Το σύστημα ωκεάνιας θέρμανσης της Ευρώπης αποδυναμώνεται

Ένα τεράστιο σύστημα ωκεάνιας κυκλοφορίας που κρατά την Ευρώπη σχετικά ήπια, η AMOC, δίνει τα πιο ξεκάθαρα σημάδια αποδυνάμωσης που έχουμε δει ποτέ με άμεσες μετρήσεις. Αφορά τον καθένα, γιατί αυτή η κυκλοφορία μοιράζει θερμότητα, βροχή και στάθμη θάλασσας σε δύο ηπείρους. Και όχι, παρά τους τίτλους, κανείς σοβαρός επιστήμονας δεν λέει ότι έρχεται νέα «εποχή των πάγων» αύριο.

Πρώτα, τι είναι αυτό το πράγμα, γιατί εδώ γίνεται ο μεγαλύτερος μπερδεμός. Σε συνέχεια όσων είχαμε δει με την «κρύα σταγόνα» νότια της Γροιλανδίας (To Brief), η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία (AMOC) δεν είναι ένα ρεύμα. Είναι ένα τρισδιάστατο σύστημα, σαν κυλιόμενη σκάλα με δύο σκέλη: ζεστό, αλμυρό νερό ανεβαίνει βόρεια στην επιφάνεια, κρυώνει στον Βόρειο Ατλαντικό, γίνεται πυκνότερο, βυθίζεται και επιστρέφει νότια κοντά στον πυθμένα (WHOI). Αυτή η βύθιση στο βόρειο άκρο είναι η αντλία που κινεί όλη τη σκάλα.

Γιατί το λιώσιμο των πάγων ρίχνει τον ρυθμό

Η βύθιση εξαρτάται από την πυκνότητα. Όπως το αλατισμένο νερό βυθίζεται πιο εύκολα από το γλυκό, έτσι και το κρύο, αλμυρό νερό είναι πιο βαρύ και κατεβαίνει. Εδώ μπαίνει η Γροιλανδία. Το λιωμένο γλυκό νερό από τους πάγους λειτουργεί σαν ελαφρύ «καπάκι» πάνω στην επιφάνεια, ρίχνει την αλατότητα και την πυκνότητα ακριβώς εκεί όπου το νερό πρέπει να βαρύνει και να κατέβει (LSE Grantham). Ταυτόχρονα, η υπερθέρμανση κάνει το επιφανειακό νερό πιο ζεστό, άρα πιο ελαφρύ. Διπλό φρένο στην αντλία (Carbon Brief).

Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί η κυκλοφορία επιβραδύνεται. Δεν αποδεικνύει ότι θα «σβήσει» απότομα. Το δείχνει και μια πρόσφατη προσομοίωση: το νερό της Γροιλανδίας προσθέτει περίπου 10% με 20% επιπλέον εξασθένηση ως το 2100, χωρίς όμως να πυροδοτεί ξαφνική, μη αναστρέψιμη κατάρρευση ούτε ως το 2300 (Science).

Τι άλλαξε στα δεδομένα

Για χρόνια η υπόθεση της εξασθένησης στηριζόταν κυρίως σε έμμεσες ενδείξεις, όπως η ψυχρή κηλίδα, που παραμένει ισχυρός δείκτης, αλλά δείκτης (CNN). Το καινούργιο είναι ότι πλέον έχουμε άμεσες μετρήσεις σε πολλά σημεία ταυτόχρονα. Μελέτη με τέσσερις συστοιχίες οργάνων, απλωμένες από τους 16,5°N έως τους 42,5°N, βρήκε συνεπή πτώση στο βαθύ σκέλος επιστροφής της κυκλοφορίας, το ρεύμα του πυθμένα, επί περίπου δύο δεκαετίες (Science Advances).

Οι αριθμοί για το μέλλον έγιναν επίσης πιο ανησυχητικοί. Εργασία που «σφίγγει» τα κλιματικά μοντέλα με πραγματικές παρατηρήσεις εκτιμά εξασθένηση 51% ± 8% έως το 2100 σε μεσαίο σενάριο εκπομπών, τη στιγμή που ο απλός μέσος όρος των μοντέλων έδινε μόλις 32% (Science Advances).

Υπάρχουν όμως σημαντικοί αστερίσκοι. Οι άμεσες μετρήσεις είναι κοντές για ένα τόσο θορυβώδες σύστημα, γύρω στα 20 χρόνια, και η φυσική μεταβλητότητα μπορεί να μιμηθεί μια τάση (Ocean Science). Η δυτική πτώση δεν είναι όλη η AMOC, καθώς μέρος της αντισταθμίζεται στην ανατολική πλευρά. Άλλες αξιόπιστες μελέτες δίνουν πιο ήπια εξασθένηση, 18% με 43%, θεωρώντας απίθανη μια κατάρρευση εντός του αιώνα (Nature Geoscience). Η θεσμική γραμμή της IPCC παραμένει σταθερή: εξασθένηση πολύ πιθανή, απότομη κατάρρευση πριν το 2100 όχι αναμενόμενη (IPCC AR6).

Τι σημαίνει πρακτικά; Όχι κινηματογραφική παγοκάλυψη. Πιο πιθανά, μια βορειοδυτική Ευρώπη που θερμαίνεται λιγότερο, με πιο ασταθείς χειμώνες και τάση προς ξηρότερη ήπειρο, μέσα σε έναν συνολικά θερμότερο πλανήτη (Yale Environment 360). Για την ανατολική ακτή της Βόρειας Αμερικής, το πιο απτό σήμα είναι πρόσθετη τοπική άνοδος στάθμης θάλασσας, έως και περίπου 30 εκατοστά σε σενάρια ισχυρής εξασθένησης (Science).

Το συμπέρασμα δεν είναι «καταρρέει αύριο». Είναι ότι η συζήτηση έπαψε να είναι ένα αβέβαιο παζλ ίσων πιθανοτήτων. Έχουμε πλέον άμεσες μετρήσεις που δείχνουν ένα κρίσιμο τμήμα της μηχανής να χάνει δύναμη, κι αυτό αρκεί για να πάρουμε πιο σοβαρά τον κίνδυνο σοβαρών επιπτώσεων στο κλίμα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.