Η Τουρκία απλώνει αγωγό αερίου στα κατεχόμενα της Κύπρου

Ένα νέο μνημόνιο, το «Πρωτόκολλο για την Προμήθεια Φυσικού Αερίου στην ΤΔΒΚ», υπογράφηκε στις 10 Ιουλίου στα κατεχόμενα και προβλέπει υποθαλάσσιο αγωγό που θα συνδέει την Τουρκία με το βόρειο τμήμα του νησιού (Kıbrıs Postası). Για την Αθήνα και τη Λευκωσία δεν είναι ζήτημα τιμής στον λογαριασμό. Είναι το επόμενο τούβλο σε μια στρατηγική που δένει τα κατεχόμενα με τα δίκτυα της Τουρκίας τόσο βαθιά ώστε καμία μελλοντική επανένωση να μην μπορεί να τα ξεκολλήσει.

Το νέο εδώ δεν είναι η εξαγγελία, αλλά η ακρίβεια. Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Alparslan Bayraktar έδωσε δημόσια συγκεκριμένο τεχνικό περίγραμμα: διαδρομή Αναμούρ-Τεκνετζίκ, μήκος περίπου 101 χλμ. (97 υποθαλάσσια, 4 χερσαία), με δύο γραμμές των 22 ιντσών (Haberler). Το κρίσιμο στοιχείο κρύβεται σε μια λέξη: αμφίδρομος. Η Άγκυρα δεν παρουσιάζει τον αγωγό μόνο ως σωλήνα εισαγωγής προς τον βορρά, αλλά ως υποδομή που θα μπορούσε αύριο να μεταφέρει αέριο της Ανατολικής Μεσογείου προς την Τουρκία και από εκεί στην Ευρώπη. Με απλά λόγια, η Τουρκία εγγράφει από τώρα τον ισχυρισμό ότι η «φυσική» έξοδος του κυπριακού αερίου περνά από τον δικό της έλεγχο, παρακάμπτοντας την Κυπριακή Δημοκρατία.

Νερό, μετά αέριο, μετά ρεύμα

Την καθαρότερη περιγραφή της στρατηγικής δεν την έδωσε αναλυτής, αλλά ο ίδιος ο ηγέτης των κατεχομένων Ünal Üstel: «πρώτα νερό, τώρα αέριο, μετά ηλεκτρικό καλώδιο» (Kıbrıs Gerçek). Δεν πρόκειται για τρία άσχετα έργα, αλλά για μία ενιαία λογική. Το νερό, που ήδη ρέει μέσω υποθαλάσσιου αγωγού από την Ανατολία, λειτούργησε ως το πρότυπο. Απέδειξε ότι μια βασική ανάγκη επιβίωσης του βορρά μπορεί να εξυπηρετείται με μόνιμη εξάρτηση από την Τουρκία. Το αέριο προσθέτει καύσιμο και αξίωση διέλευσης. Το καλώδιο, ακόμη το πιο ασαφές, θα έδενε το βόρειο ηλεκτρικό σύστημα με το τουρκικό δίκτυο, με ορίζοντα ολοκλήρωσης που τουρκοκυπριακά ρεπορτάζ τοποθετούν γύρω στο 2029 (AlphaNews).

Κάθε δίκτυο μεταφέρει και μια μορφή διοίκησης. Το νερό δίνει εξάρτηση επιβίωσης, το ρεύμα εξάρτηση συστήματος, το αέριο εξάρτηση καυσίμου μαζί με πολιτική αξίωση για διέλευση. Αθροιστικά, μετατοπίζουν το κέντρο βάρους από μια προσωρινή πολιτική οντότητα σε μια μόνιμη υποδομιακή σχέση. Εδώ είναι το πραγματικό διακύβευμα. Μια ομοσπονδιακή λύση προϋποθέτει κοινά ή τουλάχιστον συντονισμένα νησιωτικά συστήματα. Αν οι βασικές αρτηρίες του βορρά δεν οδηγούν προς ένα κυπριακό κέντρο αλλά προς την Άγκυρα, τότε κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση δεν ξεκινά από λευκή σελίδα, αλλά από τετελεσμένα, όπως έχουμε ήδη περιγράψει σε αυτό το νήμα (To Brief).

Γιατί μπήκε η ΕΕ

Μετά το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της 13ης Ιουλίου, η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας χρησιμοποίησε τη βαρύτερη δυνατή γλώσσα: η ΕΕ «αναμένει από την Άγκυρα να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών» (EEAS). Δεν είναι διπλωματική ρουτίνα. Υιοθετεί το κυπριακό επιχείρημα που η Λευκωσία είχε ήδη διατυπώσει τρεις μέρες νωρίτερα, καταγγέλλοντας το μνημόνιο ως παράνομη ανάπτυξη υποδομής σε θαλάσσιες ζώνες της χωρίς συγκατάθεση (ProtoThema English).

Το νομικό βάθος είναι σκληρό. Το άρθρο 79 της UNCLOS (της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας) επιτρέπει υποθαλάσσιους αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα, αλλά η όδευση υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους. Παράλληλα, τα ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας απορρίπτουν κάθε νομιμοποίηση του ψευδοκράτους (UNCLOS, UNSC 550). Η Άγκυρα, όμως, δεν χρειάζεται νομική νίκη. Της αρκεί να αλλάξει τα υλικά δεδομένα πάνω στα οποία θα κληθεί κάποτε να πατήσει μια λύση.

Και εδώ κρύβεται η αντίφαση που αδυνατίζει το τουρκικό αφήγημα: το αέριο δεν είναι ώριμο έργο. Δεν υπάρχει δημόσια τεχνική μελέτη, περιβαλλοντική αδειοδότηση ούτε τελική επενδυτική απόφαση, ενώ συνδικαλιστική φωνή από την ηλεκτρική αρχή των κατεχομένων παραδέχεται ότι οι μονάδες σε Τεκνετζίκ και Kalecik δεν είναι σήμερα έτοιμες να καίνε φυσικό αέριο (Yeni Düzen). Η πολιτική αφήγηση τρέχει πιο γρήγορα από τους σωλήνες.

Αυτή ακριβώς είναι η μέθοδος. Ο αγωγός δεν χρειάζεται να ρέει για να δουλέψει. Χρειάζεται μόνο η υπογραφή, ο χάρτης και οι υπουργοί στην τελετή, ώστε το «δύο κράτη» να γραφτεί στον βυθό πριν γραφτεί στα χαρτιά. Η Κάλας ζητά σεβασμό στην κυριαρχία με λόγια. Η Τουρκία απαντά με χιλιόμετρα.