Τηλεχειρουργική: από Γουχάν σε Αθήνα, και τώρα Πάτρα-Αθήνα

Ένας χειρουργός στη Γουχάν της Κίνας. Ένας ασθενής με καρκίνο του προστάτη ξαπλωμένος σε χειρουργείο στην Αθήνα. Ανάμεσά τους, περίπου 8.000 χιλιόμετρα. Ο Ευάγγελος Λιάτσικος, καθηγητής Ιατρικής και διευθυντής της Ουρολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών, χειρίστηκε από απόσταση ρομποτικό σύστημα και ολοκλήρωσε ριζική προστατεκτομή (Newsbomb, ProtoThema English).

Η επέμβαση έγινε γύρω στα μέσα Ιουνίου, στον Λευκό Σταυρό, The Athens Clinic (Iatropedia). Ξαναβγήκε στην επικαιρότητα με αφορμή μια συνέντευξη του χειρουργού στην ΕΡΤ και αναπαράχθηκε παντού ως «πρώτη είδηση». Το πραγματικά φρέσκο στοιχείο που ανέφερε ο ίδιος ήταν άλλο: μια εγχώρια εφαρμογή Πάτρα-Αθήνα, με τον γιατρό στην Πάτρα και τον ασθενή στην Αθήνα (Ethnos). Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί παρουσιάζεται ως προαναγγελία, χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση ότι ολοκληρώθηκε. Κι όμως, αυτή ακριβώς η εγχώρια διάσταση είναι που αφορά τον Έλληνα ασθενή.

Το κρίσιμο μέγεθος είναι η καθυστέρηση

Η τηλεχειρουργική λειτουργεί σαν κλειστός βρόχος πραγματικού χρόνου, όχι σαν βιντεοκλήση. Το χέρι κινεί τα χειριστήρια, η εντολή τρέχει στο ρομπότ, η εικόνα γυρίζει πίσω σχεδόν ακαριαία. Αυτό που μετράει είναι το latency (πόσο αργεί η εντολή να γίνει κίνηση) και κυρίως το jitter (πόσο σταθερή μένει αυτή η καθυστέρηση). Σαν να παρκάρεις κοιτώντας μόνο από κάμερα. Μια σταθερή μικρή καθυστέρηση τη συνηθίζεις. Μια καθυστέρηση που πότε είναι μικρή και πότε μεγάλη κάνει κάθε μικροκίνηση επισφαλή.

Γι' αυτό βαραίνει η λεπτομέρεια που ανέφερε ο Λιάτσικος: η σύνδεση στηρίχθηκε σε αποκλειστικές γραμμές οπτικής ίνας, με διαδρομή Κίνα-Φρανκφούρτη-Αθήνα, και όχι σε δορυφόρο (ProtoThema English). Η ιστορική Operation Lindbergh του 2001 (διατλαντική επέμβαση Νέα Υόρκη με Στρασβούργο) είχε ήδη αποδείξει ότι η απόσταση νικιέται, αλλά μόνο μέσα σε ειδικά στημένο δίκτυο χαμηλής καθυστέρησης (Nature). Η αφιερωμένη ίνα λειτουργεί σαν ιδιωτικός αυτοκινητόδρομος για τα κρίσιμα πακέτα: λιγότερες εκπλήξεις, πιο προβλέψιμη καθυστέρηση. Ακριβώς αυτή η ανάγκη για στημένο περιβάλλον είναι το επίτευγμα, αλλά και ο λόγος που δεν μιλάμε ακόμη για καθημερινή υπηρεσία.

Τα δύο αγκάθια

Το πρώτο είναι κλινικό. Η τηλεχειρουργική κάνει το τοπικό νοσοκομείο πιο απαιτητικό, όχι περιττό. Στην αίθουσα πρέπει να υπάρχει πλήρης τοπική ομάδα, αναισθησιολόγος και χειρουργός έτοιμοι να αναλάβουν αμέσως (local takeover) αν πέσει η σύνδεση (Jumpstart Magazine). Ο ίδιος ο Λιάτσικος επιβεβαίωσε ότι τοπική ομάδα στην Αθήνα ήταν σε ετοιμότητα. Το όφελος για την περιφέρεια, λοιπόν, είναι η πρόσβαση σε υπερεξειδικευμένο χειρουργό χωρίς να ταξιδέψει ο ασθενής.

Το δεύτερο είναι νομικό, και στο σενάριο με την Κίνα γίνεται σκόπελος. Τα δεδομένα υγείας είναι ειδική κατηγορία στον GDPR, και οι μεταφορές εκτός ΕΟΧ επιτρέπονται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις (GDPR). Η Κίνα δεν περιλαμβάνεται στις χώρες με adequacy decision της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (European Commission). Παράλληλα, η σήμανση CE/MDR πιστοποιεί το προϊόν, αφήνοντας ανοιχτό το ποιος ευθύνεται σε επιπλοκή ή ποιανού η άδεια ισχύει όταν ο χειρουργός βρίσκεται σε άλλη δικαιοδοσία (MDR 2017/745). Το Πάτρα-Αθήνα παρακάμπτει το θέμα δεδομένων. Τα ερωτήματα ευθύνης και πρωτοκόλλων αποτυχίας μένουν.

Διεθνώς η τεχνολογία ωριμάζει. Κινεζικές πλατφόρμες όπως το Toumai πήραν ευρωπαϊκή πιστοποίηση και έκαναν επέμβαση Λονδίνο με Γιβραλτάρ (SCMP). Πολλά εντυπωσιακά νούμερα, όμως, προέρχονται από εταιρική επικοινωνία, όχι από ανεξάρτητες σειρές με δημοσιευμένες επιπλοκές (China.com). Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ισχυρή ρομποτική παρουσία, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα (Protothema), όμως λείπει δημόσιος χάρτης για το πόσα συστήματα λειτουργούν στο ΕΣΥ, με τι όγκο και κόστος συντήρησης.

Εκεί κρίνεται το πράγμα. Η επίδειξη απέδειξε το «ναι, γίνεται». Το επόμενο βήμα δεν είναι νέο ρεκόρ χιλιομέτρων, αλλά αν το ΕΣΥ μπορεί να στήσει δίκτυα, πρωτόκολλα αποτυχίας, εκπαιδευμένες τοπικές ομάδες και καθαρό καθεστώς ευθύνης, ώστε ο ασθενής της Καλαμάτας ή της Κομοτηνής να χειρουργείται από κορυφαίο χειρουργό ξανά και ξανά, μετρήσιμα και με ασφάλεια.