Τουρκία και Πακιστάν στέλνουν δυνάμεις στη Σαουδική Αραβία

Στις 5 Οκτωβρίου, υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας και στρατιωτικοί αρχηγοί της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν αποφάσισαν στο Ριάντ να διαθέσουν «συμφωνημένες δυνάμεις και δυνατότητες» και να τις αναπτύξουν ταχέως σε σαουδαραβικό έδαφος (Κοινή δήλωση). Είναι η πρώτη δημόσια απόφαση ανάπτυξης στο πλαίσιο της αμυντικής συμφωνίας που υπέγραψαν οι τρεις χώρες τον Αύγουστο. Μονάδες, αριθμοί, αποστολή, διοίκηση και ημερομηνία άφιξης δεν ανακοινώθηκαν (AP, AP μέσω Al-Monitor).

Από τη ρήτρα στην απόφαση

Η λεγόμενη Συμφωνία της Μέκκας υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου από τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ. Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη περίληψη, ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων (Al Jazeera). Το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, γι' αυτό δεν είναι γνωστό τι ακριβώς ενεργοποιεί τις υποχρεώσεις.

Τον Σεπτέμβριο είχαν ήδη γίνει συνεδριάσεις και στρατιωτικές διαβουλεύσεις (CNN Arabic). Το καινούριο στις 5 Οκτωβρίου είναι ότι η συμμαχία πέρασε στη διάθεση δυνάμεων και απέκτησε πρόσωπο: ο απόστρατος Πακιστανός αντιστράτηγος Ναουμάν Μαχμούντ έγινε ο πρώτος γενικός γραμματέας της, με τριετή θητεία (Ahram Online). Η ίδια δήλωση ορίζει ότι η ανάπτυξη θα γίνει «σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες», οπότε κάθε πρωτεύουσα κρατά τη δική της διαδικασία έγκρισης.

Στις 4 Οκτωβρίου, την παραμονή της συνεδρίασης, νέα επίθεση σταμάτησε πάλι την άντληση στον σαουδαραβικό αγωγό Ανατολής–Δύσης (Turkish Minute). Η πρώτη διακοπή είχε έρθει στις 10 Σεπτεμβρίου, όταν πλήγματα από ιρακινό έδαφος προκάλεσαν ζημιές στα αντλιοστάσια. Ο δράστης εκείνης της επίθεσης δεν έχει ταυτοποιηθεί δημόσια (CNN Arabic, To Brief).

Ο αγωγός έχει σημασία επειδή είναι η οδός που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά το πετρέλαιο του Κόλπου. Η κοινή δήλωση καταδικάζει επιθέσεις σε πόλεις, υποδομές και ιερούς τόπους, χωρίς να κατονομάζει δράστη. Η αναφορά στους ιερούς τόπους δίνει στη συμμαχία ένα πλαίσιο που το Ισλαμαμπάντ και η Άγκυρα μπορούν να υπερασπιστούν και στο εσωτερικό τους.

Υποστήριξη, όχι μάχη

Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Χαουάτζα Ασίφ διευκρίνισε ότι οι πακιστανικές και οι τουρκικές δυνάμεις έχουν υποστηρικτικό ρόλο. Κατά τον ίδιο, το Πακιστάν συνεισφέρει στρατιωτική αναγνώριση, δηλαδή συλλογή πληροφοριών, ενώ από τις τρεις χώρες στη μάχη συμμετέχουν μόνο οι σαουδαραβικές δυνάμεις (Dawn). Το Πακιστάν, άλλωστε, είχε ήδη παρουσία στο βασίλειο: συμβούλους και τεχνικούς με διμερείς ρυθμίσεις, και αεροπορική δύναμη που έφτασε τον Απρίλιο (Al Jazeera).

Η Τεχεράνη διάβασε την απόφαση ως προοίμιο επέμβασης στην Υεμένη. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Ισμαΐλ Μπαγαΐ προειδοποίησε για συνέπειες και είπε ότι ελπίζει να είναι ανακριβείς οι αναφορές για 40.000 Πακιστανούς στρατιώτες (NourNews). Ο αριθμός αυτός προκάλεσε την ιρανική αντίδραση, αλλά δεν αντιστοιχεί σε επαληθευμένο σχέδιο. Η απόφαση ορίζει ως προορισμό τη Σαουδική Αραβία και δεν αναθέτει μάχη στην Υεμένη (Le Monde).

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν απέδωσε τη συμμετοχή στην πολιτική βούληση του Ερντογάν και τη συνέδεσε με την αναζήτηση διπλωματικής λύσης (BBC Türkçe). Η συμμετοχή δίνει στην Άγκυρα ρόλο στην άμυνα του Ριάντ, άρα λόγο στον Κόλπο. Συγκεκριμένο εμπορικό αντάλλαγμα δεν έχει τεκμηριωθεί, και η επίσημη τουρκική ανακοίνωση δεν προσδιορίζει μονάδα, οπλικό σύστημα ή αριθμό στρατιωτών (Τουρκικό ΥΠΕΞ). Στο εσωτερικό, επικριτές της κυβέρνησης προειδοποιούν ότι η υποστήριξη μπορεί να εξελιχθεί σε άμεση εμπλοκή στην Υεμένη (T24).

Το ελληνικό σημείο επαφής

Στη Σαουδική Αραβία υπηρετεί ήδη ελληνική πυροβολαρχία Patriot, επίγειο σύστημα αεράμυνας που αναχαιτίζει πυραύλους και αεροσκάφη, για την προστασία ενεργειακών εγκαταστάσεων. Στις 24 Σεπτεμβρίου εκτόξευσε δύο βλήματα κατά ενός πυραύλου και ενός μη επανδρωμένου αεροσκάφους κοντά στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας (Reuters). Την 1η Οκτωβρίου το ΚΥΣΕΑ (Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας) ενέκρινε παράταση της παρουσίας για έναν μήνα, σύμφωνα με δήλωση του υπουργού Άμυνας Νίκου Δένδια (in.gr). Δεν έχει δημοσιοποιηθεί κοινή αποστολή ή κοινή διοίκηση με τις νέες δυνάμεις, ούτε ανάθεση του ελληνικού τομέα στην Τουρκία.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο χώρες είναι πια θεσμική. Η Τουρκία έχει υπογράψει με το Ριάντ ρήτρα συλλογικής άμυνας, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται εκεί με μια μονάδα σε παράταση ενός μήνα. Όταν το ΚΥΣΕΑ εξετάσει ξανά την παράταση, δεν θα αποφασίσει μόνο για μια πυροβολαρχία. Θα αποφασίσει αν η Αθήνα παραμένει στην άμυνα του Ριάντ τη στιγμή που η Άγκυρα μπαίνει στην ίδια άμυνα με υπογεγραμμένη ρήτρα.