Το Ταμείο Ανάκαμψης «έκλεισε», η Κομισιόν κρίνει το φθινόπωρο

Το Ταμείο Ανάκαμψης έφτασε σήμερα, 31 Αυγούστου, στην τελευταία του προθεσμία. Πρόκειται για τα ευρωπαϊκά δισεκατομμύρια που η ΕΕ διοχέτευσε στην Ελλάδα μετά την πανδημία για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, το πρόγραμμα που η κυβέρνηση βάφτισε «Ελλάδα 2.0». Το κυριακάτικο μήνυμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη παρουσίασε το κλείσιμο ως επιτυχία, με πλήρη αξιοποίηση των πόρων (in.gr). Όμως η σημερινή ημερομηνία δεν είναι η μέρα που η Ευρώπη πληρώνει ή πιστοποιεί: είναι το τελευταίο όριο για να έχουν ολοκληρωθεί τα έργα που η Κομισιόν θα κρίνει τους επόμενους μήνες.

Πώς λειτουργεί αυτό; Το Ταμείο δεν εξοφλεί τιμολόγια. Πληρώνει όταν η Κομισιόν κρίνει ότι μια χώρα πέτυχε «ικανοποιητικά» συγκεκριμένα ορόσημα (έναν νόμο, μια πλατφόρμα, μια σύμβαση) και στόχους (αριθμό δικαιούχων, μεγαβάτ, ολοκληρωμένα έργα) (EUR-Lex). Έτσι η 31η Αυγούστου κλείνει την υλοποίηση, τον Σεπτέμβριο κατατίθεται το τελευταίο, ένατο αίτημα πληρωμής των 6,7 δισ. ευρώ, δεμένο με 123 ορόσημα (Newmoney), και ως τις 31 Δεκεμβρίου η Κομισιόν πληρώνει ή περικόπτει (EPRS). Ο πανηγυρισμός, με άλλα λόγια, προηγείται της τελικής υπογραφής.

Και τα λεφτά που έχουν όντως έρθει είναι λιγότερα από την εικόνα του κλεισίματος. Έως τον Απρίλιο η ΕΕ είχε καταβάλει στο ελληνικό Δημόσιο 24,6 δισ. ευρώ, το 68,5% του φακέλου των 35,95 δισ. (Ελλάδα 2.0, CNN Greece). Το νούμερο των 28,4 δισ. που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση δεν είναι καθαρή ευρωπαϊκή εκταμίευση: περιλαμβάνει και πληρωμές του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και ήδη εκταμιευμένα δανειακά κεφάλαια (Newsbomb).

Το σχέδιο που «ολοκληρώθηκε» δεν είναι το ίδιο σχέδιο

Στις 27 Αυγούστου το ECOFIN (οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ) ενέκρινε την τελική αναθεώρηση, που πειράζει 111 μέτρα του σχεδίου λόγω καθυστερήσεων, τεχνικών προβλημάτων και χαμηλότερης ζήτησης (Ελλάδα 2.0). Άρα «πλήρης απορρόφηση» σημαίνει πλέον απορρόφηση του σχεδίου όπως ξαναγράφτηκε, όχι απόδειξη ότι παραδόθηκε το αρχικό φυσικό αντικείμενο του 2021. Οι περικοπές ακουμπούν και κοινωνικά έργα της ΔΥΠΑ, της δημόσιας υπηρεσίας απασχόλησης: αφαιρέθηκε το πρόγραμμα για δικαιούχους Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και αστέγους μαζί με τον στόχο των 7.000 ωφελουμένων, ενώ η δράση για άτομα στο φάσμα του αυτισμού συρρικνώθηκε από 4 εκατ. σε 67 χιλ. ευρώ (To Vima). Ποιοι έμειναν εκτός και με ποιο κόστος, το είχαμε δει αναλυτικά (To Brief).

Αυτό οδηγεί στο δεύτερο κομμάτι του απολογισμού: τι ακριβώς αποδίδεται στο Ταμείο. Ο Άκης Σκέρτσος, το πρόσωπο της πολιτικής αποτίμησης, μιλά για +11 μονάδες πραγματικού ΑΕΠ, 550.000 νέες θέσεις εργασίας και +60% επενδύσεις (Mononews). Στην ίδια αποτίμηση, όμως, παραδέχεται ότι «δεν ήταν μόνον το Ταμείο» που τα προκάλεσε. Εκεί κρύβεται η μετάφραση των αριθμών: το +11% και οι 550.000 θέσεις περιγράφουν τη συνολική ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας από το 2019, όχι την απομονωμένη επίδραση του Ταμείου. Η καθαρή, μοντελοποιημένη εκτίμηση της Κομισιόν και ανεξάρτητων ερευνητών είναι πολύ στενότερη: το Ταμείο ανεβάζει το ελληνικό ΑΕΠ κατά περίπου 4,5% το 2026 σε σχέση με ένα σενάριο χωρίς αυτό (CEPR VoxEU). Και το +60% στις επενδύσεις είναι το πιο θολό: το ίδιο το υπουργείο Οικονομικών το αντλεί από την άνοδο του λόγου επενδύσεων προς ΑΕΠ, από 11% το 2019 σε 17,7% το 2026, άνοδος περίπου 60% του ίδιου του λόγου, όχι των επενδύσεων σε ευρώ (ΥΠΟΙΚ).

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ είναι πιο συγκεκριμένο: η Τράπεζα της Ελλάδος μετρά 13,2 δισ. ευρώ συμβασιοποιημένα δάνεια ως τα τέλη Μαΐου, ιδιώτες δηλαδή που βάζουν δικά τους κεφάλαια δίπλα στα κρατικά (Bank of Greece). Το σκληρότερο «κατά» έρχεται από τα δύο Ελεγκτικά Συνέδρια, το ελληνικό και το ευρωπαϊκό: λείπει ενιαία δημόσια βάση που να συνδέει για κάθε έργο ποσό, σύμβαση, δικαιούχο και παραδοτέο (Govwatch, EU Law Live).

Ο απολογισμός, καθαρά:

• Χρήματα που μπήκαν: 24,6 δισ. ευρώ, το 68,5% του φακέλου· το τελευταίο αίτημα των 6,7 δισ. κατατίθεται τον Σεπτέμβριο.
• Έργα που αναθεωρήθηκαν: 111 μέτρα, με τεκμηριωμένες περικοπές σε κοινωνικές δράσεις.
• Αποτέλεσμα: μερίδιο περίπου 4,5% στο ΑΕΠ κατά τη μοντελοποιημένη εκτίμηση, όχι το +11% του πανηγυρισμού.

Το μόνο που έκλεισε σήμερα ήταν ο χρόνος για να γίνουν τα έργα. Τον βαθμό θα τον βάλει η Κομισιόν το φθινόπωρο, όταν κρίνει το τελευταίο αίτημα πληρωμής, όχι το κυριακάτικο μήνυμα του πρωθυπουργού.