Σύνορα χωρίς μάρτυρες: Νεκρός τυφλός πρόσφυγας στις ΗΠΑ, ποινικοποίηση διασωστών στην Ελλάδα

Ο Nurul Amin Shah Alam, 56 ετών, σχεδόν τυφλός, πρόσφυγας Ροχίνγκια, βρέθηκε νεκρός στο Buffalo της Νέας Υόρκης στις 25 Φεβρουαρίου. Η αμερικανική Συνοριακή Περιπολία τον είχε αφήσει έξι μέρες νωρίτερα σε ένα καφέ, μίλια από το σπίτι του, χωρίς να ενημερώσει οικογένεια ή δικηγόρο (Buffalo News). Δεν μιλούσε αγγλικά. Δεν μπορούσε να διαβάσει.

Η υπόθεση δεν είναι μεμονωμένη. Στις ΗΠΑ κρατούνται σήμερα πάνω από 68.000 άνθρωποι σε κέντρα της ICE — αύξηση 75% σε σχέση με το 2024. Οι θάνατοι σε κράτηση το 2025 έφτασαν τους 30, οι περισσότεροι της δεκαετίας (Detention Watch Network). Ταυτόχρονα, εννέα ανθρωπιστικοί εργάτες συνελήφθησαν επειδή άφηναν νερό σε ερημικές περιοχές όπου πεθαίνουν μετανάστες (ACLU). Η λογική πίσω από τις δύο κινήσεις — μαζική κράτηση και δίωξη όσων βοηθούν — είναι ενιαία: η απουσία μαρτύρων εξασφαλίζει στο κράτος plausible deniability, εύλογη άρνηση ότι γνώριζε τι συμβαίνει στα σύνορά του.

Αυτό το νομικό προηγούμενο ταξιδεύει. Στην Ελλάδα, ο νόμος 5275/2026 εγκληματοποιεί τη δράση ΜΚΟ στα σύνορα, με ποινικές κυρώσεις για «μη εξουσιοδοτημένη» βοήθεια (Human Rights Watch). Ψηφίστηκε στις 5 Φεβρουαρίου — μία ημέρα μετά το ναυάγιο στη Χίο που στοίχισε τη ζωή σε 15 ανθρώπους (To Brief). Η χρονική σύμπτωση αποκαλύπτει τις προτεραιότητες: αντί για ενίσχυση διάσωσης, ο νομοθέτης επέλεξε να περιορίσει τους παρατηρητές. Χωρίς ΜΚΟ στο πεδίο, ένα pushback δεν καταγράφεται — και ό,τι δεν καταγράφεται δεν συνέβη ποτέ.

Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Τρία ναυάγια σε 17 ημέρες (Χίος, Έβρος, Κρήτη), πάνω από 20 νεκροί, δεκάδες αγνοούμενοι. Το Συμβούλιο της Ευρώπης καταγράφει συστηματικές επαναπροωθήσεις (Council of Europe), αλλά πάνω από 200 έρευνες δεν έχουν οδηγήσει σε ούτε μία δίωξη. Η Ελλάδα δαπανά 839 εκατ. ευρώ για ναυτιλιακό πρόγραμμα 2026-2030 χωρίς ειδική αναφορά σε Έρευνα και Διάσωση. Το μήνυμα είναι καθαρό: τα σύνορα φυλάσσονται, δεν σώζουν.

Ο Shah Alam πέρασε από τον διωγμό στη Μιανμάρ, τα προσφυγικά στρατόπεδα του Μπαγκλαντές, τη μεταφορά στις ΗΠΑ. Σε κάθε στάδιο, κάποιο κράτος εγγυάτο την προστασία του. Σε κανένα δεν τη σεβάστηκε. Η Σύμβαση της Γενεύης εξακολουθεί να υπάρχει στα χαρτιά. Στο πεζοδρόμιο του Buffalo και στα νερά του Αιγαίου, ο τελευταίος που θα μπορούσε να επικαλεστεί τα δικαιώματά του είναι πλέον και ο τελευταίος που θα τα μάθει.