Η σύνοδος κορυφής δεν ανέβαλε το νέο τέλος καυσίμων

Τον Σεπτέμβριο οι τιμές στην Ελλάδα ήταν 5,1% υψηλότερες από πέρυσι. Στην ευρωζώνη η αύξηση ήταν 3,8% (Eurostat). Με αυτή τη διαφορά ο Κυριάκος Μητσοτάκης πήγε στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών και ζήτησε περιθώριο για στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων (Πρωθυπουργός). Οι ηγέτες ανέθεσαν στην Κομισιόν να εξετάσει νέα μέτρα και να επανεκτιμήσει το ETS2, ένα νέο ευρωπαϊκό τέλος άνθρακα στα καύσιμα. Δεν το ανέβαλαν και δεν έβαλαν προθεσμία (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο).

Το σημερινό βάρος και το αυριανό

Η πίεση συγκεντρώνεται σε ό,τι καίμε. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τον Σεπτέμβριο το φυσικό αέριο ήταν 55% ακριβότερο από πέρυσι, το πετρέλαιο θέρμανσης 53% και η βενζίνη 22,5%. Ο γενικός πληθωρισμός ήταν 5% (ΕΛΣΤΑΤ μέσω Greece in Figures). Τα ποσοστά δείχνουν πώς κινήθηκαν οι δείκτες τιμών. Δεν δείχνουν πόσο ανέβηκε ο λογαριασμός κάθε νοικοκυριού. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας αποδίδει την άνοδο του πετρελαίου σε διαταραχές της προσφοράς στη Μέση Ανατολή (IEA). Καμία από αυτές τις αυξήσεις δεν οφείλεται στο ETS2, που δεν λειτουργεί ακόμη.

Το ETS2 θα επιβαρύνει τα επόμενα χρόνια. Οι προμηθευτές καυσίμων για κτίρια και οδικές μεταφορές θα αγοράζουν δικαιώματα για τις εκπομπές άνθρακα που προκαλούν. Το κόστος αυτό μπορούν να το περάσουν στην τιμή της θέρμανσης και της αντλίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το σύστημα θα λειτουργήσει πλήρως το 2028. Η έναρξη έχει ήδη μετατεθεί μία φορά, από το 2027 (Κανονισμός 2026/667).

Πόσο θα κοστίσει δεν είναι γνωστό. Μια παλαιότερη μοντελοποίηση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέθεσε τιμή 48 ευρώ τον τόνο. Με αυτή την τιμή υπολόγισε επιβάρυνση περίπου 11 λεπτά ανά λίτρο βενζίνης και 13 λεπτά ανά λίτρο ντίζελ. Η εκτίμηση δεν αποτελεί πρόβλεψη για την ελληνική αντλία (EPRS). Για τα ευάλωτα νοικοκυριά, η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα ύψους σχεδόν 4,8 δισ. ευρώ για το 2026-2032. Το σχέδιο χρηματοδοτεί, μεταξύ άλλων, την ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών (Επιτροπή). Τα χρήματα αυτά πηγαίνουν σε σπίτια και μετακινήσεις, όχι σε εκπτώσεις στην αντλία.

Τι ζητήθηκε και τι αποφασίστηκε

Φτάνοντας στη σύνοδο, ο Μητσοτάκης ζήτησε από την Κομισιόν πρόσθετα μέτρα και ευελιξία για προσωρινή στήριξη. Ρητά αναβολή του ETS2 δεν ζήτησε (Πρωθυπουργός). Κυβερνητικές πηγές μετέφεραν ότι πρότεινε να πληρωθεί η στήριξη από τα επιπλέον φορολογικά έσοδα που φέρνει ο ίδιος ο πληθωρισμός. Γραπτή πρόταση με ποσό και όρους δεν έχει δημοσιευθεί. Μέσα στην αίθουσα όμως, σύμφωνα με διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, η Ελλάδα στήριξε τη μετάθεση του ETS2 τουλάχιστον στο 2030. Στο ίδιο αίτημα συμμετείχαν η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία και η Ουγγαρία, και η διαφωνία κράτησε ώρες (Politico). Οι πρωθυπουργοί της Φινλανδίας, της Δανίας και της Σουηδίας υπερασπίστηκαν την προβλεψιμότητα της πολιτικής (ANSA). Υποστηρίζουν ότι μια σταθερή τιμή άνθρακα δίνει κίνητρο για εξοικονόμηση και ότι τα έσοδά της χρηματοδοτούν κοινωνική προστασία.

Τα τελικά συμπεράσματα καλούν την Κομισιόν να εξετάσει και, αν χρειαστεί, να προτείνει προσωρινά, στοχευμένα μέτρα. Για το ETS2 ζητούν νέα αξιολόγηση των επιπτώσεων και των δικλίδων προστασίας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Νέα δημοσιονομική εξαίρεση δεν προβλέπουν. Για να αναβληθεί το ETS2, πρέπει να αλλάξει ο κανονισμός: χρειάζεται πρόταση της Κομισιόν και συμφωνία Κοινοβουλίου και Συμβουλίου. Η μόνη εξαίρεση που έχει ήδη η Ελλάδα την έδωσε στις 9 Οκτωβρίου το Ecofin (το συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ). Επιτρέπει απόκλιση έως 0,3% του ΑΕΠ τον χρόνο, μόνο για επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας και όχι για επιδότηση λογαριασμών (σύσταση Ecofin).

Τι ισχύει ήδη και μέχρι πότε

Η στήριξη που ισχύει σήμερα αποφασίστηκε στην Αθήνα, πριν από τη σύνοδο. Την προβλέπει κοινή υπουργική απόφαση (ΚΥΑ) που δημοσιεύθηκε στις 14 Οκτωβρίου με τις υπογραφές των Θάνου Πετραλιά, Σταύρου Παπασταύρου και Παναγιώτη Θεοδωρικάκου. Η ΚΥΑ επιδοτεί το πετρέλαιο θέρμανσης με περίπου 20 λεπτά το λίτρο και το ντίζελ με περίπου 15 λεπτά στην τελική τιμή (ΦΕΚ Β΄ 6229). Μαζί με τις εκπτώσεις των διυλιστηρίων, η κυβέρνηση υπολογίζει μείωση 40 λεπτών στη θέρμανση και 20 λεπτών στο ντίζελ, με κόστος 46 εκατ. ευρώ για το Δημόσιο (υπουργεία Οικονομικών και Ενέργειας). Η δαπάνη βαραίνει το εθνικό έλλειμμα. Επειδή η έκπτωση δίνεται ανά λίτρο σε όλους, ωφελεί περισσότερο όσους αγοράζουν περισσότερα καύσιμα.

Χωριστά, το επίδομα θέρμανσης αυξάνεται κατά 30%, με επιπλέον κόστος 52 εκατ. ευρώ. Οι αιτήσεις θα ανοίξουν έως τις 10 Νοεμβρίου και η προκαταβολή θα πληρωθεί έως τις 23 Δεκεμβρίου (υπουργείο Οικονομικών). Η ΚΥΑ που θα το εφαρμόσει δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.

Οι επιδοτήσεις καλύπτουν καύσιμα που διατίθενται έως τις 31 Οκτωβρίου. Για μετά, η κυβέρνηση έχει προαναγγείλει επανεξέταση στο τέλος του μήνα, όχι παράταση (ΕΡΤ). Η σύνοδος δεν αλλάζει την τιμή στην αντλία τον Νοέμβριο. Αυτήν θα την αποφασίσουν σε δύο εβδομάδες ο Πετραλιάς και ο Παπασταύρου, με εθνικά χρήματα. Η Κομισιόν έχει πλέον αναλάβει και τα δύο ευρωπαϊκά ερωτήματα, αλλά δεν έχει δεσμευτεί να απαντήσει σε κανένα ως τότε.