Θετική γνωμοδότηση για την μόνιμη ταφή πυρηνικών αποβλήτων

Στις 4 Αυγούστου 2026 η φινλανδική αρχή πυρηνικής ασφάλειας STUK έκρινε ότι η εγκατάσταση Onkalo πληροί τις απαιτήσεις για να θάψει, οριστικά και για χιλιάδες γενιές, το πιο επικίνδυνο κατάλοιπο της πυρηνικής ενέργειας. Είναι το πλησιέστερο που έφτασε ποτέ η ανθρωπότητα στο να κλείσει το δυσκολότερο κομμάτι του πυρηνικού κύκλου. Η ταφή, όμως, δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.

Για να καταλάβει κανείς τι εγκρίθηκε, πρέπει να κατέβει 400 με 450 μέτρα μέσα σε γρανίτη ηλικίας σχεδόν δύο δισεκατομμυρίων ετών (PBS NewsHour). Εκεί κάτω, το χρησιμοποιημένο καύσιμο δεν φυλάσσεται με μηχανήματα και επιτήρηση. Κλειδώνεται σε διαδοχικά, παθητικά φράγματα. Λειτουργεί σαν ρωσικές κούκλες: η ασφάλεια δεν στηρίζεται σε καμία μεμονωμένη «μαγική» άμυνα, αλλά στο ότι πρέπει να αστοχήσουν πολλά πράγματα το ένα μετά το άλλο.

Από μέσα προς τα έξω: το καύσιμο μπαίνει σε ένα χυτοσιδηρό ένθεμα που σηκώνει το μηχανικό βάρος. Αυτό σφραγίζεται σε μια χάλκινη κάψουλα με τοίχωμα περίπου 5 εκατοστών, το αντιδιαβρωτικό κέλυφος που, στο φτωχό σε οξυγόνο βάθος, αναμένεται να διαβρώνεται εξαιρετικά αργά (Posiva). Η κάψουλα κατεβαίνει σε κατακόρυφη οπή και περιβάλλεται από μπεντονίτη, έναν αργιλικό πηλό που φουσκώνει με την υγρασία, φράζει το νερό και σφραγίζει τα κενά (World Nuclear Association). Το τελευταίο, μεγαλύτερο φράγμα είναι ο ίδιος ο γρανίτης: σταθερό κρυσταλλικό πέτρωμα που κρατά το υπόγειο νερό αργό και προβλέψιμο (Yle).

Τώρα ανεβάζουμε τον χρόνο. Το Onkalo προορίζεται για περίπου 6.500 τόνους χρησιμοποιημένου καυσίμου από τους πέντε φινλανδικούς αντιδραστήρες, στο Olkiluoto και στο Loviisa (World Nuclear Association). Η ίδια η απόθεση θα κρατήσει περίπου έναν αιώνα, με τελικό κλείσιμο γύρω στη δεκαετία του 2120 (TASS). Και ο ορίζοντας απομόνωσης; Τουλάχιστον 100.000 χρόνια, ενώ ορισμένα μοντέλα ασφαλείας εξετάζουν την εξέλιξη του συστήματος έως και το ένα εκατομμύριο έτη (AP, CSC). Είναι χρονική κλίμακα που δεν επαληθεύεται εμπειρικά όπως ένα φράγμα ή ένα αεροπλάνο. Επαληθεύεται μόνο με μοντέλα.

Κι εκεί ζουν οι τεκμηριωμένες επιφυλάξεις. Ερευνητές του KTH της Στοκχόλμης υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι ο χαλκός μπορεί να διαβρωθεί ταχύτερα απ' ό,τι υποθέτει το μοντέλο, ακόμη και σε νερό χωρίς οξυγόνο. Επαναλήψεις των πειραμάτων σε άλλα εργαστήρια δεν βρήκαν τον ίδιο κίνδυνο. Όσα βρήκαν κάποια αντίδραση, την έκριναν πολύ αργή για να αλλάξει την εικόνα (SpaceDaily). Πιο διαδεδομένη σήμερα είναι η ανησυχία για θειούχο διάβρωση, αν ο μπεντονίτης χάσει μέρος της λειτουργίας του, κάτι που παραδέχεται ακόμη και η σουηδική SKB, ο φορέας που ανέπτυξε τη μέθοδο (SKB Fud 2025). Η απάντηση STUK και Posiva δεν είναι ότι ο κίνδυνος δεν υπάρχει. Είναι ότι το σύστημα είναι πολυφραγμικό και δεν απαιτεί «τέλειες κάψουλες για πάντα».

Γιατί η ταφή δεν αρχίζει αύριο

Εδώ αλλάζει ο φακός, από τεχνικό σε θεσμικό, κι εδώ ο τίτλος μπορεί εύκολα να παραπλανήσει. Η STUK δεν έδωσε άδεια λειτουργίας. Έστειλε θετική γνωμοδότηση ασφαλείας στο φινλανδικό υπουργείο, το οποίο τώρα προετοιμάζει την πρόταση προς την κυβέρνηση, ίσως το φθινόπωρο του 2026 (STUK, MEAE). Η κυβέρνηση αποφασίζει για την άδεια. Και ακόμη κι όταν τη δώσει, η STUK λέει ρητά ότι απαιτείται χωριστή, τελική επιβεβαίωση πως η εγκατάσταση είναι έτοιμη να ξεκινήσει με ασφάλεια, πριν μπει η πρώτη κάψουλα στο έδαφος (World Nuclear News).

Αυτό που κάνει το Onkalo ιστορικό δεν είναι μια υπόσχεση. Είναι ότι έχει ήδη περάσει επιλογή τοποθεσίας, άδεια κατασκευής, πραγματική κατασκευή, δοκιμές με ομοιώματα καυσίμου και τώρα θετική ρυθμιστική κρίση, κάτι που κανένα άλλο πρόγραμμα για καύσιμο πολιτικών αντιδραστήρων δεν έχει καταφέρει, από τη Σουηδία μέχρι την παγωμένη Yucca Mountain (ANS). Το επόμενο ορόσημο είναι συγκεκριμένο: κυβερνητική άδεια και η τελική σφραγίδα της STUK, με την πρώτη πραγματική ταφή να θεωρείται ρεαλιστική στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027 (RFI).