μετά, στο Οβάλ Γραφείο, ανέβασε τη διατύπωση σε «οι συνομιλίες γίνονται τώρα» και «τελευταία ευκαιρία», χωρίζοντας το σχήμα σε δύο φάσεις: πρώτα το άνοιγμα, μετά η αποπυρηνικοποίηση (PBS).

Η επώνυμη ιρανική απάντηση ήταν η αντίθετη. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε: «Δεν διαπραγματευόμαστε αυτή τη στιγμή με τις ΗΠΑ. Οι διαπραγματεύσεις μας είναι με το Ομάν, για ασφαλή διέλευση από τα Στενά» (Channel News Asia). Το επιβεβαιωμένο γεγονός, λοιπόν, είναι ότι ο Τραμπ ισχυρίστηκε συνομιλίες, όχι ότι αυτές επιβεβαιώθηκαν.

Δύο διαφορετικά τραπέζια, όχι ένα

Είναι δύο διαφορετικές διαδικασίες. Το Ομάν δεν διαπραγματεύεται ειρήνη ΗΠΑ-Ιράν. Διαπραγματεύεται έναν τεχνικό μηχανισμό ασφαλούς διέλευσης: διαδρομές, συντονισμό και μια νομική φόρμουλα ανάμεσα σε δύο παράκτια κράτη (Al Jazeera). Ο ίδιος ο Μπαγκαεΐ λέει ότι μια τέτοια κατανόηση είναι «αναγκαία αλλά όχι επαρκής» για να ξανανοίξει το Ορμούζ. Ο λόγος είναι σαφής: η Τεχεράνη δένει την πλήρη ομαλοποίηση με το τέλος των αμερικανικών πληγμάτων και του ναυτικού αποκλεισμού (Mehr).

Παρά τη διμερή φύση των επαφών με το Ομάν, η Ουάσινγκτον παρουσιάζει ένα ευρύτερο πλαίσιο που δένει μαζί Ορμούζ, κυρώσεις, παύση πληγμάτων και πυρηνικά: το 14-σημείο μνημόνιο της 17ης Ιουνίου (CNN). Στην πράξη όμως ο Λευκός Οίκος δεν το χειρίστηκε ως αδιαίρετο πακέτο. Ζήτησε ξεχωριστή ιρανική δήλωση για τη ναυσιπλοΐα και επέβαλε νέες κυρώσεις για τις συνεχιζόμενες απειλές (Axios). Πρόκειται για χωριστά παζάρια που ο Τραμπ παρουσιάζει πολιτικά ως ένα deal.

Τι αποδεικνύουν πραγματικά οι εννέα διελεύσεις

Ο αριθμός που κυκλοφορεί ως απόδειξη αποκλιμάκωσης λέει το αντίθετο. Η εταιρεία ανάλυσης ναυτιλιακών δεδομένων Kpler κατέγραψε 9 διελεύσεις στις 21 Ιουλίου, έναντι περίπου 45 ημερησίως στην περίοδο της εκεχειρίας. Ταυτόχρονα, σχεδόν 90% της κίνησης μετατοπίστηκε στη μονομερή ιρανική διαδρομή, μια λωρίδα που η ίδια η Kpler σημειώνει ότι δεν έχει εγκριθεί από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό ούτε αναγνωρίζεται από ΗΠΑ και ΕΕ (Kpler). Δεν είναι άνοιγμα. Είναι ελεγχόμενες εξαιρέσεις υπό ιρανική εποπτεία.

Το επιχειρησιακό ρίσκο το επιβεβαιώνει. Το Κέντρο Ναυτιλιακής Πληροφόρησης (JMIC) κρατά το Ορμούζ σε επίπεδο απειλής SEVERE (ανώτατο), με πλοία που ταξιδεύουν με κλειστό σύστημα εντοπισμού και ενεργές ζώνες ναρκών (JMIC). Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου εκτοξεύτηκαν στο 7,5%-10% της αξίας του σκάφους, από περίπου 0,25% πριν την κρίση (S&P Global). Η Lloyd's List Intelligence μέτρησε 39 διελεύσεις στις 20-26 Ιουλίου, από 82 την προηγούμενη εβδομάδα (Lloyd's List Intelligence). Εδώ είναι η πραγματική ελληνική σύνδεση, στα ασφάλιστρα και στην ευθύνη προς τα πληρώματα, όπως έδειξαν και τα πλήγματα σε ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια τις προηγούμενες εβδομάδες (To Brief).

Οι αγορές το διάβασαν σωστά. Το πετρέλαιο υποχώρησε, με το Brent στα 83,86 δολάρια (-4,63%), σαν να είδε πιθανότητα, όχι σαν να είδε ασφάλεια (Quartz). Για να πούμε ότι το Ορμούζ άνοιξε, χρειάζονται πέντε πράγματα: υποβάθμιση του συναγερμού από το SEVERE, παύση των ειδικών προειδοποιήσεων για εβδομάδες, επιστροφή της κίνησης κοντά στο ιστορικό επίπεδο με ανοιχτούς αναμεταδότες, πτώση των ασφαλίστρων στα προπολεμικά επίπεδα και απόσυρση των οδηγιών κρίσης. Μέχρι τότε, το τελεσίγραφο του Τραμπ είναι ανακοίνωση, όχι διάδρομος εξόδου.