Εργατικά δυστυχήματα: Γιατί στην Ελλάδα «συμφέρει» να μην τηρείς τα μέτρα ασφαλείας

Μπορεί να ακούγεται κυνικό, αλλά στην Ελλάδα το εργατικό δυστύχημα έχει μετατραπεί σε οικονομική εξίσωση. Και δυστυχώς, για πολλούς εργοδότες, η εξίσωση βγάζει θετικό πρόσημο υπέρ της ανομίας.

Ας κοιτάξουμε τους αριθμούς κατάματα, πέρα από τα δάκρυα για τις τραγωδίες. Υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα στα δεδομένα: Η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας καταγράφει επίσημα περίπου 42-48 θανάτους ετησίως. Την ίδια στιγμή, ανεξάρτητοι φορείς όπως η ΟΣΕΤΤΕ μιλούν για 201 νεκρούς το 2025 (To Vima).

Πού οφείλεται αυτή η διαφορά των 150 νεκρών; Στους «αόρατους». Στους ανασφάλιστους εργάτες γης, στους μετανάστες στα γιαπιά, στους εργαζόμενους σε εργολαβίες που δεν φαίνονται πουθενά. Το κράτος μετράει μόνο όσους «φαίνονται» στο σύστημα, παρουσιάζοντας μια πλασματική εικόνα ασφάλειας, ενώ η πραγματικότητα της Eurostat δείχνει ότι η θνησιμότητα στην Ελλάδα (2,55 θάνατοι/100.000 εργαζόμενους) είναι σχεδόν διπλάσια από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (HSE).

Η «Ορθολογική» Επιλογή της Ανομίας

Το πραγματικό πρόβλημα όμως είναι οικονομικό. Ας κάνουμε τον λογαριασμό που κάνει (σιωπηλά) μια επιχείρηση:

• Το κόστος συμμόρφωσης για μια μεσαία βιομηχανία (συστήματα ασφαλείας, συντήρηση, πιστοποιήσεις) κυμαίνεται στα €15.000-€30.000 ετησίως.
• Το πιθανό πρόστιμο αν σε πιάσουν είναι συχνά κάτω από €5.000.
• Η πιθανότητα ελέγχου είναι στατιστικά αμελητέα, καθώς το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας παραμένει υποστελεχωμένο, με την ακριβή δύναμή του να παραμένει επτασφράγιστο μυστικό.

Οικονομικά μιλώντας, για έναν ασυνείδητο εργοδότη, το ρίσκο «συμφέρει». Είναι φθηνότερο να ρισκάρεις ένα μικρό πρόστιμο κάθε δέκα χρόνια, παρά να επενδύεις στην ασφάλεια κάθε χρόνο.

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;

Η ατιμωρησία δεν είναι μόνο οικονομική, είναι και ποινική. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, ακόμα και με πολλαπλούς νεκρούς όπως στη «Βιολάντα», οι διώξεις είναι πλημμεληματικές. Αυτό σημαίνει αναστολή, εξαγοράσιμες ποινές και κανέναν εγκλεισμό. Λιγότερο από το 5% των υποθέσεων καταλήγουν σε καταδίκη, και από αυτές, η συντριπτική πλειονότητα έχει ανασταλτικό χαρακτήρα.

Πρακτικά, το κράτος έχει μετακυλήσει το κόστος της ασφάλειας από τα κέρδη των επιχειρήσεων στις ζωές των εργαζομένων. Όσο η αμέλεια κοστίζει λιγότερο από την πρόληψη, και όσο οι νεκροί παραμένουν στατιστικά «αόρατοι» πίσω από την αδήλωτη εργασία, η λίστα των θυμάτων θα συνεχίσει να μεγαλώνει.

Δεν πρόκειται για «κακιά στιγμή». Είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο που επιδοτείται από την ατιμωρησία.