Συνταγματική αναθεώρηση: Η παγίδα των 180 ψήφων

Η Συνταγματική Αναθεώρηση μπαίνει επίσημα σε διαδικασία. Την Πέμπτη 4 Ιουνίου, η Διάσκεψη των Προέδρων (το όργανο της Βουλής που ορίζει τι θα συζητηθεί και πότε) ξεκινά τη συγκρότηση της Επιτροπής Αναθεώρησης (Newsit). Όπως έχουμε εξηγήσει, η ουσία δεν είναι τι θα γράψει αυτή η Βουλή, αλλά η λευκή επιταγή που θα αφήσει στην επόμενη (To Brief).

Το άρθρο 110 χωρίζει την αναθεώρηση σε δύο διαδοχικές Βουλές, και εκεί κρύβεται όλο το παιχνίδι. Η σημερινή Βουλή δεν γράφει το νέο κείμενο. Διαπιστώνει ότι χρειάζεται αναθεώρηση και ορίζει ποια άρθρα «ανοίγουν». Το τελικό περιεχόμενο το αποφασίζει η επόμενη Βουλή, στην πρώτη της σύνοδο μετά τις εκλογές (Newsbeast).

Η παγίδα της «σταυρωτής» πλειοψηφίας

Ο μηχανισμός είναι αντίστροφος απ' ό,τι θα περίμενε κανείς. Αν ένα άρθρο πάρει σήμερα 180 ψήφους (την ενισχυμένη πλειοψηφία), η επόμενη Βουλή το αλλάζει με απλή πλειοψηφία 151. Αν όμως περάσει σήμερα μόνο με 151 έως 179 ψήφους, η επόμενη Βουλή χρειάζεται 180 για να το αναθεωρήσει (Enikos).

Η σημερινή ψηφοφορία δεν κλειδώνει τη διατύπωση των άρθρων. Κλειδώνει τον βαθμό δυσκολίας για όσους θα κάτσουν στα έδρανα μετά τις εκλογές. Όποιος δίνει 180 σήμερα παραδίδει στην επόμενη πλειοψηφία λευκή επιταγή να γράψει το τελικό κείμενο με 151.

Δεν είναι θεωρία. Το 2019 ο ΣΥΡΙΖΑ, ως απερχόμενη πλειοψηφία, άνοιξε σειρά άρθρων, αλλά το τελικό κείμενο το έγραψε η ΝΔ της επόμενης Βουλής, μέσα στα όρια που είχε αφήσει η πρώτη φάση (Βουλή των Ελλήνων).

Γι' αυτό η αριθμητική γίνεται κρίσιμη. Η Νέα Δημοκρατία δεν φτάνει μόνη της τους 180. Η πιο πρόσφατη καταγραφή της δίνει 156 έδρες, σε μια Βουλή που έχει συρρικνωθεί στα 297 έδρανα μετά την απώλεια των τριών εδρών των Σπαρτιατών (Protothema, News247). Της λείπουν 24 ψήφοι. Αριθμητικά, το ΠΑΣΟΚ των 32 εδρών ή ο ΣΥΡΙΖΑ των 24 θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό. Πολιτικά, η αντιπολίτευση έχει κάθε λόγο να μην το κάνει: δίνοντας 180 τώρα, θα έδινε στην επόμενη κυβέρνηση, που πιθανότατα παραμένει η ΝΔ, την ευχέρεια να οριστικοποιήσει το κείμενο με μόλις 151.

Τι μπαίνει στο τραπέζι, και τι μένει έξω

Η πρόταση της ΝΔ είναι πακέτο περίπου 30 άρθρων. Τα βαρύτερα: το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών, το άρθρο 90 για την επιλογή της δικαστικής ηγεσίας, το άρθρο 103 για τη μονιμότητα στο Δημόσιο και το άρθρο 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια (Iefimerida, Ethnos). Στο άρθρο 86, η πρόταση μεταφέρει την προκαταρκτική εξέταση για υπουργικά αδικήματα σε ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς, αλλά κρατά τον κρίσιμο ρόλο της Βουλής στην απόφαση για άσκηση δίωξης.

Πιο αποκαλυπτικό όμως είναι αυτό που η κυβέρνηση άφησε εκτός. Στην ατζέντα δεν υπάρχουν παρεμβάσεις για την ενίσχυση των Ανεξάρτητων Αρχών, την εποπτεία της ΕΥΠ ή την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers), παρότι όλα αυτά συνδέονται άμεσα με τη λογοδοσία και το κράτος δικαίου (Enikos). Σε μια αναθεώρηση που διαφημίζεται ως αναβάθμιση των θεσμών, ο ορισμός του τι μένει εκτός τραπεζιού είναι κι αυτός μια πολιτική επιλογή.