Από την Τύμπου στη Σόφια: η Άγκυρα στήνει ένταση πριν τον διάλογο

Την παρενόχληση των αεροσκαφών που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας Ελλάδας, Γαλλίας και Ολλανδίας στην Κύπρο την καταγράψαμε ήδη (To Brief). Αυτό που μένει να εξηγηθεί δεν είναι το ίδιο το επεισόδιο, αλλά ο χρονισμός του: γιατί τώρα, λίγες ημέρες πριν ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Χακάν Φιντάν βρεθούν στο ίδιο τραπέζι στη Σόφια.

Ας ξαναδούμε τη σκηνή. Στις 7 Ιουνίου, καθώς τα τρία αεροσκάφη πλησίαζαν τη Λάρνακα, δέχθηκαν ραδιοκλήσεις από τον πύργο του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου (Ercan) στα κατεχόμενα. Δύο τουρκικά F-16 είχαν ήδη απογειωθεί, κάτι που η ίδια η Άγκυρα παραδέχτηκε, υποστηρίζοντας ότι έγινε προληπτικά (Daily Sabah). Τα αεροπλάνα προσγειώθηκαν κανονικά. Το διακύβευμα δεν είναι η ασφάλεια της πτήσης. Είναι το ποιος μιλά επιχειρησιακά μέσα στην περιοχή ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της Κύπρου, το FIR Λευκωσίας.

Και ο χρονισμός δεν είναι τυχαίος. Το περιστατικό έγινε ενώ η Κύπρος φιλοξενούσε άτυπη σύνοδο υπουργών Άμυνας της ΕΕ και ετοιμαζόταν να υπογράψει συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας με τη Γαλλία (Cyprus Mail). Έρχεται, επίσης, λίγο πριν τη σύνοδο των κρατών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπου Γεραπετρίτης και Φιντάν θα παρευρεθούν χωρίς επιβεβαιωμένο διμερές τετ-α-τετ (MFA Greece, Türkiye Today).

Ο μηχανισμός: σκληραίνεις το πεδίο, ορίζεις την ατζέντα

Εδώ κρύβεται ο κοινός παρονομαστής που χάνεται μέσα στον καταιγισμό σκόρπιων ειδήσεων. Την ίδια εβδομάδα, το ΓΕΕΘΑ κατέγραψε νέο μπαράζ παραβιάσεων στο Αιγαίο με οπλισμένα τουρκικά F-16 (SDNA). Παράλληλα, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι «παρακολουθεί» τις εξοπλιστικές κινήσεις Ελλάδας και Κύπρου (Haberler). Και ο φιλοκυβερνητικός τουρκικός Τύπος επιτέθηκε στην ελληνοκορεατική ναυπηγική συμφωνία, παρουσιάζοντάς την ως απόπειρα περικύκλωσης της Τουρκίας (Yeni Akit).

Δεν πρόκειται για τρία ασύνδετα επεισόδια. Είναι η ίδια μέθοδος. Η Τουρκία δεν διαλέγει ανάμεσα σε διάλογο και πίεση, τα κάνει ταυτόχρονα. Επισήμως κρατά ανοιχτό τον δίαυλο με την Αθήνα και μιλά για αποφυγή «κούρσας εξοπλισμών» (BBC Türkçe). Στο μιντιακό της οικοσύστημα, όμως, η Ελλάδα εμφανίζεται ως δύναμη που στρατιωτικοποιεί και φοβάται, ενώ η Άγκυρα ως αμυνόμενος προστάτης της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Yeni Akit). Το πεδίο σκληραίνει την αφετηρία που η διπλωματία θα παρουσιάσει μετά ως «μετριοπαθή».

Η μεγάλη εικόνα πίσω από την ενόχληση έχει όνομα και ποσό. Το Project Trident, ένα βιομηχανικό πλαίσιο 1,35 δισ. ευρώ με νοτιοκορεατική και αμερικανική τεχνογνωσία, εμφανίζει την Ελλάδα ως πιθανό ναυπηγικό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου (To Vima, Naval News). Παραμένει δυνητική μεταβολή ισχύος, όχι κλειδωμένη ανατροπή. Αρκεί, όμως, για να μπει στο στόχαστρο.

Το νομικό παραθυράκι της άρνησης

Πώς αντέχει αυτή η τακτική; Μέσα από ένα κενό τεκμηρίωσης. Η Τουρκία διέψευσε κάθε παρενόχληση, υποστηρίζοντας ότι τέσσερα από τα έξι αεροσκάφη παραβίασαν τον εναέριο χώρο του ψευδοκράτους (Hurriyet Daily News). Είναι ακριβώς η γλώσσα που εμπεδώνει χωριστή τουρκική αρμοδιότητα στον αέρα.

Δεν υπάρχουν, εξάλλου, δημόσια ηχητικά ασυρμάτου, ίχνη ραντάρ ή τεχνική έκθεση. Όσο λείπουν, το επεισόδιο μένει «καταγγελλόμενο» και το τουρκικό αντι-αφήγημα έχει χώρο. Η Κομισιόν δήλωσε μόνο ότι «θα εξετάσει» τι συνέβη σε επαφή με τη Λευκωσία, χωρίς να επιβεβαιώσει (Cyprus Mail). Τα εργαλεία της ΕΕ ενεργοποιούνται μόνο με συγκεκριμένο νομικό άγκιστρο, οι κυρώσεις ανήκουν στο Συμβούλιο, και το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ (η ρήτρα συλλογικής άμυνας) αφορά ένοπλη επίθεση, όχι διαφορές κυριαρχίας μεταξύ συμμάχων (European Parliament, NATO).

Το μοτίβο δεν είναι καινούργιο. Το 1976, η κρίση για έρευνες στο Αιγαίο οδήγησε ταυτόχρονα σε ελληνική προσφυγή και σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας (UNSC 395). Ένταση και διάλογος συχνά συνυπάρχουν. Το ανοιχτό ερώτημα δεν είναι αν θα γίνει η επαφή στη Σόφια, αλλά με ποια αφετηρία θα κάτσει η Αθήνα στο τραπέζι, αφού η Άγκυρα έχει ήδη επιλέξει πού θα τραβήξει τη γραμμή.