Η Τουρκία ψήφισε το αμυντικό σύμφωνο της Μέκκας

Η τουρκική Εθνοσυνέλευση ψήφισε λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 5ης Νοεμβρίου τον νόμο που κυρώνει τη Συμφωνία της Μέκκας, το τριμερές σύμφωνο συλλογικής άμυνας της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν. Ο πυρήνας του είναι η δέσμευση για «άμεση βοήθεια σε εξωτερική ένοπλη επίθεση» κατά οποιουδήποτε μέρους (κείμενο της συμφωνίας).

Ο επίσημος πίνακας καταγράφει 277 έγκυρες ψήφους υπέρ, 118 κατά και τρεις διπλές ψήφους που δεν προσμετρήθηκαν (επίσημο αποτέλεσμα). Τουρκικά ρεπορτάζ μετέδωσαν 279 έναντι 119 (Cumhuriyet)· απόκλιση ανεξήγητη δημόσια, που δεν αλλάζει την έκβαση. Η κύρωση αφορά τη 16άρθρη συμφωνία που είχαν υπογράψει στις 7 Αυγούστου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο Σεχμπάζ Σαρίφ (Al Jazeera).

Το ερώτημα εφαρμογής είναι έγκαιρο: ο σαουδαραβικός συνασπισμός ανακοίνωσε τις προηγούμενες ημέρες αναχαιτίσεις βαλλιστικού πυραύλου και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (Defence Arabia), και στις 4 Νοεμβρίου οι Χούθι ισχυρίστηκαν πλήγμα στο αεροδρόμιο του Ριάντ, που το Ριάντ δεν επιβεβαίωσε (Reuters μέσω Times of Israel). Το άρθρο 2 της συμφωνίας μιλά όμως για επίθεση «από άλλη χώρα ή ομάδα χωρών» (κείμενο): οι Χούθι δεν κατονομάζονται, ούτε εξαιρούνται, και καμία κοινή δημόσια θέση των τριών κυβερνήσεων δεν έχει πει ότι οι επιθέσεις τους ενεργοποιούν τη ρήτρα.

Εδώ βρίσκεται η καρδιά του άρθρου: το κείμενο δεν προβλέπει προϋποθέσεις. Η Άγκυρα διαβεβαιώνει στη Βουλή ότι θα προηγηθούν αίτημα του πληττόμενου μέρους, κοινή αξιολόγηση και συμφωνία των τριών, όπως δήλωσε στην επιτροπή ο υφυπουργός Εξωτερικών Zeki Levent Gümrükçü (πρακτικά επιτροπής). Αυτά δεν γράφονται ως προϋποθέσεις στο δεσμευτικό κείμενο (Euronews)· το άρθρο 2 αφήνει το εύρος και τη φύση της βοήθειας στην κρίση κάθε χώρας, εντός των διαθέσιμων δυνατοτήτων της. Η συμφωνία ισχύει επ' αόριστον και η αποχώρηση επιτρέπεται μόνο ύστερα από δέκα χρόνια με τρίμηνη προειδοποίηση (κείμενο).

Στην προειδοποίηση ότι η χώρα μπορεί να βρεθεί στον πόλεμο της Υεμένης, ο πρόεδρος της επιτροπής Εξωτερικών Fuat Oktay απάντησε ότι αποστολή στρατευμάτων θα απαιτούσε νέα κοινοβουλευτική έγκριση (AP). Υπέρ τάχθηκε και το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), με τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής του ομάδας, Faik Öztrak, να λέει ότι η ισχύς της συμφωνίας πρέπει να υπηρετεί την αποτροπή και την ειρήνη (Bianet).

Η ρήτρα, πάντως, δεν μένει στο χαρτί. Στις 5 Οκτωβρίου, οι τρεις κυβερνήσεις ανακοίνωσαν ότι προχωρούν σε «πρακτική εφαρμογή» των αμυντικών δεσμεύσεων, με προετοιμασία ταχείας διάθεσης συμφωνημένων δυνάμεων και δυνατοτήτων (κοινό ανακοινωθέν). Το Πακιστάν, που έχει ήδη ολοκληρώσει τη δική του κύρωση, βάζει όριο: ο εκπρόσωπος του στρατού του δήλωσε ότι η αποστολή είναι η άμυνα της σαουδαραβικής επικράτειας και ότι το Ισλαμαμπάντ δεν είναι μέρος της εσωτερικής σύγκρουσης της Υεμένης (Arab News).

Η Ελλάδα βρίσκεται στον ίδιο χάρτη ασφαλείας, αλλά εκτός της συμφωνίας: η ελληνική συστοιχία αεράμυνας Patriot που προστατεύει ενεργειακές υποδομές στο Γιανμπού είναι χωριστή διμερής αποστολή, και στις 25 Οκτωβρίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποδέχθηκε το αίτημα του Ριάντ να παραμείνει εκεί (πρωθυπουργικό γραφείο). Η τουρκική ψήφος δεν μεταβάλλει από μόνη της τη διοίκηση ή τους κανόνες εμπλοκής της ελληνικής μονάδας (CNN Greece)· κοινή χώρα υποδοχής δεν σημαίνει κοινή επιχείρηση. Το ερώτημα για την Αθήνα θα άνοιγε μόνο αν ανακοινωνόταν τουρκική ανάπτυξη στον ίδιο αμυντικό χώρο.

Κι ωστόσο, η ψήφος δεν ενεργοποίησε τη συμφωνία. Ο νόμος ισχύει από τη δημοσίευσή του στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ενώ το άρθρο 16 της συμφωνίας θέτει ως όρο διεθνούς έναρξης την κατάθεση του τελευταίου εγγράφου κύρωσης στη γραμματεία της τριμερούς επιτροπής. Εκκρεμούν ακόμη η προεδρική δημοσίευση, η προεδρική πράξη κύρωσης και η κατάθεση των εγγράφων (Türkiye Today). Έως το βράδυ της 6ης Νοεμβρίου, καμία από αυτές δεν είχε τεκμηριωθεί δημόσια.

Ψηφίστηκε, αλλά δεν ισχύει: ο νόμος δεν έχει δημοσιευθεί και το τρίτο έγγραφο κύρωσης δεν έχει φτάσει στη γραμματεία. Μέχρι τότε, η «άμεση βοήθεια» είναι υπόσχεση.