Ο Τραμπ απειλεί με αποκλεισμό τα καναδικά τζετ Bombardier

Μια καναδική εταιρεία επιχειρηματικών αεροσκαφών, η Bombardier, απασχολεί περίπου 3.500 ανθρώπους σε αμερικανικό έδαφος, αγοράζει εξαρτήματα από 2.800 προμηθευτές σε 47 πολιτείες και κατασκευάζει ήδη τα φτερά του κορυφαίου της τζετ σε εργοστάσιο του Τέξας (Bombardier, Airframer). Την Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε να σταματήσουν οι πωλήσεις της στις ΗΠΑ, εκτός αν μεταφέρει εκεί την παραγωγή της (WTAQ). Το πρακτικό ερώτημα είναι πόσο εύκολα διώχνεις από την αγορά σου μια εταιρεία που δουλεύει ήδη μέσα της.

Η απειλή ήρθε λίγες ώρες πριν κλιμακωθεί έμπρακτα ο εμπορικός πόλεμος με τον Καναδά. Στις 00:01 της 8ης Σεπτεμβρίου τέθηκαν σε ισχύ τα καναδικά αντίποινα: πρόσθετοι δασμοί 15%, 25% και 50% σε αμερικανικές εισαγωγές αξίας C$27,6 δισ. (περίπου US$20 δισ.), από χάλυβα και αλουμίνιο μέχρι γαλακτοκομικά, συσκευές και αγροτικά μηχανήματα (Finance Canada). Είναι η απάντηση «δολάριο προς δολάριο» στην κλιμάκωση των τελευταίων εβδομάδων, όταν η Ουάσιγκτον απείλησε με δασμούς έως 50% σε καναδικά αυτοκίνητα και χάλυβα (To Brief). Τον λογαριασμό αυτόν δεν τον πληρώνει η αμερικανική κυβέρνηση: τον καταβάλλει στα σύνορα ο Καναδός εισαγωγέας, που είτε τον απορροφά, είτε αλλάζει προμηθευτή, είτε τον περνά στην τελική τιμή (CBSA).

Πόσο βαραίνει αυτό; Από τον προηγούμενο γύρο καναδικών αντιποίνων 25% μέσα στο 2025, η Τράπεζα του Καναδά μέτρησε τιμές περίπου 6% υψηλότερες στα δασμολογημένα προϊόντα και συνεισφορά γύρω στα 0,3 της μονάδας στον πληθωρισμό (Bank of Canada). Λιγότερο από την πλήρη μετακύλιση, επειδή αγοραστές και εισαγωγείς άλλαξαν προμηθευτές. Ο δασμός, δηλαδή, είναι φόρος που πληρώνεται κυρίως εντός των συνόρων εκείνου που τον επιβάλλει.

Ο τοίχος του νόμου

Ο αποκλεισμός της Bombardier είναι άλλης τάξης πρόβλημα. Ο πιο γρήγορος μηχανισμός που θα φανταζόταν κανείς, να «ξεπιστοποιηθούν» τα αεροσκάφη, δεν υπάρχει. Η FAA, η ομοσπονδιακή αρχή πολιτικής αεροπορίας, είναι ρυθμιστής ασφάλειας, όχι τελωνείο. Τα πιστοποιητικά τύπου εγκρίνουν τον σχεδιασμό ενός αεροσκάφους και ισχύουν επ' αόριστον. Ανάκληση προϋποθέτει εύρημα ότι κινδυνεύει η ασφάλεια των πτήσεων, με ειδοποίηση, ακρόαση και δικαστικό έλεγχο (ecfr.gov, FAA). Εμπορικά αντίποινα από μόνα τους δεν είναι νόμιμη βάση, και τα ήδη πουλημένα αεροσκάφη συνεχίζουν να πετούν.

Τα πραγματικά εργαλεία υπάρχουν, αλλά όλα περνούν από διαδικασία. Το Section 338 του δασμολογικού νόμου επιτρέπει πρόσθετο δασμό έως 50% και, αν η διάκριση συνεχιστεί, αποκλεισμό προϊόντων, όταν ο πρόεδρος διαπιστώσει ότι αμερικανικά προϊόντα αντιμετωπίζουν διάκριση (law.cornell.edu). Τα Sections 232 και 301 ανοίγουν έρευνες, του υπουργείου Εμπορίου και της εμπορικής διπλωματίας των ΗΠΑ (USTR), που θέλουν μήνες. Ο συντομότερος δρόμος, το IEEPA, έκλεισε: το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι δεν στηρίζει δασμούς, σύμφωνα με ανάλυση της Skadden (Skadden). Και πάνω απ' όλα αυτά, η USMCA απαγορεύει νέους δασμούς σε προϊόντα βορειοαμερικανικής καταγωγής (CBP). Ως τις 8 Σεπτεμβρίου, καμία τέτοια πράξη δεν είχε δημοσιευθεί.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ακούγεται η απειλή. Στις 29 Ιανουαρίου ο Τραμπ κατηγόρησε τον Καναδά ότι μπλόκαρε πωλήσεις αεροσκαφών Gulfstream και απείλησε να ξεπιστοποιήσει το Bombardier Global Express, μαζί με δασμό 50% (CNN). Τελικά τα επίμαχα Gulfstream πιστοποιήθηκαν από την πλευρά του Καναδά μέσα στον Φεβρουάριο, καμία αμερικανική πράξη ξεπιστοποίησης δεν εκδόθηκε, και η υπόθεση έκλεισε στα χαρτιά (Global News, AeroTime). Η τότε απειλή έμεινε ανεκτέλεστη· αυτό δεν εγγυάται ότι θα μείνει και τώρα.

Και αν όντως εφαρμοστεί; Η ιστορία των δασμών στην αεροναυπηγική δείχνει ότι σπάνια μετακομίζει ολόκληρη η παραγωγή. Το 2017 προτεινόμενοι δασμοί 292,65% στη Bombardier CSeries έσπρωξαν την εταιρεία σε συμμαχία με την Airbus και σε μια γραμμή τελικής συναρμολόγησης A220 στην Αλαμπάμα. Όμως η αμερικανική Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου ακύρωσε τους δασμούς με ψήφους 4-0, και η καναδική παραγωγή παρέμεινε (USITC). Ένας πλήρης αποκλεισμός σήμερα θα χτυπούσε την καναδική παραγωγή, αλλά και αγορές άνω των US$2,5 δισ. τον χρόνο από αμερικανούς προμηθευτές, χιλιάδες αμερικανικές θέσεις και τους ιδιοκτήτες ενός μεγάλου στόλου. Το βιβλίο παραγγελιών των US$21,8 δισ. δίνει στην εταιρεία χρόνο, όχι προστασία από μακροχρόνιο αποκλεισμό (Bombardier).

Τα τελωνεία έχουν ήδη τους καναδικούς δασμούς. Ο αποκλεισμός της Bombardier, αν γινόταν πράξη, θα έστελνε τον πρώτο λογαριασμό σ' αυτούς που η απειλή υπόσχεται να προστατεύσει: στους 2.800 Αμερικανούς προμηθευτές και στις χιλιάδες αμερικανικές θέσεις εργασίας. Ως τις 8 Σεπτεμβρίου, πάντως, παρέμενε ανάρτηση, όχι διάταγμα.