Θανατική ποινή σε δύο πρώην αρχηγούς ασφαλείας της Σρι Λάνκα

Στις 31 Ιουλίου 2026, τριμελές δικαστήριο στο Κολόμπο καταδίκασε σε θάνατο τον πρώην αρχηγό της αστυνομίας Pujith Jayasundara και τον πρώην γραμματέα Άμυνας Hemasiri Fernando για εγκληματική αμέλεια. Είχαν στα χέρια τους την προειδοποίηση για τις βομβιστικές επιθέσεις του Πάσχα του 2019 και δεν την μετέτρεψαν σε δράση (India Today). Κανείς από τους δύο δεν συμμετείχε στον σχεδιασμό της σφαγής που άφησε πάνω από 260 νεκρούς (Al Jazeera). Καταδικάστηκαν επειδή, ως η κορυφή του κρατικού μηχανισμού ασφαλείας, δεν έδρασαν όταν έπρεπε. Είναι μια σπάνια πράξη λογοδοσίας: ένα κράτος στέλνει στο εδώλιο τους δικούς του αρχηγούς ασφαλείας για κάτι που παρέλειψαν να κάνουν.

Δεκαεπτά μέρες με την προειδοποίηση στο συρτάρι

Το κρίσιμο δεν είναι ότι έλειπε η πληροφορία. Είναι ότι υπήρχε και δεν κινήθηκε τίποτα. Στις 4 Απριλίου 2019, ο διευθυντής της υπηρεσίας πληροφοριών (State Intelligence Service) Nilantha Jayawardena έλαβε από ινδική πηγή μια προειδοποίηση με ονόματα και στόχους: ο ιεροκήρυκας Zahran Hashim και συνεργοί του σχεδίαζαν επιθέσεις αυτοκτονίας σε εκκλησίες (Parliament of Sri Lanka). Η πληροφορία δεν συζητήθηκε ούτε στη σύσκεψη που κάλεσε ο πρόεδρος στις 8 Απριλίου ούτε στο συντονιστικό όργανο πληροφοριών της 9ης.

Στις 9 Απριλίου ο επικεφαλής των εθνικών πληροφοριών Sisira Mendis μετέφερε την προειδοποίηση στον Fernando και στον Jayasundara (International Crisis Group). Το μήνυμα είχε φτάσει, λοιπόν, στην κορυφή. Μέσα στη γραφειοκρατία όμως κόλλησε: μέσα στην αστυνομική ιεραρχία η ίδια πληροφορία διακινήθηκε τόσο αργά ώστε έφτασε στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών στις 22 Απριλίου, μια μέρα μετά το μακελειό. Το βράδυ της 20ής και το πρωί της 21ης ήρθαν νέες, πιο επείγουσες προειδοποιήσεις. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο Jayasundara ενημερώθηκε ξανά για επιθέσεις σε καθολικές εκκλησίες και ξενοδοχεία, και πάλι δεν έδρασε (Onlanka).

Αυτή είναι η ουσία της κατηγορίας. Μια προειδοποίηση με ονόματα, στόχους και χρονική εγγύτητα παύει να είναι φήμη και γίνεται εντολή προστασίας. Το κράτος είχε την πληροφορία, δεν είχε τη διοίκηση να την ενεργοποιήσει. Πίσω από την ακινησία υπήρχε και πολιτική ρήξη: η σύγκρουση προέδρου Maithripala Sirisena και πρωθυπουργού Ranil Wickremesinghe είχε διασπάσει το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, αφήνοντας τη ροή πληροφοριών χωρίς κεντρικό συντονισμό (Al Jazeera).

Γιατί έγινε δεύτερη δίκη

Η υπόθεση είχε ήδη κλείσει μια φορά, με αντίθετο αποτέλεσμα. Το 2022 το ίδιο ειδικό δικαστήριο τους αθώωσε χωρίς καν να καλέσει την υπεράσπιση, κρίνοντας ότι η πληροφόρηση δεν ήταν αρκετά συγκεκριμένη και ότι δεν αποδείχθηκε ποινική πρόθεση (Ada Derana). Το Ανώτατο Δικαστήριο ανέτρεψε εκείνη την αθώωση, όχι επειδή τους έκρινε ένοχους, αλλά επειδή θεώρησε νομικά εσφαλμένο να απαλλαγούν χωρίς να παρουσιάσουν πρώτα υπεράσπιση (NewsFirst).

Η νέα ετυμηγορία βγήκε 2-1. Δύο δικαστές καταδίκασαν, ο τρίτος, Viraj Weerasuriya, θα τους αθώωνε, κρίνοντας ότι οι κατηγορίες δεν αποδείχθηκαν πέραν εύλογης αμφιβολίας (Straits Times). Αυτή η μειοψηφία δίνει στην υπεράσπιση ισχυρό έδαφος έφεσης, την οποία οι συνήγοροι δήλωσαν ότι θα ασκήσουν εντός δύο εβδομάδων (Free Malaysia Today). Η ποινή δεν είναι τελεσίδικη.

Θάνατος που δεν εκτελείται

Και εδώ το παράδοξο κορυφώνεται. Η Σρι Λάνκα δεν έχει εκτελέσει κανέναν από τον Ιούνιο του 1976. Η θανατική ποινή παραμένει στους νόμους, αλλά για να εφαρμοστεί χρειάζεται προεδρική υπογραφή, και κάθε πρόσφατη απόπειρα επαναφοράς μπλοκαρίστηκε στα δικαστήρια (Oxford DPRU). Ο νυν πρόεδρος Anura Kumara Dissanayake στηρίζει τη διατήρηση του μορατόριουμ (AP via Yahoo). Πρακτικά, η καταδίκη μεταφράζεται σε ισόβια, όχι σε αγχόνη.

Αυτό αλλάζει τη φύση της απόφασης. Δεν είναι διαταγή εκτέλεσης, είναι το βαρύτερο διαθέσιμο σύμβολο λογοδοσίας. Και εκεί βρίσκεται η διεθνής σημασία: πρόκειται για εξαιρετικά σπάνια, αν όχι πρωτοφανή, δικαστική απόφαση (LA Times). Τα περισσότερα κράτη αντιμετωπίζουν μια τέτοια αποτυχία συντονισμού ως διοικητικό ή πολιτικό ζήτημα. Η Σρι Λάνκα δοκιμάζει το όριο που εκείνα αφήνουν θολό: πότε η αδράνεια απέναντι σε γνωστό κίνδυνο παύει να είναι ατόπημα και γίνεται έγκλημα.

Δύο άνθρωποι καταδικάστηκαν σε θάνατο για ένα τηλεφώνημα που δεν έγινε εντολή. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν το κρίνει το μορατόριουμ, αλλά το Ανώτατο Δικαστήριο στην έφεση: αν η παράλειψη να δράσεις μπορεί να ισοδυναμεί, ποινικά, με τους νεκρούς που δεν απετράπησαν.