Η Ταϊβάν δεν είναι διαπραγματευτικό χαρτί

Η Ταϊβάν ζει αυτή την εβδομάδα μια ιδιαίτερη γεωπολιτική στιγμή: τρεις δυνάμεις την ονομάζουν με τρεις τελείως διαφορετικές λέξεις. Για τον πρόεδρό της είναι «23 εκατομμύρια άνθρωποι» που αποφασίζουν μόνοι για το μέλλον τους. Για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ένα «πολύ καλό διαπραγματευτικό χαρτί» απέναντι στο Πεκίνο. Για το Πεκίνο, οποιαδήποτε ανεξαρτησία της είναι «νερό και φωτιά» με την ειρήνη στα Στενά. Η ίδια χώρα, τρεις ασύμβατες πραγματικότητες.

Στη δεύτερη επέτειο της προεδρίας του, ο Λάι Τσινγκ-τε επέλεξε να απαντήσει σε όλες ταυτόχρονα. Δήλωσε ότι «το μέλλον της Ταϊβάν» δεν αποφασίζεται από δυνάμεις έξω από τα σύνορά της, αλλά από τους 23 εκατομμύρια κατοίκους του νησιού (Focus Taiwan). Η φράση «εξωτερικές δυνάμεις» διαβάστηκε αυτόματα ως αιχμή προς το Πεκίνο. Είναι όμως κάτι παραπάνω: ένα δεύτερο, σιωπηρό μήνυμα προς την Ουάσινγκτον, η οποία λίγες μέρες πριν είχε αρχίσει να μιλά για την Ταϊβάν με λεξιλόγιο εμπορικής διαπραγμάτευσης.

Η αντίδραση του Πεκίνου ήρθε μέσα σε ώρες. Το Γραφείο Υποθέσεων Ταϊβάν κατηγόρησε τον Λάι ότι προωθεί «δήθεν κυριαρχική ανεξαρτησία» και επανέλαβε τη βασική φόρμουλα: «η ανεξαρτησία της Ταϊβάν και η ειρήνη στα Στενά είναι σαν νερό και φωτιά» (GWYTB, Xinhua). Στη γλώσσα του Πεκίνου, η «ειρήνη» ισχύει μόνο υπό όρους αποδοχής του πλαισίου «μία Κίνα». Όποιος δεν αποδέχεται αυτό το πλαίσιο, εξ ορισμού, είναι απειλή.

Η αποτροπή στο σφυρί

Η δήλωση Λάι δεν απευθύνεται μόνο στο Πεκίνο. Είναι η απάντηση στην Ουάσινγκτον, η οποία λίγες μέρες πριν άλλαξε το λεξιλόγιο της αμερικανικής αποτροπής. Μετά τη σύνοδό του με τον Σι, ο Τραμπ είπε δημόσια ότι η απόφαση για νέο πακέτο αμερικανικών όπλων προς την Ταϊπέι «εξαρτάται από την Κίνα» και ότι το θέμα το συζήτησε με τον Σι «in great detail». Το πακέτο, πρόσθεσε, είναι «a very good negotiating chip» (Reuters/Internazionale, Politico).

Για την Ταϊπέι, αυτή η διατύπωση δεν ήταν διπλωματική απρονοησία. Ήταν αλλαγή πλαισίου. Οι αμερικανικές πωλήσεις όπλων δεν είναι εμπορική χάρη. Είναι ο πυρήνας της αποτροπής. Το Taiwan Relations Act του 1979 δεσμεύει την Ουάσινγκτον να παρέχει αμυντικά μέσα ώστε το νησί να διατηρεί ικανότητα αυτοάμυνας. Οι Six Assurances του 1982 ορίζουν ρητά ότι οι ΗΠΑ δεν θα συμβουλεύονται το Πεκίνο για τις πωλήσεις αυτές (AIT, AIT - Six Assurances).

Εδώ είναι ο μηχανισμός που σπάει. Η κλασική «στρατηγική ασάφεια» λειτουργούσε επειδή το Πεκίνο δεν ήξερε αν θα παρέμβουν στρατιωτικά οι ΗΠΑ, αλλά ήξερε με βεβαιότητα ότι τα όπλα θα έφταναν στο νησί. Όταν ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος βάζει αυτά τα όπλα στο τραπέζι του παζαριού, η αμφισημία μετατρέπεται σε ευκαιρία πίεσης (Lowy Institute, Stimson Center). Το Πεκίνο εισέπραξε ήδη το μήνυμα και απάντησε με δικές του προειδοποιήσεις (Defense News).

Από αυτή τη ρωγμή προκύπτει η φράση «εξωτερικές δυνάμεις». Προς το Πεκίνο, λέει: η Ταϊβάν δεν αποδέχεται «ειρήνη» με όρους υποταγής. Προς την Ουάσινγκτον, λέει: η ασφάλεια 23 εκατομμυρίων ανθρώπων δεν είναι μεταβλητή σε ένα παζάρι ΗΠΑ-Κίνας. Ο Λάι δεν επιτέθηκε στον Τραμπ ονομαστικά. Άφησε όμως ανοιχτή την επιλογή να εντάξει την Ουάσινγκτον στη λίστα των «εξωτερικών δυνάμεων» αν χρειαστεί (Reuters/KFGO, Boston Globe/AP).

Η τριπλή ασυμμετρία του λεξιλογίου ορίζει πλέον τη μοίρα του νησιού: όσο ο Λάι μετράει σε «23 εκατομμύρια ζωές», ο Τραμπ μετράει σε «negotiating chips» και το Πεκίνο μετράει σε «φωτιά» απέναντι σε «νερό». Σε αυτό το τρίγωνο, η εθνική κυριαρχία παύει να είναι αυτονόητη και γίνεται η μόνη γραμμή άμυνας. Ο Λάι μιλώντας στους κατοίκους του νησιού δεν έκανε ρητορική. Υπενθύμισε ότι όταν οι υπερδυνάμεις αρχίζουν να σε ζυγίζουν σε δολάρια ή σε όρους υποταγής, το μόνο που σου μένει είναι η δική σου ψήφος ότι δεν είσαι προς πώληση.