Τουλκαρέμ: Δικαστήριο ζητά σχέδιο επιστροφής, Νετανιάχου αρνείται

Στις 11 Οκτωβρίου το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ ζήτησε από το κράτος χρονοδιάγραμμα για τα βήματα που θα επέτρεπαν στους εκτοπισμένους τριών καταυλισμών της βόρειας Δυτικής Όχθης να γυρίσουν στα σπίτια τους (Davar). Στις 13 Οκτωβρίου, έξω από τον καταυλισμό της Τουλκαρέμ, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι οι εκτοπισμένοι δεν θα επιστρέψουν και ότι την περιοχή θα την ελέγχει ο στρατός (AFP). Στη μέση βρίσκονται περίπου 33.000 άνθρωποι, όσοι παρέμεναν εκτοπισμένοι τον Ιούλιο, που μένουν σε συγγενείς ή σε νοικιασμένα σπίτια γύρω από τους καταυλισμούς (OHCHR).

Τρεις μέρες, τρεις φωνές

Η σειρά των δηλώσεων λέει πολλά. Μία ημέρα μετά την απόφαση, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς κάλεσε την κυβέρνηση να μη συνεργαστεί με το δικαστήριο, χωρίς να τεκμηριώνεται ότι δόθηκε τέτοια εντολή (Jerusalem Post). Την ίδια μέρα ο υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατς είπε ότι διαμόρφωσε μαζί με τον πρωθυπουργό πολιτική παρατεταμένης στρατιωτικής παρουσίας στους καταυλισμούς, στη θέση των επαναλαμβανόμενων επιδρομών (Israel National News). Και στις 13, με τον Κατς δίπλα του, ο Νετανιάχου: «Άκουσα ότι κάποιος στο Ανώτατο λέει πως πρέπει να φέρουν πίσω εδώ τους κατοίκους. Αυτοί δεν είναι κάτοικοι, είναι τρομοκράτες. Αυτός που θα ελέγχει την περιοχή και θα παραμείνει εδώ είναι ο ισραηλινός στρατός» (JDN). Κατονόμασε την Τουλκαρέμ· δεν έχει επαληθευτεί ότι εννοούσε ρητά και την Τζενίν ή το Νουρ Σαμς.

Η προσφυγή, πάντως, αφορά και τους τρεις. Την υποστηρίζει η Ένωση για τα Πολιτικά Δικαιώματα στο Ισραήλ (ACRI), η οργάνωση των προσφευγόντων (ACRI). Η υπόθεση, Σαλάμε κατά Διοικητή των ισραηλινών δυνάμεων στη Δυτική Όχθη, ζητεί μηχανισμό επιστροφής για όσους εκτοπίστηκαν από όλους τους καταυλισμούς, κι ας εκπροσωπεί η οργάνωση κατοίκους μόνο των δύο. Όσα ξέρουμε για την απόφαση προέρχονται από αυτή τη σύνοψη και από ισραηλινά ρεπορτάζ· το επίσημο κείμενο εντοπίστηκε, αλλά δεν κατέστη δυνατό να αναγνωστεί.

Δεν πρόκειται για σκηνές σε χωράφι. Η Τζενίν, η Τουλκαρέμ και το Νουρ Σαμς είναι πυκνοκατοικημένες αστικές συνοικίες, όπου η ισραηλινή επιχείρηση ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2025 από την Τζενίν και επεκτάθηκε στις άλλες δύο (OHCHR).

Η λογική του στρατού και η λογική του νόμου

Το κράτος δεν μιλά στο δικαστήριο με τη γλώσσα του πρωθυπουργού. Το υπόμνημά του επικαλείται συνεχιζόμενη απειλή από ένοπλες ομάδες, εκρηκτικά και τραυματισμούς στρατιωτών, καθώς και πληροφορίες που λέει ότι δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν (κρατικό υπόμνημα). Από τη σκοπιά του ισραηλινού στρατού, οι καταυλισμοί ήταν βάσεις ενόπλων και η μόνιμη παρουσία κοστίζει λιγότερο από τον κύκλο εισβολής και αποχώρησης.

Το ίδιο κείμενο υποστηρίζει ότι δεν επιδιώκεται μόνιμη παραμονή. Όμως περιγράφει έργα και σχεδιασμό ελέγχου ακόμη και σε συνθήκες «ρουτίνας», χωρίς ημερομηνία αποχώρησης. Παραδέχεται επίσης ότι επί τέσσερις μήνες δεν έγιναν ουσιαστικές επισκευές υποδομών.

Αυτή η απόσταση ανάμεσα στο «θα επιστρέψουν κάποτε» και στον σχεδιασμό χωρίς λήξη είναι ο νομικός κόμβος. Το άρθρο 49 της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης επιτρέπει εκκένωση σε κατεχόμενο έδαφος για επιτακτικούς στρατιωτικούς λόγους, αλλά απαιτεί φροντίδα των εκτοπισμένων και επιστροφή τους μόλις εκλείψουν οι λόγοι (ICRC). Μια εκκένωση χωρίς ορίζοντα επισκευής μοιάζει όλο και λιγότερο προσωρινή· γι' αυτό το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έχει εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για πιθανή αναγκαστική μεταφορά, ως αξιολόγηση και όχι ως καταδίκη (OHCHR). Η πίεση ήρθε και απ' έξω τον Σεπτέμβριο, όταν δώδεκα χώρες επέβαλαν κυρώσεις σε βίαιους εποίκους (To Brief).

Πού ζουν σήμερα οι οικογένειες

Οι περίπου 33.000 εκτοπισμένοι του Ιουλίου είναι όσοι κατοικούν σε μια ελληνική επαρχιακή πόλη μεσαίου μεγέθους, και νεότερη καταμέτρηση δεν εντοπίστηκε (OHCHR). Το κράτος υποστηρίζει ότι περίπου 90% βρήκε εναλλακτική στέγη· οι προσφεύγοντες απαντούν ότι πολλοί δεν αντέχουν πια το ενοίκιο και κινδυνεύουν με έξωση (κρατικό υπόμνημα, απάντηση προσφευγόντων). Το να βρεις στέγη και το να την κρατήσεις μήνα με τον μήνα είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Η δήλωση του Νετανιάχου απευθύνεται περισσότερο στους κυβερνητικούς του εταίρους παρά στους δικαστές, και από μόνη της δεν συνιστά μη συμμόρφωση: η προθεσμία δεν έχει λήξει και καμία επιστροφή δεν έχει διαταχθεί (Davar). Όταν απαντήσει το κράτος, οι δικαστές μπορούν να κρίνουν αν το χρονοδιάγραμμα και τα ανθρωπιστικά μέτρα επαρκούν, να ζητήσουν διευκρινίσεις ή να εξετάσουν νέα εντολή, χωρίς να έχουν προαναγγείλει τι θα κάνουν (Ynet).

Η εντολή δεν διατάζει επιστροφή· ζητά χρονοδιάγραμμα. Έως τις 23 Νοεμβρίου το κράτος οφείλει να πει πότε ολοκληρώνονται οι ενέργειες που θα επέτρεπαν επιστροφή, αν μπορούν να επιταχυνθούν εργασίες που μόλις ξεκίνησαν και πώς καλύπτονται τα κενά στη βοήθεια· δεν διατάχθηκε αποχώρηση του στρατού ούτε ημερομηνία (Jerusalem Post). Εκείνη τη μέρα η κυβέρνηση θα πρέπει να γράψει σε έγγραφο προς τους δικαστές αυτό που ο πρωθυπουργός της αρνήθηκε μπροστά στην Τουλκαρέμ: πότε, αν ποτέ, ανοίγει για αυτές τις οικογένειες ο δρόμος του γυρισμού.