Συμβούλιο ΕΕ: εθνικά συμφέροντα μπλοκάρουν κυρώσεις για Ρωσία και Ισραήλ

Το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ βγήκε τη Δευτέρα με τα χέρια σχεδόν άδεια, και μάλιστα σε δύο μέτωπα ταυτόχρονα. Σε αυτή τη σύνοδο οι υπουργοί Εξωτερικών των «27» παίρνουν τις μεγάλες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής, όμως τη Δευτέρα δεν κλείδωσε ούτε το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ούτε τα μέτρα για το εμπόριο με τους ισραηλινούς οικισμούς, που μετατέθηκαν για το φθινόπωρο. Η Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, παραδέχτηκε ότι παραμένουν «ανοικτές ερωτήσεις» (Straits Times, UNN). Το ενδιαφέρον δεν είναι ότι οι Ευρωπαίοι διαφωνούν, αλλά ποιοι διαφωνούν. Τα φρένα δεν τα πατούν οι γνωστοί «αντιευρωπαίοι», αλλά μεγάλες φιλοευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Το πακέτο κατά της Ρωσίας δεν «έπεσε» από μία χώρα. Άδειασε από διαφορετικές ομάδες συμφερόντων. Η Γαλλία και η Ιταλία μπλόκαραν την ευρεία απαγόρευση εισόδου πρώην Ρώσων στρατιωτικών. Φοβούνταν ότι στην πράξη θα γινόταν γενική απαγόρευση για κάθε Ρώσο πολίτη, και ότι είναι δύσκολο να αποδειχθεί ποιος πραγματικά πολέμησε στην Ουκρανία (Bloomberg, Euronews). Πίσω από το νομικό επιχείρημα κρύβεται πιο πεζό συμφέρον. Παρίσι και Ρώμη είναι από τους μεγαλύτερους εκδότες βίζας σε Ρώσους, δηλαδή τουρισμός και έσοδα.

Τι προστάτευε η Αθήνα

Η Ελλάδα έδωσε τη δική της μάχη, και ήταν καθαρά ναυτιλιακή. Πίεσε για μικρότερη διάρκεια στο πάγωμα του πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο. Το πλαφόν είναι το ανώτατο όριο τιμής που επιτρέπει η Δύση να πληρώνεται το ρωσικό πετρέλαιο· πάνω από αυτό, ευρωπαϊκές εταιρείες δεν επιτρέπεται να το μεταφέρουν ή να το ασφαλίσουν. Η Αθήνα ζήτησε το όριο να μη μείνει παγωμένο έξι μήνες αλλά περίπου τρεις, και κυρίως να διατηρήσει τη δυνατότητα μεταφοράς ρωσικού LNG, δηλαδή υγροποιημένου αερίου που ταξιδεύει με πλοία, προς μη ευρωπαϊκούς προορισμούς (Euractiv, upday). Μεταφρασμένο: να μη χάσει δουλειά ο ελληνόκτητος στόλος. Κύπρος και Μάλτα, οικονομίες εξίσου εξαρτημένες από τη ναυτιλία, κινήθηκαν στην ίδια γραμμή (European Pravda).

Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι πιο επώδυνες διατάξεις για τον ρωσικό «σκιώδη στόλο» στένεψαν. Πρόκειται για γερασμένα δεξαμενόπλοια με αδιαφανή ιδιοκτησία που παρακάμπτουν τους ελέγχους και κρατούν το ρωσικό πετρέλαιο σε κίνηση. Για να σωθεί το πρόσωπο, η ΕΕ πρόβαλε ως αποτέλεσμα την προσθήκη 250 προσώπων και οντοτήτων στη μαύρη λίστα, τη μεγαλύτερη ποτέ (TVP World). Νούμερα ορατά, ισχύς εξαναγκασμού αμετάβλητη.

Το βέτο που κρύβεται στη νομική βάση

Στο ισραηλινό μέτωπο το εμπόδιο είναι πιο έξυπνο. Η μάχη δεν δίνεται στην ψηφοφορία, αλλά πριν από αυτήν, στην επιλογή του νομικού χαρακτηρισμού. Αν οι περιορισμοί στους οικισμούς θεωρηθούν μέτρο εξωτερικής πολιτικής, απαιτείται ομοφωνία και μία χώρα μπλοκάρει τα πάντα. Αν θεωρηθούν εμπορικό μέτρο, περνούν με ειδική πλειοψηφία, δηλαδή με 55% των κρατών που εκπροσωπούν 65% του πληθυσμού (EUobserver, ECFR).

Εδώ κάθεται το Βερολίνο. Ενώ πάνω από 20 κράτη ζητούν απαγόρευση εμπορίου με προϊόντα οικισμών, η Γερμανία σπρώχνει τη συζήτηση προς την οδό που απαιτεί ομοφωνία, κρατώντας στην πράξη βέτο (taz). Δεν υπερασπίζεται ανοιχτά τους οικισμούς, τους οποίους θεωρεί παράνομους. Επικαλείται τη «διαδικασία». Από κάτω υπάρχει η γερμανική Staatsräson, η μεταπολεμική δέσμευση ότι η ασφάλεια του Ισραήλ είναι στοιχείο του γερμανικού κρατικού συμφέροντος, που στενεύει δραστικά τον χώρο για κυρώσεις (IPG Journal). Στον αντίποδα, Γαλλία, Σουηδία, Ισπανία και Ολλανδία υποστηρίζουν ότι πρόκειται για εμπόριο, άρα ειδική πλειοψηφία (The Guardian). Το ίδιο δίδυμο, Βερολίνο και Ρώμη, είχε ήδη μπλοκάρει την αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης με το Ισραήλ (To Brief).

Η Κομισιόν είχε τον τρόπο να λύσει τον κόμπο, να καταθέσει καθαρή νομοθετική πρόταση με ορισμένη νομική βάση. Αντ' αυτού κατέθεσε ένα options paper, δηλαδή κατάλογο επιλογών χωρίς επιλογή (EUobserver). Όσο το κείμενο μένει «λίστα επιλογών», η σύγκρουση για την ομοφωνία δεν λύνεται, μετατίθεται. Και μετατίθεται βολικά. Το επόμενο ουσιαστικό Συμβούλιο ορίζεται για τις 12 Οκτωβρίου, δύο εβδομάδες πριν από τις ισραηλινές εκλογές που ρεπορτάζ τοποθετούν στις 27 Οκτωβρίου (Euronews).

Η «ευρωπαϊκή γεωπολιτική» δεν ναυαγεί επειδή διαφωνούν οι «27». Ναυαγεί επειδή κάθε πρωτεύουσα μπορεί να μετατρέψει ένα εθνικό συμφέρον, μια ναυτιλιακή θέση, μια βίζα, μια στρατηγική σχέση, σε θεσμικό φρένο. Το πραγματικό τεστ έρχεται τον Οκτώβριο: αν η Κομισιόν διαλέξει τη νομική βάση του εμπορικού μέτρου, το Βερολίνο χάνει το βέτο του. Αν κρατήσει το ζήτημα στην εξωτερική πολιτική, η ομοφωνία θα έχει κάνει ξανά τη δουλειά της, να ακινητοποιεί ολόκληρη την Ένωση χωρίς καμιά χώρα να χρειαστεί να πει δημόσια «όχι».