Συναρπαστικές ανακαλύψεις στο διάστημα και την αστρονομία

Το τηλεσκόπιο James Webb αποκρυπτογραφεί βρεφικές μαύρες τρύπες και χαρτογραφεί αυρόρες σε πλανήτες 2,9 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά. Την ίδια στιγμή, ο ακριβότερος πύραυλος στην ιστορία γυρνάει στο υπόστεγο επειδή μια βαλβίδα ηλίου αρνείται να συνεργαστεί. Η εβδομάδα στο διάστημα ήταν μια σπουδή στο παράδοξο της σύγχρονης εξερεύνησης.

Ο Ουρανός σε τρεις διαστάσεις

Για 40 χρόνια, η μόνη κοντινή ματιά μας στον Ουρανό ήταν ένα στιγμιότυπο 5,5 ωρών από το Voyager 2 — που αποδείχθηκε ότι έπεσε πάνω σε σπάνια ηλιακή καταιγίδα, στρεβλώνοντας πολλά από αυτά που νομίζαμε ότι ξέραμε. Τώρα, μια ομάδα με επικεφαλής την Paola Tiranti του Πανεπιστημίου Northumbria παρατήρησε τον πλανήτη για 15 συνεχόμενες ώρες με το Webb, χαρτογραφώντας την ατμόσφαιρά του σε τρεις διαστάσεις — θερμοκρασία, ιοντική πυκνότητα, αυρόρες — μέχρι 5.000 χιλιόμετρα πάνω από τα σύννεφα (ESA Webb).

Το ενδιαφέρον: ο Ουρανός έχει ένα από τα πιο παράξενα μαγνητικά πεδία στο ηλιακό σύστημα — κεκλιμένο 60 μοίρες και εκτοπισμένο από το κέντρο. Αλλάζει πολικότητα κάθε 17 ώρες, κάνοντάς τον ένα φυσικό εργαστήριο για το πώς θα συμπεριφερόταν η Γη κατά τη διάρκεια αντιστροφής πόλων (Space.com). Κι επειδή οι περισσότεροι εξωπλανήτες που ανακαλύπτουμε μοιάζουν σε μέγεθος με τον Ουρανό, κάθε μέτρηση εδώ γίνεται οδηγός για εκατοντάδες μακρινούς κόσμους (NASA Science).

Πώς ξεμπερδεύτηκαν οι «μικρές κόκκινες κουκκίδες»

Το Webb δεν κοιτάζει μόνο γνωστους πλανήτες — προσπαθεί να λύσει ένα μυστήριο που το ίδιο δημιούργησε. Από τα πρώτα δεδομένα του, εμφανίστηκαν δεκάδες μικροσκοπικά κόκκινα αντικείμενα στο πρώιμο σύμπαν, μόλις 600 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Τα φάσματά τους έμοιαζαν με μαύρες τρύπες τόσο μεγάλες, που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν σε τόσο νεαρό σύμπαν — σαν να βρεις ενήλικα σε μαιευτήριο.

Η εξήγηση ήρθε από πιο προσεκτική ανάλυση φωτός. Νέα δημοσίευση στο Nature δείχνει ότι αυτό που μεγέθυνε τη φωτεινότητα δεν ήταν μέγεθος αλλά περιβάλλον: πυκνά «κουκούλια» ιονισμένου αερίου γύρω από τις μαύρες τρύπες ενίσχυαν το σήμα, κάνοντάς τες να φαίνονται 100 φορές μεγαλύτερες απ' ό,τι πραγματικά είναι (Science Daily). Στην πραγματικότητα πρόκειται για βρεφικές μαύρες τρύπες — πιθανώς τα πρώτα «μαιευτήρια» υπερμεγεθών μαύρων τρυπών που παρατηρούμε ποτέ (Space.com). Η φυσική δεν χρειαζόταν αναθεώρηση — χρειαζόμασταν καλύτερη ανάγνωση.

Η βαλβίδα, η σκονοθύελλα, και οι δύο ταχύτητες

Ενώ τα τηλεσκόπια βλέπουν ολοένα πιο μακριά, η προσπάθεια να στείλουμε ανθρώπους πέρα από τη Γη σκοντάφτει σε πεζή μηχανική. Ο πύραυλος SLS του Artemis II επέστρεψε στο υπόστεγο — για δεύτερη φορά μέσα σε εβδομάδες. Μετά τις διαρροές υδρογόνου, τώρα σταμάτησε η ροή ηλίου στο ανώτερο στάδιο: χωρίς αυτό, οι δεξαμενές καυσίμου καταρρέουν και ο κινητήρας δεν ανάβει (NASA). Το ίδιο πρόβλημα είχε εμφανιστεί στο Artemis I — η επανάληψη δεν εμπνέει εμπιστοσύνη (The Register). Η εκτόξευση μετατέθηκε για Απρίλιο, ενώ κάθε καθυστέρηση μικραίνει το προβάδισμα απέναντι στο κινεζικό σεληνιακό πρόγραμμα.

Η ειρωνεία φτάνει μέχρι τον Άρη. Νέα έρευνα αποκαλύπτει τον μηχανισμό που στέρησε τον Κόκκινο Πλανήτη από το νερό του: σκονοθύελλες θερμαίνουν την ατμόσφαιρα, σπρώχνοντας υδρατμούς σε ύψη 60-80 χιλιομέτρων όπου η υπεριώδης ακτινοβολία τούς διαλύει σε 4 ώρες — το υδρογόνο διαφεύγει στο διάστημα μη αναστρέψιμα (Physics Today). Μια μόνο τοπική καταιγίδα αύξησε τη διαφυγή υδρογόνου δεκαπλάσια (Phys.org). Ο πλανήτης που ελπίζουμε κάποτε να αποικίσουμε, έχασε τους ωκεανούς του σταγόνα-σταγόνα — από τον ίδιο μηχανισμό (διαφυγή υδρογόνου) που εμείς δεν μπορούμε να σφραγίσουμε σε μια δεξαμενή πυραύλου.

📌 Πλανητική παρέλαση στις 28 Φεβρουαρίου: Έξι πλανήτες ορατοί ταυτόχρονα στον βραδινό ουρανό — Αφροδίτη και Δίας με γυμνό μάτι, Ουρανός με κυάλια, Ποσειδώνας με τηλεσκόπιο. Μισή ώρα μετά το ηλιοβασίλεμα, κοιτάξτε δυτικά (NASA).

Βλέπουμε τη γέννηση μαύρων τρυπών σε σύμπαν 600 εκατομμυρίων ετών. Χαρτογραφούμε αυρόρες σε πλανήτη που το Voyager 2 μόλις πρόλαβε να φωτογραφίσει. Αλλά για να στείλουμε τέσσερις ανθρώπους σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, εξακολουθούμε να παλεύουμε με υγρό υδρογόνο στους -253°C — το μικρότερο μόριο στο σύμπαν, που βρίσκει πάντα τρόπο να δραπετεύσει.