Τέλος για το μαχητικό των 100 δισ.: Γαλλία και Γερμανία εγκαταλείπουν το κοινό αεροσκάφος FCAS

Η Γαλλία και η Γερμανία ανακοίνωσαν τον τερματισμό του κοινού μαχητικού FCAS/SCAF. Επρόκειτο για το πιο φιλόδοξο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα της δεκαετίας, που υποτίθεται ότι θα έδινε στην Ευρώπη δικό της μαχητικό 6ης γενιάς, χαμηλής ανιχνευσιμότητας από ραντάρ, μέχρι το 2040. Το Ελιζέ επιβεβαίωσε ότι ο Εμανουέλ Μακρόν και ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς διαπίστωσαν αδυναμία των βιομηχανιών να συμφωνήσουν (Boursorama/Reuters). Πρόκειται για το πιο ακριβό αμυντικό φιάσκο στην ευρωπαϊκή ιστορία, ένα πρόγραμμα που αποτιμήθηκε σε 100 δισ. ευρώ και δεν παρήγαγε ποτέ ούτε καν πρωτότυπο επίδειξης (The Parliament, Opex360).

Για να καταλάβει κανείς γιατί κατέρρευσε, πρέπει να ξεκινήσει από τις τεχνικές προδιαγραφές. Εκεί οι δύο στρατοί ήθελαν εξαρχής διαφορετικά πράγματα. Η Γαλλία απαιτούσε αεροσκάφος που να απογειώνεται από αεροπλανοφόρο και να μεταφέρει πυρηνικό φορτίο, αποστολές που η Bundeswehr, ο γερμανικός στρατός, απλώς δεν έχει (Le Monde). Όταν δύο εταίροι ζητούν διαφορετική πλατφόρμα, το «κοινό» αεροσκάφος γίνεται συμβιβασμός που δεν εξυπηρετεί κανέναν.

Το αγεφύρωτο χάσμα Dassault και Airbus

Πάνω από τις προδιαγραφές βρισκόταν το πραγματικό αδιέξοδο: ποιος ελέγχει τι. Δύο όροι κρατούσαν όμηρο το πρόγραμμα. Το workshare, δηλαδή ποιος αναλαμβάνει ποιο κομμάτι σχεδίασης και παραγωγής. Και το IP, τα δικαιώματα στην τεχνολογία, στα σχέδια και στην περαιτέρω ανάπτυξη. Η Dassault ζητούσε καθαρή ηγεσία στο μαχητικό και προειδοποιούσε ότι δεν σχεδιάζει αεροσκάφος «από επιτροπή», χωρίς ξεκάθαρο αρχιτέκτονα. Η Airbus και το γερμανικό οικοσύστημα αρνούνταν να χρηματοδοτήσουν μια γαλλοκεντρική πλατφόρμα χωρίς πραγματική πρόσβαση στην τεχνογνωσία (Tagesschau). Η γερμανική λογική, όπως διατυπώθηκε στο Βερολίνο, ήταν ωμή: καλύτερα να χαθεί το κοινό αεροσκάφος παρά να πληρώσει η Γερμανία πολλά και να μάθει λίγα (Deutschlandfunk).

Η κατάρρευση δεν ήρθε ξαφνικά. Τον Δεκέμβριο του 2025 η τριμερής υπουργική συνάντηση απέτυχε να ξεκλειδώσει την επόμενη φάση, και πηγές χαρακτήριζαν πλέον «πολύ απίθανο» το κοινό μαχητικό. Η ύστατη διαμεσολάβηση που ανέθεσαν Μακρόν και Μερτς κατέρρευσε τον Απρίλιο, με τον Γερμανό διαμεσολαβητή να συμπεραίνει ότι ένα κοινό επανδρωμένο μαχητικό δεν ήταν πλέον εφικτό (Opex360). Το FCAS δεν ήταν μόνο αεροπλάνο, αλλά ένα «σύστημα συστημάτων». Από αυτό επιβιώνουν προς το παρόν τα λιγότερο επίμαχα κομμάτια, το δικτυοκεντρικό σύστημα μάχης (combat cloud) και τα συνοδευτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, που μπορούν να συνεχιστούν ξεχωριστά (Euronews).

Πώς η αγορά τιμωρεί την καθυστέρηση

Το κενό δεν θα μείνει κενό. Όσο η Ευρώπη συζητούσε για workshare, οι κυβερνήσεις της αγόραζαν αμερικανικό F-35, τη μόνη διαθέσιμη δυτική πλατφόρμα 5ης γενιάς σε κλίμακα. Οι ευρωπαϊκές παραλαβές F-35 έχουν ξεπεράσει κατά πολύ Rafale, Eurofighter και Gripen μαζί, εδραιώνοντας μια εξάρτηση που η αποτυχία του FCAS μόλις βάθυνε (Bruegel). Στο μέτωπο της 6ης γενιάς, ο πιο συνεκτικός μη αμερικανικός δρόμος είναι πλέον το βρετανικό Global Combat Air Programme (GCAP/Tempest), που τρέχουν BAE Systems, Leonardo και η Ιαπωνία με ορίζοντα το 2035 (BAE Systems). Η Γερμανία, αν θελήσει εταίρο, έχει ήδη μια ώριμη εναλλακτική να την περιμένει.

Στο πλευρό των χαμένων μένει κυρίως η Airbus στο επανδρωμένο σκέλος, αλλά και η Ισπανία. Η Μαδρίτη είχε μπει ως τρίτος ίσος εταίρος μέσω της Indra. Είχε μάλιστα εγκρίνει εθνικά συμβόλαια άνω των 700 εκατ. ευρώ για να θωρακίσει την τεχνολογία της σε περίπτωση αδιεξόδου, χωρίς ποτέ να έχει λόγο στην τελική απόφαση (defensa.com). Η Dassault, αντίθετα, κρατά τον εθνικό της έλεγχο μέσω του Rafale και της εξέλιξής του, ακριβώς αυτό που ήθελε από την αρχή.

Το FCAS ταιριάζει σε παλιό ευρωπαϊκό μοτίβο. Τα κοινά οπλικά προγράμματα προχωρούν όταν μοιράζουν κόστος, αλλά παγώνουν όταν πρέπει να μοιράσουν κυριαρχία και εξαγωγικό έλεγχο, όπως δείχνουν ήδη το άρμα μάχης MGCS και το ευρωπαϊκό drone Eurodrone (Challenges). Η Ευρώπη μιλά σαν ενιαία δύναμη. Στα μεγάλα όπλα, όμως, εξακολουθεί να συμπεριφέρεται ως σύνολο εθνικών βιομηχανικών κρατών, που το καθένα προτιμά να κρατήσει τα δικά του σχέδια παρά να χτίσει το κοινό αεροπλάνο.