Η Τουρκία πάγωσε την έξοδο επενδυτών από 223 funds

Ένας Τούρκος αποταμιευτής που ζήτησε την περασμένη εβδομάδα να ρευστοποιήσει το μερίδιό του σε αμοιβαίο κεφάλαιο έλαβε μια απάντηση που δεν περίμενε: δεν υπάρχουν μετρητά για να πληρωθεί. Στις 17 Σεπτεμβρίου η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK, ο ρυθμιστής της χρηματιστηριακής αγοράς) απάντησε με τον πιο δραστικό τρόπο: πάγωσε κάθε αγορά και εξαγορά μεριδίων σε όλα τα funds επτά εταιρειών διαχείρισης στο TEFAS (την πλατφόρμα όπου οι Τούρκοι αγοράζουν αμοιβαία κεφάλαια) και έστειλε 130 από αυτά σε εκκαθάριση (SPK, Investing). Η έξοδος έκλεισε για όλους, ακόμη και για όσους δεν είχαν ζητήσει τίποτα.

Όλα ξεκίνησαν στις 15 Σεπτεμβρίου, όταν η Pusula παραδέχτηκε ότι «ορισμένα» funds της δεν μπορούσαν να πληρώσουν εγκαίρως τις εξαγορές. Την επομένη η Tera επιβεβαίωσε αθέτηση σε δύο funds, ενώ η Atlas επιμήκυνε τον χρόνο πληρωμής (Serbestiyet). Το πάγωμα καλύπτει και τα 223 funds των επτά εταιρειών, ενώ η εκκαθάριση αφορά 130 συγκεκριμένα: 42 της Pardus, 31 της Hedef, τα υπόλοιπα μοιρασμένα στις άλλες. Δύο διαφορετικά μέτρα, με διαφορετικό εύρος.

Πώς μεταδόθηκε το πρόβλημα

Πώς η αδυναμία λίγων funds έφτασε ως το χρηματιστήριο; Όταν πολλοί μεριδιούχοι ζητούν ταυτόχρονα τα χρήματά τους, το fund πρέπει να βρει μετρητά γρήγορα, οπότε πουλά ό,τι έχει, ακόμη κι αν είναι μετοχές που δεν ρευστοποιούνται εύκολα. Οι πωλήσεις ρίχνουν τις τιμές, η αξία του fund μειώνεται, και ακολουθεί νέο κύμα εξαγορών. Τα 130 υπό εκκαθάριση funds κρατούσαν περίπου 498 δισ. λίρες σε μετοχές έναντι μόλις 48 δισ. σε καταθέσεις και κρατικά ομόλογα (Sabah, YatırımX): υπόσχονταν γρήγορη έξοδο ενώ κάθονταν πάνω σε δύσκολα ρευστοποιήσιμο ενεργητικό. Ο δείκτης BIST 100 έχασε περίπου 5,5% στις 16 Σεπτεμβρίου (Bloomberg).

Πόσο μεγάλο είναι αυτό; Οι 130 εκκαθαρίσεις εκτιμώνται σε περίπου 826 δισ. λίρες, ή 8,6% ολόκληρης της αγοράς αμοιβαίων κεφαλαίων, ενώ σωρευτικά ο δείκτης υποχώρησε γύρω στο 9,3% σε τρεις συνεδριάσεις (Türkiye'de İş Dünyası). Σοβαρό, αλλά συγκεντρωμένο: μέχρι στιγμής δεν υπάρχει μετρήσιμη μετάδοση στη λίρα, στα κρατικά ομόλογα ή στην κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, ούτε άμεση έκθεση ελληνικών τραπεζών. Πρόκειται για κρίση ρευστότητας μιας συγκεκριμένης γωνιάς της αγοράς, όχι (ακόμη) για κατάρρευση.

Ποιος στηρίζεται και ποιος περιμένει

Οι αρχές πρόσθεσαν δύο κινήσεις που βοηθούν, αλλά φορτώνουν νέο κίνδυνο αλλού. Πρώτον, η SPK επέτρεψε στους χρηματιστές να μειώσουν προσωρινά, έως τις 2 Οκτωβρίου, το ελάχιστο ίδιο κεφάλαιο που οφείλει να βάζει όποιος αγοράζει μετοχές με δανεικά, από 35% σε 20% (Habertürk). Αυτό ανακουφίζει όσους έχουν ήδη δανειστεί, γιατί περιορίζει τις αναγκαστικές πωλήσεις, αλλά επιτρέπει και ανοίγματα έως και πέντε φορές τα ίδια κεφάλαια, αντί για περίπου 2,9 πριν, μετακυλίοντας περισσότερο ρίσκο στους ίδιους τους χρηματιστές. Δεύτερον, η κεντρική τράπεζα αύξησε την προσφορά βραχυπρόθεσμων δανείων προς τις τράπεζες (repos) από 1 δισ. σε 300 δισ. λίρες (CNBC-e, Bloomberg HT). Μόνο που αυτή η ρευστότητα πηγαίνει σε τράπεζες με αποδεκτές εγγυήσεις, όχι στους παγιδευμένους μεριδιούχους.

Πίσω από τις θεσμικές ανακοινώσεις υπάρχει ένα όνομα: ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ. Υπό αυτόν συνεδρίασε η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, που χαρακτηρίζει το πρόβλημα «προσωρινό και διαχειρίσιμο» (Medyascope), κυβερνητική εκτίμηση και όχι ακόμη μετρημένο αποτέλεσμα. Τα χρήματα των επενδυτών είναι νομικά χωριστά από τις διαχειρίστριες και τα φυλάσσουν τράπεζες-θεματοφύλακες: η İş Bankası για τα funds της Tera, η Ziraat για τα υπόλοιπα. Οι πληρωμές θα γίνουν αναλογικά, καθώς ρευστοποιείται σταδιακά το ενεργητικό, εντός τριών μηνών (Karar). Η προστασία όμως καλύπτει τα χρέη της διαχειρίστριας, όχι την πτώση των τιμών: ο μεριδιούχος πληρώνει την αναμονή και τον κίνδυνο μιας χαμηλότερης τιμής εκκαθάρισης.

Χωριστά από όλα αυτά τρέχει και μια ποινική έρευνα χειραγώγησης: η SPK παρέπεμψε 38 πρόσωπα για ύποπτες συναλλαγές σε τρεις μετοχές, με προφυλακίσεις στελεχών (TRT Haber, T24). Είναι όμως χωριστή διαδικασία και δεν αποδεικνύει, από μόνη της, τι προκάλεσε τις αθετήσεις. Και δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: ποιος θα σηκώσει τη ζημία. Το πάγωμα σταμάτησε την κούρσα προς την έξοδο, δεν έσβησε όμως τις απώλειες· τις μετέθεσε χρονικά, μαζί με τα χρήματα περίπου μισού εκατομμυρίου επενδυτών.