«Γνωστοποίηση»: Γιατί ανοίγουν εργοστάσια με ένα email και ποιος ελέγχει την ασφάλειά σας

Η τραγωδία στο εργοστάσιο της «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, με τις πέντε νεκρές εργαζόμενες, δεν ήταν απλώς μια τεχνική αστοχία ή μια «κακιά στιγμή». Είναι η βίαιη υπενθύμιση ενός αόρατου οικονομικού trade-off που έχει κάνει η χώρα: θυσιάσαμε την προληπτική ασφάλεια στον βωμό της ταχύτητας και της μείωσης του κόστους.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί διέρρευσε το προπάνιο, αλλά γιατί κανείς δεν το είχε ελέγξει νωρίτερα.

Το σύστημα της «τυφλής» εμπιστοσύνης

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, για να ανοίξει μια βιομηχανία που χρησιμοποιεί εύφλεκτα υλικά, χρειαζόταν προηγούμενη αυτοψία. Σήμερα, στο όνομα της καταπολέμησης της γραφειοκρατίας, κυριαρχεί το καθεστώς της «γνωστοποίησης» (notification).

Πρακτικά, ο επιχειρηματίας απλώς ενημερώνει ηλεκτρονικά την Περιφέρεια ότι ξεκινά τη λειτουργία και αυτο-βεβαιώνει ότι τηρεί τα μέτρα ασφαλείας. Το κράτος παραλαμβάνει το έγγραφο, λέει «σε πιστεύω» και υπόσχεται ότι θα ελέγξει δειγματοληπτικά αργότερα (ex-post control).

Η θεωρία λέει ότι αυτό απελευθερώνει την επιχειρηματικότητα. Η πραγματικότητα όμως δείχνει ότι δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό ασφαλείας.

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου

Το πρόβλημα είναι ότι το «αργότερα» σπάνια έρχεται. Το κράτος έχει αναθέσει την ασφάλεια σε ένα Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) που είναι δραματικά υποστελεχωμένο.

Αυτό σημαίνει ότι, στατιστικά, μια επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί για δεκαετίες χωρίς ποτέ να δεχτεί ουσιαστικό έλεγχο στους αισθητήρες εκρηκτικού μείγματος ή στα συστήματα πυρασφάλειας, εκτός και αν προηγηθεί καταγγελία ή ατύχημα. Πηγή: ΣΕΠΕ

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;

Εδώ φαίνεται καθαρά το οικονομικό διακύβευμα (cui bono).

• Το Κράτος κερδίζει: Μειώνει τις δημόσιες δαπάνες μη προσλαμβάνοντας ελεγκτές.
• Οι Επιχειρήσεις κερδίζουν: Ανοίγουν γρήγορα, χωρίς αναμονές και με χαμηλότερο κόστος συμμόρφωσης, αφού η πιθανότητα ελέγχου είναι μηδαμινή.

Το κόστος αυτής της «ευελιξίας» μεταφέρεται αθόρυβα στον εργαζόμενο της βάρδιας. Όταν η ασφάλεια επαφίεται στην «ατομική ευθύνη» του εργοδότη και η εποπτεία είναι ανύπαρκτη, ο κίνδυνος δεν εξαλείφεται· απλώς ιδιωτικοποιείται. Και όπως έδειξε η περίπτωση των Τρικάλων, όταν το ρίσκο επαληθεύεται, το τίμημα δεν είναι οικονομικό, αλλά ανθρώπινο.