Ο Τραμπ απειλεί την ΕΕ με δασμούς για το πρόστιμο στη Google

Ένα ευρωπαϊκό πρόστιμο ανταγωνισμού μόλις έγινε εμπορικό μέτωπο. Στις 23 Ιουλίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε στη Google πρόστιμο 890 εκατ. ευρώ για παραβάσεις της Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές (του DMA, του κανονισμού που υποχρεώνει τις κυρίαρχες πλατφόρμες να μην ευνοούν τις δικές τους υπηρεσίες). Μία μέρα μετά ο Ντόναλντ Τραμπ το χαρακτήρισε «παράνομο» και προανήγγειλε αμερικανική εμπορική έρευνα με πιθανούς «σημαντικούς δασμούς» (Le Monde, Reuters, Quartz). Η σημασία δεν είναι το ποσό. Είναι ότι μια κύρωση σε μία εταιρεία μπορεί να μετατραπεί σε λογαριασμό για ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία.

Το πρόστιμο σπάει σε δύο σκέλη: 460 εκατ. ευρώ για αυτοπροτίμηση στην αναζήτηση και 430 εκατ. για περιορισμούς στο Google Play, με προθεσμία συμμόρφωσης 60 ημερών και απειλή περιοδικών ποινών έως 5% του παγκόσμιου ημερήσιου τζίρου της Alphabet (Euronews). Το δεύτερο σκέλος αφορά αν οι προγραμματιστές μπορούν να κατευθύνουν χρήστες σε φθηνότερες πληρωμές εκτός πλατφόρμας (Kathimerini). Σε συνέχεια όσων είδαμε τις προηγούμενες μέρες, η υπόθεση αφορά κατά βάθος τα defaults, δηλαδή ποιες εφαρμογές, αναζητήσεις και βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης εμφανίζονται πραγματικά μπροστά στον χρήστη (To Brief).

Πώς ένας κανόνας ανταγωνισμού γίνεται δασμός

Εδώ βρίσκεται το πραγματικά ενδιαφέρον. Η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι το DMA είναι δασμός. Το αμερικανικό εμπορικό δίκαιο, μέσω της διάταξης Section 301, της επιτρέπει να χαρακτηρίσει έναν ξένο κανόνα «παράλογη ή μεροληπτική» (unreasonable or discriminatory) πρακτική που «βαραίνει το αμερικανικό εμπόριο» και να απαντήσει με αντίμετρα μετά από διαδικασία του εμπορικού αντιπροσώπου (Congress). Το προηγούμενο υπάρχει. Με το ίδιο ακριβώς εργαλείο η αμερικανική εμπορική αρχή είχε χτυπήσει τους ευρωπαϊκούς ψηφιακούς φόρους το 2020 (USTR). Άλλες διατάξεις ταιριάζουν χειρότερα: η Section 122 επιτρέπει προσωρινές επιβαρύνσεις έως 15% για μόλις 150 ημέρες, και μόνο για ισοζυγιακή κρίση (Cornell).

Το επιχείρημα των ΗΠΑ είναι η de facto διάκριση, δηλαδή η μεροληψία που κρύβεται πίσω από φαινομενική ουδετερότητα. Ο DMA δεν γράφει «αμερικανικές εταιρείες», αλλά στην πράξη πιάνει σχεδόν αποκλειστικά Alphabet, Amazon, Apple, Meta και Microsoft (ITIF). Με αυτή τη γραμμή, η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι η Ευρώπη αναδιανέμει ψηφιακή ισχύ εις βάρος αμερικανικών ομίλων.

Η ευρωπαϊκή απάντηση είναι ότι ο κανόνας κρίνει το μέγεθος, όχι την εθνικότητα. Εφαρμόζεται με ουδέτερα κριτήρια αριθμού χρηστών και ρόλου πύλης, με δυνατότητα δικαστικής προσβολής, και η ένταξη της κινεζικής ByteDance στις πλατφόρμες-πύλες (gatekeepers) το επιβεβαιώνει (EUR-Lex, European Commission).

Ωστόσο, ακόμη δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημη πράξη εκκίνησης έρευνας ούτε λίστα προϊόντων. Ο Τραμπ προανήγγειλε, δεν κίνησε ακόμη θεσμικά τη διαδικασία, αν και ο εμπορικός του αντιπρόσωπος Jamieson Greer έχει ήδη συνδέσει δημόσια το πρόστιμο με κίνδυνο για ολόκληρη τη διατλαντική σχέση (Fox Business). Το μοτίβο είναι γνωστό: όταν ένα εργαλείο μπλοκάρεται, η κυβέρνηση στρέφεται σε ένα παλαιότερο.

Η ΕΕ δεν είναι άοπλη

Οι Βρυξέλλες κρατούν διπλή γραμμή: διάλογος, αλλά καμία παραχώρηση της ρυθμιστικής κυριαρχίας. Η εκπρόσωπος Paula Pinho είπε ότι η Επιτροπή «αγκαλιάζει» το κάλεσμα για διάλογο διαφυλάσσοντας την αυτονομία της (Euronews), ενώ ο Thomas Regnier προειδοποίησε ότι σε στοχοποίηση νόμιμων πολιτικών η ΕΕ θα απαντήσει «γρήγορα και αποφασιστικά» (Politico).

Πίσω από τη ρητορική υπάρχει πραγματικό όπλο. Το Εργαλείο κατά του Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument) επιτρέπει, μετά από διαπίστωση οικονομικού εκβιασμού, αντίμετρα από δασμούς έως περιορισμούς σε υπηρεσίες, δημόσιες συμβάσεις και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (Council of the EU). Η ΕΕ έχει ήδη ετοιμάσει και κατάλογο αμερικανικών εισαγωγών 95 δισ. ευρώ για ενδεχόμενη ανταπόδοση (Reuters).

Αλλά η εσωτερική ρωγμή είναι το πραγματικό διακύβευμα. Η Γαλλία πιέζει για σκληρή γραμμή ως τεστ στρατηγικής αυτονομίας, η Γερμανία θέλει να απομονώσει το ψηφιακό μέτωπο πριν χτυπήσει τις βιομηχανικές της εξαγωγές, η Ιρλανδία έχει δομικό λόγο για συμβιβασμό (Politico). Εδώ φαίνεται και η θέση της Ελλάδας. Δεν έχει ούτε δικές της τεχνολογικές πλατφόρμες ούτε δικό της ψηφιακό φόρο, όμως εκτίθεται ως μέλος του κοινού μπλοκ, καθώς ο Τραμπ ανοίγει παράλληλα δασμολογικό μέτωπο κατά περίπου 60 οικονομιών (ERT). Ρισκάρει, δηλαδή, να πληρώσει μέρος ενός λογαριασμού από τον οποίο δεν έχει όφελος.

Αν η ΕΕ υποχωρήσει τώρα στο DMA, θα έχει αποδεχθεί ότι η ρυθμιστική της ισχύς ισχύει μόνο όσο δεν έχει εμπορικό κόστος. Αυτό, όχι το ύψος του προστίμου, είναι το πραγματικό τεστ.