Τραγωδία στο εργοστάσιο της Βιολάντα: Έρευνες και πολιτική αντιπαράθεση

Όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος βγαίνει και καλεί τους εργαζόμενους «να μη φοβηθούν να μιλήσουν», ουσιαστικά παραδέχεται την ήττα του κράτους. Γιατί η φράση αυτή έχει ένα τρομακτικό προαπαιτούμενο: ότι μέχρι χθες, πριν την έκρηξη στο εργοστάσιο της Βιολάντα, ο φόβος ήταν ο κανόνας. Και ότι το κράτος το γνώριζε.

Η τραγωδία στα Τρίκαλα δεν είναι απλώς ένα «εργατικό ατύχημα». Είναι η ανατομία μιας προαναγγελθείσας αποτυχίας, κρυμμένης πίσω από νέους θεσμικούς τίτλους και παλιές παθογένειες.

Το τέχνασμα της «Ανεξάρτητης Αρχής»

Το 2021, η κυβέρνηση μετέτρεψε το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) σε Ανεξάρτητη Αρχή. Στα χαρτιά, αυτό έγινε για «διαφάνεια». Στην πολιτική πράξη, δημιούργησε ένα τέλειο ανάχωμα ευθύνης.

Παλαιότερα, για κάθε νεκρό εργάτη απολογούνταν ο Υπουργός Εργασίας. Σήμερα, το Μαξίμου μπορεί να δείχνει προς την «Ανεξάρτητη Αρχή», νίπτοντας τα χείρας του. Είναι μια κλασική στρατηγική διαχείρισης πολιτικού κόστους: η εξουσία παραμένει κεντρική, αλλά η ευθύνη γίνεται γραφειοκρατική.

Η πραγματικότητα όμως είναι αμείλικτη: Με περίπου 400 επιθεωρητές για όλη την επικράτεια, η Επιθεώρηση Εργασίας είναι ένας στρατός χωρίς όπλα. Οι διεθνείς προδιαγραφές (ILO) απαιτούν πολλαπλάσιους ελέγχους. Στην Ελλάδα, μια μεσαία επιχείρηση στην επαρχία μπορεί να λειτουργεί χρόνια χωρίς ουσιαστικό, επιτόπιο έλεγχο ασφαλείας, παρά μόνο γραφειοκρατικό τσεκάρισμα χαρτιών.

Ο «Αρνητικός Χώρος» της Τραγωδίας

Αυτό που ενοχλεί περισσότερο σε αυτή την ιστορία δεν είναι οι φωνές, αλλά οι σιωπές.

1. Η απουσία του ιδιοκτήτη: Το γεγονός ότι η εργοδοσία δεν παρέστη στις κηδείες δεν είναι απλώς θέμα αναισθησίας. Είναι νομική στρατηγική [deflection]. Οι δικηγόροι ξέρουν ότι η παρουσία σημαίνει παραδοχή ηθικής ευθύνης, που μπορεί να μεταφραστεί σε ποινική καταδίκη.
2. Η σιωπή των σωματείων: Το Εργατικό Κέντρο Τρικάλων ζήτησε τεχνικό σύμβουλο. Το αίτημα χάθηκε στους διαδρόμους. Κανείς δεν απάντησε, κανείς δεν ανέλαβε την ευθύνη της απόρριψης.
3. Ο φόβος του Whistleblower: Ο νόμος 4740/2020 υποτίθεται ότι προστατεύει όποιον καταγγέλλει Νόμος 4740/2020. Στην πράξη, σε μια κλειστή κοινωνία όπως τα Τρίκαλα, όποιος μιλήσει για ελλιπή μέτρα ασφαλείας δεν βρίσκει το δίκιο του, αλλά την πόρτα της εξόδου και μια άτυπη «μαύρη λίστα».

Είναι τα Τέμπη;

Η αντιπολίτευση μιλά για «Τέμπη της βιομηχανίας» και η κυβέρνηση για «εργαλειοποίηση». Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση και είναι πιο τρομακτική από τα συνθήματα. Η ομοιότητα με τα Τέμπη δεν είναι στο μέγεθος της τραγωδίας, αλλά στο μοτίβο: Ένα κράτος που νομοθετεί στα χαρτιά, αλλά στην πράξη αφήνει την ασφάλεια στην «ατομική ευθύνη» και στο φιλότιμο, μέχρι να συμβεί το κακό.

Όσο η συζήτηση εξαντλείται στο αν φταίει ο «κακός εργοδότης» ή ο «κακός επιθεωρητής», χάνουμε τη μεγάλη εικόνα: Το σύστημα είναι σχεδιασμένο να λειτουργεί με ρίσκο, θυσιάζοντας την ασφάλεια στο βωμό του κόστους και της πολιτικής αδιαφορίας. Και αυτό δεν αλλάζει με δελτία τύπου.