Συνταγματικό το τεκμήριο εισοδήματος — αλλά ποιος θα το αμφισβητήσει;

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι ο νόμος στέκει επειδή το τεκμήριο είναι «μαχητό». Όμως από τους σχεδόν 388.000 επαγγελματίες που φορολογήθηκαν τεκμαρτά, ελάχιστοι τόλμησαν να δώσουν τη μάχη.

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 1796-1802/2025, έκρινε κατά πλειοψηφία ότι το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα για όσους ασκούν ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα είναι συνταγματικά ανεκτό (Lawspot, Lawnet). Το κρίσιμο επιχείρημα που έσωσε τον νόμο: το τεκμήριο είναι «μαχητό». Δηλαδή ο επαγγελματίας υποτίθεται ότι κερδίζει ένα ελάχιστο ποσό ακόμη κι αν δήλωσε λιγότερα. Διατηρεί όμως το δικαίωμα να αποδείξει ότι στη δική του περίπτωση η υπόθεση πέφτει έξω. Επειδή υπάρχει αυτός ο δρόμος διαφυγής, το Δικαστήριο θεώρησε ότι το κράτος μπορεί να φορολογεί με βάση έμμεσους δείκτες, χωρίς εξατομικευμένο έλεγχο για τον καθένα.

Στη θεωρία, ένα δίκαιο σύστημα. Στην πράξη, η ίδια η «μάχη» είναι ο λόγος που σχεδόν κανείς δεν τη δίνει.

Τι κρύβει η λέξη «μαχητό»

Για να αμφισβητήσει το τεκμήριο επειδή πράγματι κέρδισε λιγότερα, ο επαγγελματίας δεν υποβάλλει απλώς μια ένσταση. Πρώτα πληρώνει: ο φόρος βεβαιώνεται με βάση το τεκμαρτό και καθίσταται πληρωτέος στις κανονικές προθεσμίες, εκτός αν πετύχει ξεχωριστή αναστολή (OT). Μετά συμπληρώνει τους κωδικούς 443-444 στο Ε1 και, μέσα σε 60 ημέρες, ένα ειδικό ερωτηματολόγιο στην πλατφόρμα της ΑΑΔΕ. Αν το παραλείψει, χάνει το δικαίωμα (Epixeiro).

Και εδώ είναι η παγίδα. Το ερωτηματολόγιο δεν ρωτά για τα βιβλία της επιχείρησης. Ρωτά για τη συνολική οικονομική εικόνα του νοικοκυριού: τραπεζικούς λογαριασμούς, ακίνητα, οχήματα, δίδακτρα, ταξίδια και ασφαλίσεις του ίδιου και της οικογένειάς του (Powergame, Euro2day). Όποιος επικαλεστεί το δικαίωμά του προσκαλεί ουσιαστικά έναν αναλυτικό έλεγχο που πρέπει να ολοκληρωθεί εντός 12 μηνών. Η νομική ελευθερία της αμφισβήτησης είναι ταυτόχρονα πρόσκληση σε κόσκινο.

Το χωνί των αριθμών

Δείτε πώς λειτουργεί στην πράξη. Δημοσιεύματα που επικαλούνται στοιχεία της ΑΑΔΕ αναφέρουν σχεδόν 388.000 φορολογουμένους που οδηγήθηκαν σε τεκμαρτή φορολόγηση. Το μέσο δηλωθέν εισόδημά τους ήταν μόλις 3.665 ευρώ τον χρόνο (OT). Με άλλα λόγια, ένα τεράστιο σώμα επαγγελματιών δηλώνει επίσημα ότι ζει με λιγότερα από έναν κατώτατο μισθό.

Πόσοι από αυτούς διεκδίκησαν το δικαίωμα της αμφισβήτησης; Στις δηλώσεις για τα εισοδήματα του 2024, μόλις 2.603 δήλωσαν τέτοια πρόθεση. Όταν φάνηκε τι σημαίνει στην πράξη, μόνο 1.037 συνέχισαν τελικά τη διαδικασία, περίπου το 40%. Οι υπόλοιποι την παράτησαν μπροστά στο ενδεχόμενο πλήρους ελέγχου (Capital, News247). Τουλάχιστον 690 από όσους επέμειναν μπήκαν στο πλάνο ελέγχων για το 2026 (Enikos).

Από 388.000 σε λίγο πάνω από χίλιους. Αυτό δεν δείχνει ότι σχεδόν όλοι οι επαγγελματίες κρύβουν εισόδημα. Δείχνει ότι το «δικαίωμα» έχει τόσο υψηλό κόστος, σε χρόνο, χρήμα και έκθεση, που πρακτικά λειτουργεί ως αποτρεπτικό. Ότι η μάχη μπορεί να κερδηθεί όταν υπάρχουν σκληρά αποδεικτικά, το δείχνουν μεμονωμένες αποφάσεις: στη ΔΕΔ/Αθ/26/2025, μετά από ιατρικά δικαιολογητικά, το τεκμαρτό έπεσε στα 9.397,66 ευρώ και προέκυψε πιστωτικό 810,05 ευρώ (MyDocman). Αλλά για κάθε τέτοια νίκη υπάρχουν απορρίψεις και υποθέσεις που χάθηκαν σε διαδικαστικά.

Σώζει τον νόμο, τιμωρεί όποιον τον δοκιμάσει

Το ΣτΕ έκλεισε το μέτωπο της αφηρημένης αντισυνταγματικότητας, αλλά άφησε ορθάνοιχτο εκείνο της εφαρμογής. Η συνταγματικότητα του μέτρου εξαρτάται ακριβώς από το αν η αμφισβήτηση είναι ουσιαστικά προσβάσιμη. Οι δικηγορικοί σύλλογοι, που είχαν προηγηθεί με αποχές, εξετάζουν πλέον ευρωπαϊκή συνέχεια της σύγκρουσης (Dikastiko, Grant Thornton).

Υπάρχει και μια ευρύτερη ειρωνεία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα ψηφιακά εργαλεία, η διασύνδεση POS με ταμειακές, το myDATA και η ηλεκτρονική τιμολόγηση, πέτυχαν κάτι πιο σταθερό: το κενό ΦΠΑ έπεσε στο 11,4% το 2023 από 24% το 2019 (European Commission, IMF). Αυτά πιάνουν τη συναλλαγή τη στιγμή που γίνεται. Το τεκμήριο, αντίθετα, ανεβάζει το φορολογητέο εισόδημα ακόμη κι αν δεν αλλάξει τίποτα στην αλήθεια της δήλωσης. Φέρνει χρήματα γρήγορα. Έτσι, ο μικρός επαγγελματίας που θέλει να αποδείξει ότι το εισόδημά του είναι χαμηλότερο, πρέπει πρώτα να εκθέσει πλήρως την οικονομική του ζωή.