Τι αλλάζει για όποιον διαδηλώνει στην Ιταλία

Μετά τις συγκρούσεις και τις λεηλασίες στο Μιλάνο για το κόστος ζωής, το υπουργικό συμβούλιο της Ιταλίας ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου νέο διάταγμα ασφαλείας (Κυβέρνηση της Ιταλίας). Το κείμενο δημιουργεί νέο αδίκημα για βίαιες ομάδες σε διαδηλώσεις, επεκτείνει την προληπτική κράτηση στους ανηλίκους και στέλνει 500 επιπλέον στρατιώτες στην πόλη (Dire). Ως επείγον διάταγμα αποκτά προσωρινή ισχύ νόμου, και το Κοινοβούλιο έχει 60 ημέρες από τη δημοσίευση για να το κάνει νόμο, αλλιώς πέφτει αναδρομικά (Σύνταγμα, άρθρο 77).

Η αφορμή ήταν δύο ημέρες συγκρούσεων στο κέντρο του Μιλάνου, στις 17 και 18 Οκτωβρίου, σε διαδηλώσεις που ξεκίνησαν για την ακρίβεια. Με βάση αστυνομικές πηγές, η Rai News μέτρησε 14 τραυματίες αστυνομικούς και 32 συλλήψεις, από τις οποίες οι 23 αφορούσαν ανηλίκους. Το υπουργικό συνεδρίασε στις 18:25 και ενέκρινε το διάταγμα σε περίπου είκοσι λεπτά (Euronews).

Τι αλλάζει σε μια πορεία

Το νέο αδίκημα αφορά όποιον συμμετέχει σε οργανωμένη ομάδα τουλάχιστον πέντε ατόμων που, μέσα σε διαδήλωση, χρησιμοποιεί ή εκτοξεύει επικίνδυνα αντικείμενα και δημιουργεί συγκεκριμένο κίνδυνο τραυματισμού (Κυβέρνηση της Ιταλίας). Κατά την ANSA, όποιος συμμετέχει κινδυνεύει με φυλάκιση δύο έως πέντε ετών και πρόστιμο έως 20.000 ευρώ, ενώ για όποιον οργανώνει ή προωθεί την ομάδα η ποινή ανεβαίνει στα τέσσερα έως δώδεκα χρόνια. Τα όρια αυτά μεταδόθηκαν από ρεπορτάζ και δεν έχουν ελεγχθεί ακόμη στο τελικό κείμενο.

Η δεύτερη αλλαγή κάνει λιγότερο θόρυβο αλλά αγγίζει περισσότερους. Η αστυνομία θα μπορεί να μεταφέρει κάποιον σε τμήμα και να τον κρατά εκεί πριν κάνει οτιδήποτε, εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία κινδύνου (Κυβέρνηση της Ιταλίας). Διευρύνεται επίσης η σύλληψη με καθυστέρηση: ταυτοποίηση από βίντεο και σύλληψη αργότερα, για πράξη που ήδη καταγράφηκε. Η πρώτη εξουσία προηγείται της πράξης· η δεύτερη την ακολουθεί.

Στους ανηλίκους, το διάταγμα αγγίζει δύο ηλικίες. Από τα 14, η κυβερνητική ανακοίνωση εισάγει μαχητό τεκμήριο ποινικής ικανότητας, δηλαδή ο ανήλικος θεωρείται ότι μπορεί να λογοδοτήσει ποινικά, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο (Κυβέρνηση της Ιταλίας). Από τα 16, σύμφωνα με την ANSA, η προληπτική κράτηση θα ισχύει και γι' αυτούς. Για τη διάρκειά της η κυβέρνηση μιλά για έως 12 ώρες, ενώ η La Stampa, σε ρεπορτάζ για την κράτηση ανηλίκων, γράφει 24.

Δύο αναγνώσεις του ίδιου κειμένου

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το πακέτο ως απάντηση σε επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε αστυνομικούς, περαστικούς και καταστήματα, και το ισχυρότερο επιχείρημά της είναι ότι ο κίνδυνος στο Μιλάνο ήταν πραγματικός. Η Μελόνι παρουσίασε η ίδια το νέο αδίκημα, ο υπουργός Δικαιοσύνης Νόρντιο τις ποινές για τους οργανωτές και ο υπουργός Εσωτερικών Πιαντεντόζι την ενίσχυση στο Μιλάνο (Κυβέρνηση της Ιταλίας). Η ρητορική δεν είναι καινούργια: τον Φεβρουάριο, μετά τα επεισόδια στο Τορίνο, η πρωθυπουργός είχε μιλήσει για «απόπειρες δολοφονίας» (To Brief).

Η Έλι Σλάιν του Δημοκρατικού Κόμματος και ο Τζουζέπε Κόντε του Κινήματος 5 Αστέρων καταδίκασαν επίσης τη βία, υποστηρίζουν όμως ότι οι πράξεις βίαιων ομάδων δεν δικαιολογούν να αντιμετωπίζονται ως ύποπτοι οι ειρηνικοί διαδηλωτές, ούτε λύνουν το πρόβλημα της ακρίβειας· ο δήμαρχος του Μιλάνου Μπέπε Σάλα ζήτησε απάντηση πέρα από την καταστολή (ANSA). Η επιφύλαξη δεν είναι μόνο κομματική. Το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης, το όργανο αυτοδιοίκησης των Ιταλών δικαστών, είχε ήδη επισημάνει σε γνωμοδότηση ότι η προληπτική παραμονή σε τμήμα χρειάζεται καταγραφή, συγκεκριμένη αιτιολογία και ουσιαστικό έλεγχο, επειδή θίγει την προσωπική ελευθερία και το δικαίωμα συνάθροισης (Questione Giustizia).

Στρατιώτες ναι, αστυνομικές εξουσίες όχι

Οι 500 επιπλέον στρατιώτες εγκρίθηκαν για συνδρομή στις αρχές ασφαλείας του Μιλάνου, με κόστος περίπου 4,75 εκατ. ευρώ σύμφωνα με σχέδιο του κειμένου που μετέδωσε το Dire. Το αρχικό σχέδιο πήγαινε πιο μακριά και τους έδινε προσωρινά καθήκοντα δικαστικής αστυνομίας, δηλαδή εξουσίες που συνδέονται με τη δίωξη αδικημάτων. Η διάταξη αφαιρέθηκε μετά από επαφές της κυβέρνησης με το προεδρικό μέγαρο (Euronews), χωρίς να έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι ο πρόεδρος Ματαρέλα την απέρριψε προσωπικά.

Το αριθμημένο διάταγμα δεν έχει εντοπιστεί ακόμη δημοσιευμένο στην ιταλική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, οπότε εκκρεμούν η ημερομηνία ισχύος, η προθεσμία των 60 ημερών για τη μετατροπή σε νόμο και η τελική διατύπωση για τις ώρες κράτησης. Δεν επιβεβαιώθηκε ούτε η αναφορά της ΕΡΤ για αναγνώριση διαδηλωτών με τεχνητή νοημοσύνη· από τις 30 Σεπτεμβρίου ισχύει ήδη ρύθμιση για στοχευμένη σύγκριση εικόνων μετά από αδίκημα (Gazzetta Ufficiale, άρθρο 10). Βουλή και Γερουσία μπορούν να τροποποιήσουν το διάταγμα, και τον έλεγχο συνταγματικότητας τον έχει το Συνταγματικό Δικαστήριο (Σύνταγμα, άρθρο 134).

Η κυβέρνηση Μελόνι υποχώρησε στο πιο θεαματικό σημείο, τον στρατιώτη με εξουσίες αστυνομικού, και κράτησε το πιο ουσιαστικό: τη δυνατότητα να κλείνει έναν ανήλικο σε τμήμα πριν κάνει οτιδήποτε. Πόσες ώρες, με ποια αιτιολογία και υπό ποιον έλεγχο, αυτό το χρωστούν πλέον Βουλή και Γερουσία.