Τέφρα ηφαιστείου κλείνει οκτώ αεροδρόμια στην Ινδονησία

Το Ανάκ Κρακατόα ξύπνησε πάνω από τα στενά της Σούντα το Σαββατοκύριακο, όμως η ζημιά δεν έμεινε στο ηφαίστειο. Οι άνεμοι πήραν την ηφαιστειακή τέφρα και την έσπρωξαν πάνω από 150 χιλιόμετρα μακριά, ώς τους ουρανούς της Τζακάρτα, κλείνοντας οκτώ αεροδρόμια, ανάμεσά τους το Σουκάρνο-Χάτα, την κεντρική πύλη της Ινδονησίας προς τον κόσμο. Έως 1.558 πτήσεις επηρεάστηκαν και περίπου 170.000 επιβάτες έμειναν καθηλωμένοι, χωρίς όμως θύματα (Ahram Online, Kompas).

Το κλειδί βρίσκεται στο ύψος. Σύμφωνα με σύνοψη των δορυφορικών δεδομένων του κέντρου παρακολούθησης του Ντάργουιν, η έκρηξη σήκωσε δύο ξεχωριστά στρώματα τέφρας. Το ένα ανέβηκε ώς περίπου 15 χιλιόμετρα, πιο ψηλά κι απ' όσο πετούν τα επιβατικά αεροπλάνα, και κινήθηκε δυτικά. Το άλλο, χαμηλότερο, ώς περίπου 6 χιλιόμετρα, το παρέσυραν τα ρεύματα ανατολικά, ίσια προς την Τζακάρτα (Doomsignals). Η ινδονησιακή μετεωρολογική υπηρεσία BMKG περιέγραψε το ίδιο μοτίβο, ένα σύννεφο προς τη Λαμπούνγκ και τον Ινδικό κι ένα προς την Τζακάρτα και τη Δυτική Ιάβα (Jawawa/BMKG). Ο υπουργός Μεταφορών εξήγησε ότι στα 15.000 πόδια ο άνεμος φυσούσε ανατολικά, γι' αυτό η τέφρα ταξίδεψε τόσο μακριά (Straits Times, Bernama).

Γιατί η τέφρα είναι τόσο επικίνδυνη στον αέρα

Γιατί όμως ένα σύννεφο σκόνης κλείνει αεροδρόμια εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά; Επειδή η ηφαιστειακή τέφρα δεν είναι καπνός ούτε αθώα στάχτη. Είναι μικροσκοπικά, κοφτερά θραύσματα βράχου, ορυκτών και ηφαιστειακού γυαλιού (USGS). Η καλύτερη εικόνα: ένα αεροπλάνο που περνά μέσα από τέτοιο νέφος είναι σαν να ρουφά λεπτή σκόνη γυαλιού μέσα σε έναν πυρωμένο φούρνο. Και ο φούρνος είναι κυριολεκτικός. Μέσα στον καυτό κινητήρα η τέφρα λιώνει, κολλάει σαν λιωμένο γυαλί πάνω στα πτερύγια της τουρμπίνας και φράζει τη ροή του αέρα, ώσπου ο κινητήρας χάνει ισχύ (Aviation Week).

Δεν είναι θεωρία. Το 1982, ένα Boeing 747 της British Airways πέρασε μέσα από τέφρα του ηφαιστείου Γκαλουνγκούνγκ, επίσης στην Ιάβα, κι έχασε και τους τέσσερις κινητήρες του, γλιστρώντας βουβό στον αέρα προτού καταφέρει να τους επανεκκινήσει. Το χειρότερο: το κοινό ραντάρ καιρού των αεροσκαφών δεν «βλέπει» την τέφρα (UK CAA). Γι' αυτό η απόσταση από το ηφαίστειο δεν αρκεί ως κριτήριο ασφάλειας. Αν το νέφος περάσει πάνω από διαδρόμους και διαδρομές προσέγγισης, ο μόνος ασφαλής κανόνας είναι να μην πετάξεις μέσα του. Τα κέντρα παρακολούθησης τέφρας υπάρχουν για να μετατρέπουν τα δορυφορικά δεδομένα σε προειδοποιήσεις για πιλότους και ελεγκτές (NOAA/NWS VAAC).

Στο έδαφος, η αλυσίδα ξεκίνησε τα ξημερώματα της Κυριακής. Στο Σουκάρνο-Χάτα, δοκιμές με ειδικό χαρτί που ανιχνεύει σωματίδια τέφρας βγήκαν θετικές, και το αεροδρόμιο έκλεισε προσωρινά (Tempo). Καθώς η τέφρα επέμενε κι ο άνεμος άλλαζε, το μέτρο απλώθηκε, πρώτα σε τρία, μετά σε οκτώ αεροδρόμια (Antara). Τη Δευτέρα, ινδονησιακά μέσα που επικαλούνται το υπουργείο ανέφεραν νέα παράταση των αναστολών έως τις 08:59 τοπική ώρα (CNN Indonesia). Δεν ακυρώθηκαν όμως όλες οι πτήσεις: οι πηγές μετρούν αεροσκάφη που «επηρεάστηκαν» ή «καθυστέρησαν», και μόνο στο Σουκάρνο-Χάτα καταγράφηκαν 209 ακυρωμένες (Tempo). Χτυπήθηκαν και διεθνείς συνδέσεις προς Σιγκαπούρη, Ντόχα, Σίδνεϊ και Κουάλα Λουμπούρ (BBC).

Είναι σοβαρή διαταραχή μεταφορών, όχι καταστροφή. Δεν αναφέρθηκαν θύματα ούτε εκκενώσεις, και οι αρχές τόνισαν ότι οι συγκεκριμένες εκρήξεις δεν αναμένεται να προκαλέσουν τσουνάμι (France 24). Το 2018 το φονικό τσουνάμι δεν ήρθε από τέφρα, αλλά από κατάρρευση της πλαγιάς του ίδιου ηφαιστείου μέσα στη θάλασσα, έναν εντελώς διαφορετικό μηχανισμό (NASA).

Το πότε θα ανοίξουν ξανά τα αεροδρόμια δεν το κρίνει ρολόι, αλλά ο άνεμος. Οι αρχές έκαναν δοκιμές τέφρας κάθε μισή ώρα, και πριν από κάθε επανεκκίνηση οι αεροπορικές πρέπει να ελέγξουν τα αεροσκάφη για σκόνη στους κινητήρες (CNN Indonesia). Ώσπου να καθαρίσει ο ουρανός, το υπουργείο άνοιξε εναλλακτικά αεροδρόμια σε Σεμαράνγκ, Σουραμπάγια και Γιογκιακάρτα με 24ωρη λειτουργία (Bernama, Viva). Η ώρα της Δευτέρας πέρασε χωρίς επίσημο κατάλογο επαναλειτουργίας. Το σύννεφο θα φύγει· το ερώτημα είναι μόνο προς τα πού θα το πάει ο επόμενος άνεμος.