Greece's RRF Progress Slows on Reforms Despite High Fund Disbursement, Study Finds

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια γνώριμη, σχεδόν «ελληνική» αντίφαση, μόνο που αυτή τη φορά μετριέται σε δισ. ευρώ και σε αυστηρά ευρωπαϊκά κουτάκια προόδου. Από τη μία, τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης έχουν ήδη μπει σε μεγάλο βαθμό στα κρατικά ταμεία. Από την άλλη, η υλοποίηση των πιο δύσκολων μεταρρυθμίσεων και έργων δείχνει να χάνει ρυθμό, την ώρα που το ρολόι μέχρι το 2026 δεν σταματά.

Το βασικό εύρημα (από τη μελέτη που πυροδότησε τη συζήτηση) αποτυπώνει αυτή την απόκλιση: υψηλές εκταμιεύσεις προς την Ελλάδα, πιο αργή πρόοδος στα «ορόσημα και στόχους» (milestones/targets), δηλαδή στα μετρήσιμα βήματα που πρέπει να ολοκληρώνει η χώρα για να ξεκλειδώνει τις δόσεις.

Το γιατί έχει σημασία δεν είναι τεχνικό. Είναι απολύτως πρακτικό: αν η Ελλάδα δεν μετατρέψει το «έχουμε λάβει χρήματα» σε «έχουμε ολοκληρώσει έργα και αλλάξει διαδικασίες», τότε το μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα (να σηκωθούν επενδύσεις, να βελτιωθεί η παραγωγικότητα και να κλείσουν χρόνιες πληγές του κράτους) κινδυνεύει να μείνει μισό. Και το μισό στο Ταμείο Ανάκαμψης μπορεί να σημαίνει καθυστερήσεις πληρωμών, περικοπές συγκεκριμένων ποσών, αναθεωρήσεις σχεδίων και τελικά χαμένες ευκαιρίες.

Τι είναι το RRF, με απλά λόγια, και γιατί δεν μοιάζει με «κλασική» επιδότηση

Το RRF (Recovery and Resilience Facility) είναι ο κεντρικός κορμός του ευρωπαϊκού NextGenerationEU, του πακέτου που σχεδιάστηκε μετά την πανδημία για να στηρίξει επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις. Ο μηχανισμός λειτουργεί με μια αρχή που αλλάζει το παιχνίδι σε σχέση με τα κλασικά κοινοτικά προγράμματα: πληρώνει «βάσει επίδοσης», δηλαδή βάσει επίτευξης ορόσημων και στόχων, όχι βάσει τιμολογίων έργων ή επιλέξιμων δαπανών με τη γνωστή λογική «φέρτε παραστατικά». (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng)

Αυτός ο σχεδιασμός είχε έναν σκοπό: να μη γίνει το Ταμείο Ανάκαμψης απλώς μια ακόμη άσκηση απορρόφησης, αλλά μια συμφωνία τύπου «λεφτά με αντάλλαγμα αλλαγές». Η Ελλάδα μπήκε σε αυτό το πλαίσιο με το εθνικό σχέδιο «Greece 2.0», που εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2021 και άνοιξε τον δρόμο για επιχορηγήσεις και δάνεια. (https://greece20.gov.gr/en/nextgenerationeu-european-commission-endorses-greeces-e30-5-billion-recovery-and-resilience-plan/) Το σχήμα θεμελιώθηκε και τυπικά με τις σχετικές χρηματοδοτικές και δανειακές συμφωνίες, που ορίζουν το πώς έρχονται οι δόσεις και υπό ποιους όρους. (https://greece20.gov.gr/en/financing-agreement-for-the-national-recovery-and-resilience-plan-greece-2-0-project-signed/)

Στη συνέχεια, το σχέδιο αναθεωρήθηκε και ενισχύθηκε με το κεφάλαιο REPowerEU, που σχετίζεται με την ενεργειακή μετάβαση και την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. (https://greece20.gov.gr/en/revision-approved-en/)

Πού βρισκόμαστε σήμερα: τα χρήματα μπήκαν, τα δύσκολα έμειναν

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί σε επίσημο επίπεδο, με την 6η θετική αξιολόγηση αιτήματος πληρωμής, η συνολική καταβολή προς την Ελλάδα έφτασε περίπου τα 23,45 δισ. ευρώ (συμπεριλαμβανομένης της προχρηματοδότησης). (https://greece20.gov.gr/en/commission-greenlights-greeces-sixth-payment-request-under-nextgenerationeu/) Η μελέτη που συζητείται το αποτυπώνει ως 23,44 δισ. ευρώ, περίπου το 65% του συνολικού πακέτου.

Την ίδια στιγμή, η πρόοδος στα ορόσημα και τους στόχους κινείται γύρω στο 46%-48% (ανά «στιγμιότυπο» μέτρησης), δηλαδή κοντά αλλά ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει μέσω του Recovery and Resilience Scoreboard (ένα δημόσιο εργαλείο παρακολούθησης) τόσο τον μηχανισμό όσο και τα συγκεντρωτικά δεδομένα προόδου ανά χώρα. (https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/disbursements.html)

Η εικόνα που βγαίνει είναι διπλή:

1. Βραχυπρόθεσμη επιτυχία ρευστότητας: το ελληνικό κράτος έχει ήδη λάβει μεγάλο μέρος των διαθέσιμων πόρων.
2. Μεσοπρόθεσμη πίεση υλοποίησης: τα υπόλοιπα ορόσημα είναι πιο απαιτητικά, διότι πλέον αφορούν ολοκληρώσεις έργων, λειτουργική εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, ψηφιακά συστήματα που πρέπει να δουλέψουν στην πράξη και όχι απλώς να «νομοθετηθούν».

Αυτό εξηγεί γιατί μια χώρα μπορεί να φαίνεται «δυνατή» στην είσοδο χρημάτων και «μέτρια» στην ολοκλήρωση. Το Ταμείο Ανάκαμψης είχε από την αρχή μια τάση: αρκετές χώρες ξεκλείδωσαν δόσεις με ορόσημα που στην αρχή ήταν πιο «εύκολα» (νομοθεσία, προκηρύξεις, οργανωτικές αλλαγές) και μετά έμειναν τα βαριά (έργα, παραδόσεις, αποτελέσματα).

Η ΕΚΤ, τα επιτόκια και γιατί το Ταμείο Ανάκαμψης μοιάζει με «αντίβαρο»

Η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα. Άρα το κόστος χρήματος (το πόσο ακριβό είναι το δάνειο για κράτος, επιχειρήσεις, νοικοκυριά) καθορίζεται από την ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), που παίρνει αποφάσεις για όλη την ευρωζώνη.

Όταν τα επιτόκια είναι υψηλά, συμβαίνουν τρία πράγματα ταυτόχρονα:

• Οι επιχειρήσεις διστάζουν να επενδύσουν με δανεικά, διότι το χρήμα «πονάει».
• Οι τράπεζες γίνονται πιο επιλεκτικές, διότι αυξάνεται ο κίνδυνος αθέτησης.
• Το κράτος, ειδικά ένα κράτος με υψηλό χρέος, προσέχει διπλά τις δαπάνες του, διότι κάθε λάθος μεταφράζεται σε ακριβότερο δανεισμό (spreads, δηλαδή διαφορά επιτοκίων από χώρες όπως η Γερμανία).

Σε αυτό το περιβάλλον, το Ταμείο Ανάκαμψης παίζει ρόλο «αντίβαρου», διότι φέρνει πόρους που δεν προέρχονται από την ελληνική φορολογία ή από τις αγορές, αλλά από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Στο δανειακό σκέλος, ειδικά, η Ελλάδα αξιοποιεί ένα σχήμα όπου το κράτος διοχετεύει δάνεια προς επιχειρήσεις μέσω τραπεζών (on-lending), άρα χρησιμοποιεί την τραπεζική μηχανή ως κανάλι μετάδοσης.

Η εμπειρία δείχνει ότι το on-lending μπορεί να κινηθεί γρήγορα σε όρους «συμβασιοποίησης» (υπογραφών και εγκρίσεων), αλλά η πραγματική εκταμίευση σε επιχειρήσεις απαιτεί ώριμα επενδυτικά σχέδια, τραπεζικά κριτήρια και ικανότητα απορρόφησης. Η OECD έχει καταγράψει ότι μέχρι τις αρχές του 2024 ένα μεγάλο ποσό δανείων είχε συμβασιοποιηθεί/σχεδιαστεί για διοχέτευση προς την αγορά, της τάξης των 13,8 δισ. ευρώ, δείχνοντας τη βαρύτητα του τραπεζικού καναλιού. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

Το ερώτημα, όμως, είναι ποιοι περνούν αυτό το τραπεζικό φίλτρο. Εκεί αρχίζει η συζήτηση για το «ποιος ωφελείται».

Πώς γεμίζουν τα ταμεία, αλλά πώς αδειάζουν προς την οικονομία

Το Ταμείο Ανάκαμψης επηρεάζει και τη δημοσιονομική εικόνα, όχι μόνο επειδή φέρνει χρήμα, αλλά επειδή αλλάζει το προφίλ των δημόσιων επενδύσεων. Αν μια κυβέρνηση ξέρει ότι έχει εξασφαλισμένες δόσεις (υπό όρους), μπορεί να ανεβάσει το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, να τρέξει έργα, να συμπληρώσει εθνικούς πόρους και να κινητοποιήσει ιδιωτικές επενδύσεις.

Στην πράξη, οι προβολές δείχνουν ότι η Ελλάδα βασίζεται σε αυξημένες δημόσιες επενδύσεις τα επόμενα χρόνια, με εκτιμήσεις για επίπεδα της τάξης των 14,1 δισ. ευρώ το 2025 και 16,4 δισ. ευρώ το 2026, σε ένα μείγμα που συνδέεται και με τους πόρους του RRF. (https://www.reuters.com/markets/europe/greece-has-tapped-18-bln-euros-eus-recovery-fund-2025-01-16/?utm_source=openai)

Αυτό είναι θετικό ως «μακροοικονομικό καύσιμο». Δημιουργεί ζήτηση, θέσεις εργασίας, έργα. Παράλληλα, όμως, αυξάνει την πίεση εκτέλεσης: όταν ανεβάζεις τον πήχη του επενδυτικού προγράμματος, χρειάζεσαι δημόσια διοίκηση που να μπορεί να δημοπρατεί, να ελέγχει, να πληρώνει, να παραδίδει.

Στην Ελλάδα, οι καθυστερήσεις σπάνια οφείλονται σε μία αιτία. Συνήθως είναι αλυσίδα: αδειοδοτήσεις, προσφυγές, τεχνικές προδιαγραφές, ανεπάρκεια στελέχωσης αναθετουσών αρχών, δικαστικές εκκρεμότητες, περιορισμοί στην αγορά κατασκευών (π.χ. χωρητικότητα, κόστος υλικών).

Η πραγματική οικονομία, το εμπόριο και το ενεργειακό «στοίχημα» που κρύβεται πίσω από τα ορόσημα

Το Ταμείο Ανάκαμψης έχει δύο μεγάλους στρατηγικούς στόχους: την πράσινη μετάβαση και την ψηφιακή μετάβαση. Για την Ελλάδα, η πράσινη πλευρά έχει μια πολύ συγκεκριμένη, «εμπορική» διάσταση: η χώρα εισάγει ενέργεια, άρα οι διεθνείς τιμές και οι ισοτιμίες περνούν γρήγορα στον πληθωρισμό, στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και τελικά στην τσέπη.

Έργα που μειώνουν την κατανάλωση ενέργειας (ανακαινίσεις κτιρίων, δίκτυα, αποθήκευση, ΑΠΕ) μειώνουν την έκθεση σε εξωτερικά σοκ. Αυτό μεταφράζεται σε πιο ανθεκτική οικονομία, ειδικά όταν η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα έχει γίνει πιο ακριβή και πιο «πολιτική» (friend-shoring, γεωπολιτικές εντάσεις, ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού).

Στον τουρισμό και στη ναυτιλία, που αποτελούν βασικές «εξαγωγές υπηρεσιών», η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο θέμα ζήτησης. Είναι και θέμα υποδομών (λιμάνια, μεταφορές, ψηφιακές υπηρεσίες, δεξιότητες). Οι καθυστερήσεις σε τέτοιες επενδύσεις κοστίζουν όχι με έναν λογαριασμό, αλλά με χαμένη δυναμική.

Πού πάνε τα λεφτά στην πράξη: το follow-the-money που αλλάζει την ανάγνωση

Το πιο κρίσιμο σημείο για να καταλάβει κανείς την ιστορία είναι η διαδρομή του χρήματος:

1. Κομισιόν → 2) ελληνικός κρατικός λογαριασμός → 3) συμβάσεις/προγράμματα/τραπεζικά σχήματα → 4) τιμολόγια, πληρωμές, εκταμιεύσεις δανείων → 5) τελικός δικαιούχος.

Η δημόσια συζήτηση συχνά σταματά στο βήμα (2), επειδή εκεί υπάρχει ένα καθαρό νούμερο: «πήραμε Χ δισ.». Το δύσκολο είναι το βήμα (4), διότι απαιτεί δεδομένα πληρωμών, στοιχεία ανά έργο, ανά πρόγραμμα και ανά δικαιούχο.

Εδώ εμφανίζεται ένα κενό διαφάνειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που έχει αναδειχθεί και από ελεγκτικές προσεγγίσεις: οι πληρωμές του RRF γίνονται βάσει ορόσημων, άρα δεν έχουν υποχρεωτικά άμεση αντιστοίχιση με δαπάνες «στο έδαφος» την ίδια στιγμή. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng)

Ωστόσο, ανεξάρτητες έρευνες προσπάθησαν να αποτυπώσουν τι έχει φτάσει σε τελικούς δικαιούχους. Ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο (με ημερομηνία 30/10/2024) αποτυπώνει ότι οι πραγματικές πληρωμές σε τελικούς δικαιούχους ήταν σημαντικά χαμηλότερες από τις εκταμιεύσεις προς το κράτος. Η ίδια έρευνα εντόπισε περίπου 7,1 δισ. ευρώ ως “payments to final beneficiaries” μέχρι τότε, σε μια περίοδο όπου οι συνολικές ροές προς την Ελλάδα ήταν ήδη πολύ υψηλότερες. (https://www.europeandatajournalism.eu/cp_data_news/greece-falls-behind-its-targets-for-post-covid-eu-recovery-money/)

Το δεύτερο εύρημα που έχει σημασία για το «ποιος ωφελείται» είναι η συγκέντρωση. Στα μεγάλα προγράμματα επενδύσεων, ειδικά όταν μιλάμε για ενέργεια, δίκτυα, μεταφορές, ψηφιακές πλατφόρμες, οι δικαιούχοι τείνουν να είναι λίγοι και μεγάλοι. Η ίδια καταγραφή έδειξε ότι οι μεγαλύτεροι ιδιωτικοί δικαιούχοι απορρόφησαν μεγάλα ποσά, αναδεικνύοντας μια τάση συγκέντρωσης ωφελειών. (https://www.europeandatajournalism.eu/cp_data_news/greece-falls-behind-its-targets-for-post-covid-eu-recovery-money/)

Αυτό δεν είναι αυτομάτως «κακό». Τα μεγάλα έργα απαιτούν μεγάλους αναδόχους. Το πρόβλημα προκύπτει όταν το πρόγραμμα, ως σύνολο, δεν χτίζει αρκετές γέφυρες προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και προς περιφέρειες με χαμηλή διοικητική ικανότητα, άρα αφήνει πίσω την «πλατιά οικονομία».

Ποιοι κερδίζουν, ποιοι μένουν πίσω, ποιος πληρώνει τον χρόνο

Η κατανομή των ωφελειών του Ταμείου Ανάκαμψης δεν είναι θεωρητική. Βγαίνει από το πώς είναι σχεδιασμένα τα εργαλεία:

• Οι μεγάλες επιχειρήσεις κερδίζουν όταν υπάρχουν ώριμα έργα, πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση, τεχνικές ομάδες και συμβουλευτική υποστήριξη για να «γράψουν» επενδυτικά σχέδια που περνούν τα φίλτρα.
• Οι τράπεζες κερδίζουν ρόλο και προμήθειες, διότι το δανειακό σκέλος περνά μέσα από αυτές (on-lending), άρα η υλοποίηση εξαρτάται από τραπεζικές διαδικασίες και κριτήρια πιστοληπτικής ικανότητας. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)
• Οι κατασκευές και η ενέργεια ωφελούνται βραχυπρόθεσμα μέσω συμβάσεων και έργων. Στο σωστό σενάριο, ωφελείται και το νοικοκυριό, αν οι υποδομές μειώσουν κόστος και αυξήσουν αξιοπιστία υπηρεσιών.

Στην άλλη πλευρά:

• Πολύ μικρές επιχειρήσεις κινδυνεύουν να μείνουν εκτός, όταν δεν έχουν πρόσβαση σε δανεισμό ή δεν μπορούν να σηκώσουν το κόστος προετοιμασίας επενδυτικού φακέλου.
• Περιφέρειες με αδύναμες τεχνικές υπηρεσίες και χαμηλή διοικητική ικανότητα δυσκολεύονται να ωριμάσουν έργα μέσα στα χρονικά όρια.
• Νοικοκυριά βλέπουν οφέλη μόνο όταν τα έργα φτάσουν σε υπηρεσίες: καλύτερες μεταφορές, ψηφιακό κράτος που μειώνει κόστος συναλλαγών, ενεργειακές αναβαθμίσεις που μειώνουν λογαριασμούς.

Η OECD έχει προειδοποιήσει, σε αξιολογήσεις πολιτικής, ότι υπάρχει κίνδυνος τα εργαλεία να ευνοήσουν κυρίως «incumbents», δηλαδή τους ήδη ισχυρούς παίκτες, αν δεν υπάρξουν μηχανισμοί που να μειώνουν τα εμπόδια πρόσβασης για μικρότερους. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/boosting-firm-growth-and-innovation_56e191f0.html?utm_source=openai)

Αυτό είναι το σημείο όπου η ανισότητα συναντά τη δημόσια πολιτική: αν το Ταμείο Ανάκαμψης βελτιώσει το ΑΕΠ, αλλά δεν βελτιώσει αρκετά τη διάχυση εισοδήματος και ευκαιριών, τότε πολιτικά και κοινωνικά παράγει απογοήτευση, ακόμη κι αν «οι δείκτες πάνε καλά».

Οι αγορές μπορεί να χειροκροτούν, η καθημερινότητα περιμένει

Υπάρχει ένας πειρασμός να μετράμε την επιτυχία με δείκτες όπως οι αποδόσεις ομολόγων ή η εικόνα των τραπεζών. Αυτά έχουν σημασία, διότι καθορίζουν το κόστος κεφαλαίου. Στην Ελλάδα, ειδικά, τα spreads (η διαφορά απόδοσης, π.χ. μεταξύ ελληνικού και γερμανικού ομολόγου) λειτουργούν σαν θερμόμετρο αξιοπιστίας.

Το Ταμείο Ανάκαμψης βοηθά την αξιοπιστία, όταν δείχνει ότι η χώρα έχει πειθαρχία και ικανότητα υλοποίησης. Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα κρίνει αλλού: στους μισθούς, στο κόστος ζωής, στη λειτουργία του κράτους. Εδώ μπαίνει και ένα θέμα «αναγνωσιμότητας» των αριθμών: οι μέσοι όροι κρύβουν ανισότητες, ενώ οι διάμεσοι (median) δείχνουν καλύτερα τι συμβαίνει στον «τυπικό» εργαζόμενο. Τα δεδομένα για άμεση επίδραση σε median εισοδήματα από το RRF είναι ακόμη ανώριμα, διότι οι δομικές επιδράσεις θέλουν χρόνο και συχνά εμφανίζονται μετά την ολοκλήρωση έργων, όχι κατά την εκταμίευση δόσεων. (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

Το 2026 δεν είναι μακριά: τι γίνεται αν χαθούν ορόσημα

Η προθεσμία υλοποίησης (τέλος Αυγούστου 2026) και η τελική περίοδος πληρωμών έως το τέλος του 2026 σημαίνουν ότι οι καθυστερήσεις του 2025 και του 2026 κοστίζουν δυσανάλογα. Στο RRF υπάρχει θεσμοθετημένος μηχανισμός συνεπειών όταν ένα κράτος μέλος δεν πετυχαίνει τα ορόσημα/στόχους.

Η Κομισιόν μπορεί να αναστείλει μέρος ή το σύνολο μιας πληρωμής, όταν κρίνει ότι τα συμφωνημένα ορόσημα δεν έχουν επιτευχθεί. Η διαδικασία και το δικαίωμα αναστολής προβλέπονται στον σχετικό κανονισμό, με σαφή αναφορά σε μερική ή ολική αναστολή της χρηματοδοτικής συνεισφοράς και, όπου ισχύει, του δανείου. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng?utm_source=openai)

Υπάρχει και μεθοδολογία για το πώς υπολογίζεται το «πόσο» μιας αναστολής, με αναλογικότητα που λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα του ορόσημου, αν είναι μεταρρύθμιση ή επένδυση και αν πρόκειται για τελικό ή ενδιάμεσο βήμα. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52023DC0099&utm_source=openai)

Το βασικό εργαλείο αποφυγής απώλειας χρημάτων είναι οι αναθεωρήσεις σχεδίων: τα κράτη μέλη μπορούν να τροποποιούν τα σχέδιά τους, με έγκριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάτι που έχει ήδη γίνει ευρέως στην ΕΕ. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A52025DC0824&utm_source=openai)

Και υπάρχει ένα δεύτερο πρακτικό ερώτημα που ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα: μπορούν έργα που δεν προλαβαίνουν να ολοκληρωθούν στο RRF να μεταφερθούν σε άλλα ευρωπαϊκά ταμεία (π.χ. ΕΣΠΑ, Ταμείο Συνοχής); Η απάντηση είναι ότι τεχνικά υπάρχουν τρόποι συνδυασμού και «οριοθέτησης» μεταξύ χρηματοδοτικών γραμμών, με ισχυρή προϋπόθεση να μη γίνει διπλή χρηματοδότηση του ίδιου κόστους. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/HR/ALL/?uri=CELEX%3A52024SC0070&utm_source=openai)

Τέλος, υπάρχει και πρακτικό προηγούμενο σε επίπεδο ΕΕ: αναστολές πληρωμών έχουν εφαρμοστεί σε κράτη μέλη όταν συγκεκριμένα ορόσημα δεν κρίθηκαν ικανοποιημένα, με συνολικά ποσά αναστολών που έχουν δημοσιοποιηθεί και δείχνουν ότι το εργαλείο χρησιμοποιείται, δεν είναι θεωρητικό. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A52025DC0824&utm_source=openai)

Τι εξηγεί την επιβράδυνση: από τις προκηρύξεις στην παράδοση

Η αλλαγή φάσης είναι ο πιο απλός τρόπος να περιγράψουμε το πρόβλημα. Στην αρχή, πολλά ορόσημα αφορούσαν:

• νόμους,
• οργανωτικές δομές,
• ενεργοποίηση προγραμμάτων,
• εκκινήσεις διαγωνισμών.

Τώρα, πολλά ορόσημα αφορούν:

• ολοκλήρωση φυσικού αντικειμένου,
• λειτουργία ψηφιακών συστημάτων σε πραγματικές συνθήκες,
• αποτελέσματα σε υπηρεσίες (υγεία, εκπαίδευση, κατάρτιση),
• έργα που «σπάνε» πάνω σε αδειοδοτήσεις, ενστάσεις και διοικητικές αδυναμίες.

Σε αυτή τη φάση, η Ελλάδα συναντά τα πιο δομικά της όρια: την ικανότητα του κράτους ως μηχανισμού υλοποίησης. Και εδώ ακριβώς κρίνεται αν το Ταμείο Ανάκαμψης θα αφήσει πίσω του μόνιμη βελτίωση παραγωγικότητας ή μια πρόσκαιρη ώθηση έργων.

Τι να παρακολουθεί ο πολίτης και η επιχείρηση μέσα στο 2026

Ο δημόσιος διάλογος συχνά κολλά στο ποσοστό «εκταμίευσης». Το πιο χρήσιμο, όμως, είναι ένα τρίπτυχο δεικτών:

1. Πρόοδος ορόσημων/στόχων ανά τομέα, όπως αποτυπώνεται στο ευρωπαϊκό Scoreboard. (https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/disbursements.html)
2. Πραγματικές πληρωμές σε τελικούς δικαιούχους, όπου υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία και ανεξάρτητες καταγραφές. (https://www.europeandatajournalism.eu/cp_data_news/greece-falls-behind-its-targets-for-post-covid-eu-recovery-money/)
3. Σχέση των πόρων με την πραγματική επενδυτική δραστηριότητα, δηλαδή πόσο αυξάνονται οι επενδύσεις, πόσο διαχέεται η χρηματοδότηση στις ΜμΕ, πόσο μειώνεται ο χρόνος συναλλαγών με το κράτος, πόσο βελτιώνεται η παραγωγικότητα (ακόμη κι αν αυτό αργεί να αποτυπωθεί πλήρως). (https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-greece-2024_a35a56b6-en/full-report/key-policy-insights_b813115e.html?utm_source=openai)

Για τις επιχειρήσεις, ειδικά τις μικρομεσαίες, η ουσία είναι απλή: το δανειακό σκέλος μπορεί να είναι ευκαιρία μόνο αν τα τραπεζικά φίλτρα δεν αποκλείουν συστηματικά τους μικρότερους. Για τα νοικοκυριά, η ουσία είναι ακόμη πιο απλή: το Ταμείο Ανάκαμψης αξίζει μόνο αν καταλήγει σε καλύτερες υπηρεσίες και χαμηλότερο κόστος ζωής μέσω καλύτερης ενέργειας, μεταφορών και κράτους.

Συμπέρασμα: η Ελλάδα πέρασε το τεστ «να φέρει τα χρήματα», τώρα δίνει το τεστ «να αλλάξει το κράτος»

Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι μπορεί να κινηθεί γρήγορα στο κομμάτι των αιτημάτων πληρωμής και της εισροής πόρων. Αυτό φαίνεται από τα ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί προς τη χώρα σε επίσημες ανακοινώσεις. (https://greece20.gov.gr/en/commission-greenlights-greeces-sixth-payment-request-under-nextgenerationeu/) Το δυσκολότερο τεστ, όμως, είναι η υλοποίηση των πιο απαιτητικών ορόσημων, εκεί όπου η «έγκριση» πρέπει να γίνει «παράδοση» και η «προκήρυξη» πρέπει να γίνει «έργο που λειτουργεί».

Αν η Ελλάδα επιταχύνει με ρεαλισμό, δηλαδή με προτεραιοποίηση έργων που προλαβαίνουν, με ισχυρότερη ικανότητα προμηθειών και ελέγχων, με καλύτερη πρόσβαση για μικρότερους δικαιούχους, τότε το Ταμείο Ανάκαμψης μπορεί να γίνει ο μηχανισμός που σπρώχνει τη χώρα σε πιο παραγωγικό μοντέλο.

Αν όχι, η Ευρώπη έχει ήδη κανόνες για το τι συμβαίνει όταν τα ορόσημα δεν κλείνουν, από αναστολές δόσεων έως αναθεωρήσεις σχεδίων. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng?utm_source=openai) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A52025DC0824&utm_source=openai)

Και εκεί, το ερώτημα «ποιος πληρώνει» αποκτά πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο: πληρώνει η οικονομία με χαμένη επενδυτική δυναμική, πληρώνουν οι επιχειρήσεις με ακριβότερο κεφάλαιο, πληρώνουν τα νοικοκυριά με υπηρεσίες που αργούν να βελτιωθούν. Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν είναι απλώς μια χρηματοδότηση. Είναι ένας αγώνας δρόμου διοικητικής ικανότητας, με αυστηρό τερματισμό. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng)