Η Συνέλευση του ΔΠΔ παύει τον εισαγγελέα Καρίμ Χαν

Ο άνθρωπος που υπέγραψε τα εντάλματα σύλληψης για τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου έχασε ο ίδιος το αξίωμά του. Στις 24 Ιουλίου 2026, ο γενικός εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ο Βρετανός Καρίμ Χαν, καθαιρέθηκε έπειτα από καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση, τις οποίες αρνείται. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του δικαστηρίου της Χάγης, αυτού που διώκει εγκλήματα πολέμου και γενοκτονίας, που πέφτει ο ίδιος ο επικεφαλής της εισαγγελίας του.

Το ποιος τον καθαίρεσε λέει πολλά. Δεν ήταν δικαστές ούτε η προεδρία του δικαστηρίου. Ήταν τα ίδια τα κράτη. Το ΔΠΔ ανήκει στα 125 κράτη που έχουν υπογράψει το ιδρυτικό του κείμενο, το Καταστατικό της Ρώμης, και αυτά συνεδριάζουν σε ένα σώμα, τη Συνέλευση των Κρατών-Μερών. Η Συνέλευση εκλέγει τους αξιωματούχους και μόνο αυτή μπορεί να τους παύσει. Σε ψηφοφορία στη Νέα Υόρκη, τα κράτη έκριναν ότι ο Χαν διέπραξε «σοβαρό παράπτωμα και σοβαρή παράβαση καθήκοντος» και ψήφισαν την απομάκρυνσή του με 82 υπέρ, 13 κατά και 15 αποχές, όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος της Συνέλευσης, η Φινλανδή Päivi Kaukoranta (UN News). Το εμπόδιο ήταν υψηλό. Το άρθρο 46 του Καταστατικού απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη της απόλυτης πλειοψηφίας όλων των κρατών, όχι μόνο των παρόντων, δηλαδή τουλάχιστον 63 ψήφους. Οι 82 το ξεπέρασαν άνετα (Just Security, Rome Statute).

Το πώς φτάσαμε εδώ κράτησε πάνω από δύο χρόνια. Οι καταγγελίες μιας νεαρής υφισταμένης στο γραφείο του εισαγγελέα εμφανίστηκαν το 2024. Τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου η υπόθεση βγήκε από τα χέρια του ίδιου του δικαστηρίου. Ανατέθηκε στην υπηρεσία εσωτερικών ερευνών του ΟΗΕ, το OIOS, ακριβώς επειδή υπήρχαν αμφιβολίες αν οι εσωτερικοί μηχανισμοί του ΔΠΔ μπορούσαν να ελέγξουν τον ίδιο τον αρχηγό τους. Τον Μάιο 2025 ο Χαν πήρε άδεια (France 24).

Εδώ κρύβεται η πιο δύσκολη πτυχή της υπόθεσης. Το αποδεικτικό υλικό δεν διαβάστηκε με τον ίδιο τρόπο από όλους. Τριμελές πάνελ δικαστικών εμπειρογνωμόνων φέρεται να έκρινε ότι τα ευρήματα του OIOS δεν θεμελίωναν παράπτωμα στο απαιτούμενο νομικό επίπεδο. Το πολιτικό σκέλος της Συνέλευσης κατέληξε στο αντίθετο (Le Monde, AP). Στις 8 Ιουνίου 2026 το προεδρείο της Συνέλευσης, το Bureau, ανέστειλε προσωρινά τον Χαν και παρέπεμψε την τελική κρίση στην ολομέλεια (New York Times). Οι δικηγόροι του μιλούν για διαδικασία διαδικαστικά άδικη και πολιτικοποιημένη. Ο ίδιος αρνείται κάθε σεξουαλική σχέση ή ανάρμοστη συμπεριφορά (BBC, The Guardian). Ο πλήρης φάκελος, πάνω από πέντε χιλιάδες σελίδες, παραμένει μη δημόσιος.

Το πρακτικό ερώτημα είναι αν όλα αυτά παγώνουν τις υποθέσεις που χειρίζεται το δικαστήριο. Η απάντηση είναι όχι. Ο Χαν είχε ήδη αποσυρθεί από την καθημερινή διοίκηση από τον Μάιο του 2025. Το γραφείο του εισαγγελέα το κρατούν από τότε οι δύο αναπληρωτές του, ο Mame Mandiaye Niang και η Nazhat Shameem Khan (Justice Info). Και το κρισιμότερο νομικά: τα εντάλματα σύλληψης που έχουν ήδη εκδοθεί δεν πέφτουν επειδή έφυγε ο εισαγγελέας. Τα εντάλματα τα εκδίδουν και τα ανακαλούν οι δικαστές, όχι ο εισαγγελέας προσωπικά. Παραμένουν όλα σε ισχύ (DW). Οι έρευνες για την Ουκρανία, τη Γάζα και το Σουδάν συνεχίζονται.

Ο κίνδυνος είναι αλλού, και είναι πολιτικός. Κάθε επόμενη βαριά κίνηση του δικαστηρίου, ένα νέο ένταλμα ή μια ιεράρχηση προτεραιοτήτων, θα διαβάζεται πλέον μέσα από την εσωτερική του κρίση. Όποιος θέλει να απαξιώσει το ΔΠΔ αποκτά ένα εύκολο επιχείρημα: ένας θεσμός που δυσκολεύεται να λογοδοτήσει για την κορυφή του, πώς ζητά από κράτη να συλλάβουν ηγέτες; Αυτό αγγίζει και την Ελλάδα. Η Αθήνα στηρίζει τη διεθνή ποινική δικαιοσύνη γιατί πάνω της χτίζει ένα συγκεκριμένο επιχείρημα, ότι η κατοχή και η βία δεν παράγουν νόμιμα σύνορα, με άμεση ανάγνωση για την Κύπρο και το Αιγαίο. Το ίδιο σκεπτικό στήριξε και την ελληνική συμμετοχή στο ειδικό δικαστήριο για τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία (To Brief). Κάθε ρωγμή στην αξιοπιστία της Χάγης κάνει αυτό το επιχείρημα πιο δύσκολο να ακουστεί.

Και όμως, η ίδια η καθαίρεση λέει και το αντίθετο. Το ΔΠΔ έδειξε ότι δεν εξαιρεί από τους κανόνες ούτε τον άνθρωπο που τους επιβάλλει στους άλλους. Ελάχιστοι διεθνείς θεσμοί έχουν καθαιρέσει τον ισχυρότερο αξιωματούχο τους. Η Χάγη μόλις το έκανε.