Τι αξίζει η πρωτιά που διεκδικεί ο Τσίπρας

Ο Αλέξης Τσίπρας είπε το πρωί της Τετάρτης στον ΣΚΑΪ ότι η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) μπορεί να βγει πρώτο κόμμα. Συμπύκνωσε τη διεκδίκηση σε τρεις λέξεις: «ή εμείς ή κανείς» (in.gr). Πίσω από το σύνθημα υπάρχει ένα σχέδιο τριών βημάτων: πρωτιά, συνεργασία και, αν αυτή αποτύχει, νέα κάλπη. Το Σύνταγμα όμως δεν ακολουθεί αυτή τη σειρά τόσο απλά όσο ακούγεται.

Ο κανόνας πριν από το σχέδιο

Αν κανένα κόμμα δεν έχει αυτοδυναμία, το άρθρο 37 του Συντάγματος δίνει διερευνητική εντολή διαδοχικά στα τρία μεγαλύτερα κόμματα, με περιθώριο έως τρεις ημέρες για καθένα (Σύνταγμα, Βουλή των Ελλήνων). Αν αποτύχουν και οι τρεις, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλεί τους αρχηγούς να βρουν κυβέρνηση που θα πάρει ψήφο εμπιστοσύνης. Μόνο αν αποτύχει κι αυτό σχηματίζεται εκλογική κυβέρνηση και διαλύεται η Βουλή. Ο εκλογικός νόμος δίνει μπόνους εδρών στο πρώτο κόμμα από το 25% και πάνω (ν. 4654/2020), αλλά δεν αλλάζει αυτή τη σειρά.

Με απλά λόγια, η πρωτιά χωρίς αυτοδυναμία εξασφαλίζει την πρώτη θέση στην ουρά και τρεις ημέρες διαπραγμάτευσης. Δεν εξασφαλίζει την πρωθυπουργία. Ούτε αποφασίζει μόνος του ο πρώτος αν θα γίνουν δεύτερες εκλογές.

Η σειρά που περιγράφει ο Τσίπρας

Πάνω σε αυτόν τον κανόνα ο πρώην πρωθυπουργός έστησε τη δική του αλληλουχία. «Όσο εφικτή είναι η αυτοδυναμία της ΝΔ, άλλο τόσο εφικτό είναι να είμαστε 1ο κόμμα», είπε (ΣΚΑΪ). Τα ρεπορτάζ αποδίδουν τη συνέχεια ως εξής: αν η ΕΛ.Α.Σ. βγει πρώτη χωρίς αυτοδυναμία, θα ζητήσει συνεργασία με προοδευτικές δυνάμεις με βάση το δικό της πρόγραμμα. Αν δεν σχηματιστεί κυβέρνηση, ακολουθεί δεύτερη κάλπη (Έθνος).

Πρόκειται για δημόσια στρατηγική, όχι για συμφωνία. Καμία συμφωνία με άλλο κόμμα δεν έχει ανακοινωθεί, ούτε έχει διατυπωθεί δημόσια χρονοδιάγραμμα δεύτερης κάλπης. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης χαρακτήρισε «αλαζονικό» το «ή εμείς ή κανείς» και το αντιπαρέβαλε με το παλιό «εμείς ή αυτοί» (Newsbeast, ΣΚΑΪ).

Οι αριθμοί και η ουρά των εντολών

Η μέτρηση της Palmos Analysis στα μέσα Σεπτεμβρίου δίνει στην πρόθεση ψήφου τη ΝΔ γύρω στο 28%, την ΕΛ.Α.Σ. στο 13% και το ΠΑΣΟΚ κοντά στο 10% (LiFO, Palmos Analysis). Η ΝΔ έχει δηλαδή υπερδιπλάσιο ποσοστό από τη δεύτερη ΕΛ.Α.Σ., και ΕΛ.Α.Σ. και ΠΑΣΟΚ μαζί μένουν κάτω από αυτήν. Την ίδια σειρά, με τη ΝΔ πρώτη και την ΕΛ.Α.Σ. δεύτερη, καταγράφει και η Opinion Poll (Το Βήμα).

Οι δημοσκοπήσεις δεν είναι αποτελέσματα, και ο Τσίπρας δεν έδειξε, στις διαθέσιμες αποδόσεις, αριθμητικό δρόμο προς την πρωτιά. Αν όμως οι σημερινές αποστάσεις έμεναν ίδιες ως την κάλπη, η πρώτη εντολή θα πήγαινε στη ΝΔ και η ΕΛ.Α.Σ. θα έπαιρνε τη δεύτερη.

Με ποιους και με ποιους όρους

Όποια κυβέρνηση προκύψει χρειάζεται ψήφο εμπιστοσύνης μέσα σε 15 ημέρες, με πλειοψηφία των παρόντων και τουλάχιστον 120 θετικές ψήφους (Σύνταγμα, Βουλή των Ελλήνων). Άρα το ερώτημα είναι ποιοι θα δεχθούν να είναι συνεργάτες.

Το ΠΑΣΟΚ απάντησε την ίδια μέρα ειρωνικά: «Μετά το "Μητσοτάκης ή χάος", σήμερα μας προέκυψε το δίλημμα "Τσίπρας ή χάος"». Χαρακτήρισε μάλιστα «πραγματικά κωμική» την επίκληση των συγκυβερνήσεων με τον Πάνο Καμμένο ως προηγούμενο συνεργασίας. Η ανακοίνωση δεν δίνει πάντως ρητό «ναι» ή «όχι» σε μελλοντική σύμπραξη με την ΕΛ.Α.Σ. (News247).

Ο ΣΥΡΙΖΑ, ο πιο φυσικός συνομιλητής στα χαρτιά, είναι χωρίς πρόεδρο από τις 9 Ιουλίου, όταν παραιτήθηκε ο Σωκράτης Φάμελλος (ΕΡΤ). Ο γραμματέας του, Νίκος Παππάς, περιέγραψε στις 11 Σεπτεμβρίου τον ΣΥΡΙΖΑ και την ΕΛ.Α.Σ. ως «δύο ανταγωνιστικά κόμματα» (Αθήνα 9.84).

Δύο διεκδικητές για την ίδια θέση

Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει θέσει ως στόχο την πρωτιά του ΠΑΣΟΚ και έχει αποκλείσει συνεργασία με τη ΝΔ «σε καμία εκδοχή της». Έχει δηλώσει επίσης ότι, αν το ΠΑΣΟΚ βγει πρώτο, κριτήριο για τις συμμαχίες θα είναι η εφαρμογή του δικού του προγράμματος (ΕΡΤ, Το Ποντίκι).

Η ΕΛ.Α.Σ. και το ΠΑΣΟΚ προτείνουν λοιπόν συνεργασία με τον ίδιο όρο: να είναι το καθένα πρώτο και να συνεργαστούν οι άλλοι πάνω στο δικό του πρόγραμμα. Αν κανείς από τους δύο δεν δέχεται να είναι δεύτερος, οι εντολές του άρθρου 37 θα εξαντληθούν χωρίς κυβέρνηση. Αυτή είναι ακριβώς η διαδρομή που οδηγεί στη δεύτερη κάλπη που περιέγραψε ο Τσίπρας.