Βιολάντα: Η έκρηξη των 43 εκατ. ευρώ και η αόρατη βιομηχανία που κρατάει την Ελλάδα όρθια

Πέντε γυναίκες, οι περισσότερες μητέρες που επέλεξαν τη νυχτερινή βάρδια για να φροντίζουν τα παιδιά τους το πρωί, έχασαν τη ζωή τους στα Τρίκαλα. Η έκρηξη στο εργοστάσιο της «Βιολάντα» ακούστηκε 8 χιλιόμετρα μακριά, λιώνοντας χάλυβα και καταστρέφοντας μια επένδυση δεκαετιών. Όμως, πέρα από το τραγικό ανθρώπινο κόστος, η υπόθεση αυτή αποκαλύπτει τις ρωγμές στο μοντέλο της ελληνικής οικονομίας.

Γιατί μας αφορά οικονομικά; Διότι η ασφαλιστική κάλυψη των 43 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκε Πηγή δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι η αποτίμηση ενός ρίσκου που, τελικά, δεν το επωμίστηκαν οι μέτοχοι ή οι ασφαλιστικές, αλλά οι εργαζόμενες στη γραμμή παραγωγής.

Η «Ατμομηχανή» πίσω από τον Τουρισμό

Συχνά ξεχνάμε ότι η Ελλάδα παράγει ακόμα. Η βιομηχανία τροφίμων είναι ο μεγαλύτερος εργοδότης στη μεταποίηση, λειτουργώντας ως η «αόρατη» ραχοκοκαλιά που τροφοδοτεί τα 33 εκατ. τουριστών. Η «Βιολάντα» δεν ήταν ένας φούρνος της γειτονιάς. Με εκτιμώμενο τζίρο 15-25 εκατ. ευρώ και περίπου 150-180 εργαζόμενους, αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους εργοδότες σε μια περιοχή με ανεργία που αγγίζει το 12-15%.

Το γεγονός ότι το εργοστάσιο λειτουργούσε 24 ώρες το 24ωρο δεν είναι τυχαίο. Στη σύγχρονη βιομηχανία τροφίμων, τα περιθώρια κέρδους είναι πιεσμένα. Για να βγουν τα νούμερα, τα μηχανήματα πρέπει να δουλεύουν ασταμάτητα και το ρεύμα είναι φθηνότερο τη νύχτα. Αυτή η οικονομική πίεση δημιουργεί συνθήκες όπου η ασφάλεια συχνά μετατρέπεται από απόλυτη προτεραιότητα σε «κόστος συμμόρφωσης».

Το Χρονικό μιας Προαναγγελθείσας Καταστροφής;

Τεχνικά, οι ερευνητές μιλούν για το "φαινόμενο του ντόμινο". Μια πιθανή διαρροή προπανίου (του αερίου που καίνε οι φούρνοι) δεν ανιχνεύτηκε εγκαίρως. Όταν έγινε η ανάφλεξη, το ωστικό κύμα σήκωσε στον αέρα τόνους αλευρόσκονης. Η σκόνη αυτή, όταν αναμειχθεί με οξυγόνο, συμπεριφέρεται σαν εκρηκτική ύλη. Το αποτέλεσμα ήταν μια δεύτερη, καταστροφική έκρηξη.

Εδώ όμως αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα για τον κρατικό μηχανισμό. Το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) διαθέτει σήμερα περίπου 400 επιθεωρητές για να ελέγξουν εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις. Η αναλογία είναι τραγική: σχεδόν 1 επιθεωρητής ανά 9.000 εργαζόμενους Πηγή. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι μια επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί για χρόνια χωρίς ουσιαστικό έλεγχο ασφαλείας, παρά μόνο για τυπικά ζητήματα ωραρίων.

Κατά την περίοδο της κρίσης (2010-2018), οι έλεγχοι μειώθηκαν κατά 30%. Η οικονομία ανέκαμψε, τα κέρδη επέστρεψαν, αλλά ο ελεγκτικός μηχανισμός έμεινε "μνημονιακός".

Ποιος Πληρώνει τον Λογαριασμό;

Η εταιρεία έσπευσε να ανακοινώσει μέτρα στήριξης των οικογενειών (μισθός μέχρι τη σύνταξη, 200.000 ευρώ ανά οικογένεια), κίνηση που υπερβαίνει τις νομικές της υποχρεώσεις. Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή νομική γραμμή: Αν η έρευνα δείξει «βαριά αμέλεια» (π.χ. απενεργοποιημένοι αισθητήρες ή κακή συντήρηση), η ασφαλιστική εταιρεία μπορεί να αρνηθεί να πληρώσει τα 43 εκατ. ευρώ.

Σε αυτό το σενάριο, οι υποσχέσεις κινδυνεύουν να μείνουν γράμμα κενό, καθώς οι οικογένειες θα πρέπει να περιμένουν χρόνια στα αστικά δικαστήρια. Οι τράπεζες, που έχουν δανείσει με εξασφάλιση τα μηχανήματα και τα κτίρια, θα προηγηθούν στη σειρά των πιστωτών.

Η Μεγάλη Εικόνα

Το δυστύχημα στα Τρίκαλα, όπως και το δυστύχημα στα Τέμπη, αποκαλύπτει το δομικό έλλειμμα υποδομών και ασφάλειας της χώρας. Πανηγυρίζουμε για την επενδυτική βαθμίδα και την αύξηση του ΑΕΠ, αλλά αυτά τα νούμερα στηρίζονται συχνά σε πήλινα πόδια.

Όταν αγοράζουμε ένα πακέτο μπισκότα στο σούπερ μάρκετ, η τιμή του περιλαμβάνει το κόστος του αλευριού, της ενέργειας και της συσκευασίας. Δεν περιλαμβάνει όμως το "κόστος κινδύνου" που αναλαμβάνουν οι εργαζόμενοι σε υποστελεχωμένες βάρδιες, σε εργοστάσια που ελέγχονται σπάνια.

Αυτή τη στιγμή, στα ράφια των σούπερ μάρκετ δημιουργείται κενό. Οι ανταγωνιστές θα καλύψουν τη ζήτηση, πιθανότατα με εισαγωγές. Η τοπική οικονομία των Τρικάλων θα χάσει εκατομμύρια σε μισθούς. Αλλά το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να μας απασχολεί είναι: Πόσες άλλες «Βιολάντες» λειτουργούν αυτή τη στιγμή δίπλα μας, με τη βαλβίδα ασφαλείας στο κόκκινο, περιμένοντας απλώς την κακιά στιγμή;