Συμφωνία για το Ορμούζ, εκτός τα πυρηνικά

Η σκιά της Τούλσι Γκάμπαρντ, που αποχώρησε προχθές μετά την αμφισβήτηση των εκτιμήσεών της για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα (To Brief), δίνει το πολιτικό φόντο για όσα διαπραγματεύεται τώρα η Ουάσιγκτον. Το προσχέδιο που κυκλοφορεί από χθες προβλέπει 60ήμερη παράταση εκεχειρίας, άνοιγμα του Ορμούζ, άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και waivers για ιρανικό πετρέλαιο (Ahram/Axios).

Δύο μεγέθη ορίζουν το διακύβευμα. Από τη μία, ο ναυτικός στραγγαλισμός: οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου κατακρημνίστηκαν από τα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στα 640.000 (Kpler). Από την άλλη, ο πυρηνικός κίνδυνος: 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, επίπεδο που η IAEA τοποθετεί τεχνικά πολύ πιο κοντά στο στρατιωτικό 90% παρά σε οποιαδήποτε πολιτική χρήση (IAEA). Η διαφαινόμενη συμφωνία αγγίζει το πρώτο σκέλος. Στο δεύτερο, δεν αγγίζει σχεδόν τίποτα.

Ουάσιγκτον και Τεχεράνη πουλάνε την ίδια πρόοδο με αντίθετα αφηγήματα. Ο Τραμπ μιλά για συμφωνία «largely negotiated» και ο Ρούμπιο για «σημαντική πρόοδο, αλλά όχι τελική» (Channel News Asia), προετοιμάζοντας τον αμερικανικό αναγνώστη για μια γρήγορη νίκη στις αγορές. Η ιρανική πλευρά, μέσω του εκπροσώπου Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, ξεκαθαρίζει το αντίστροφο: συζητούνται Ορμούζ, κυρώσεις και τερματισμός του πολέμου, ενώ τα πυρηνικά δεν είναι μέρος της τρέχουσας φάσης (OPB/AP). Στο Ιράν, αυτό πωλείται ως διατήρηση του πυρηνικού ατού.

Η λογική της σαλαμοποίησης

Η κρίση κόβεται σε φέτες. Πρώτη φέτα: ναυσιπλοΐα, εκεχειρία, οικονομική ανάσα. Δεύτερη, που μένει για αργότερα: εμπλουτισμός, απόθεμα 60%, επαλήθευση από επιθεωρητές. Η Ουάσιγκτον κερδίζει άμεσα αποκλιμάκωση σε μια αρτηρία απ' όπου το 2024 πέρασαν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα και περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου LNG (EIA). Ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι δεν θα βιαστεί και ότι ο αποκλεισμός μένει μέχρι «certified and signed» (Politico).

Αυτή η σειρά ευνοεί την Τεχεράνη. Δίνει τώρα αυτό που χρειάζονται επειγόντως οι αγορές και κρατά για τη δεύτερη φάση τον σκληρό μοχλό. Ο Ραφαέλ Γκρόσι δήλωσε στο Συμβούλιο Ασφαλείας ότι συμφωνία χωρίς robust verification από την IAEA δεν αρκεί (UN Web TV). Από τη διακοπή πρόσβασης των επιθεωρητών, κανείς δεν ξέρει δημόσια πού βρίσκονται τα 440,9 κιλά. Ο Χαμενεΐ απαγόρευσε ήδη τη μεταφορά τους εκτός χώρας (Al-Monitor). Φιλο-IRGC μέσα όπως το Tasnim παρουσιάζουν το άνοιγμα του Ορμούζ ως «σταδιακή αποκατάσταση υπό ιρανική διαχείριση», όχι επιστροφή στο status quo (ISW).

Ο φόβος της Ιερουσαλήμ και το δίλημμα της Αθήνας

Η πτώση του Brent κατά 4,55% στα 98,83 δολάρια στις 25 Μαΐου δείχνει ότι οι αγορές αγοράζουν την προσδοκία, όχι την επαλήθευση (Reuters/KELO). Η διεθνής ναυτιλία προειδοποιεί ότι οι τεχνικοί κίνδυνοι μένουν: παρεμβολές στα συστήματα πλοήγησης (GPS), νάρκες και drones δεν εξαφανίζονται με μια πολιτική υπογραφή (BIMCO). Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ χαιρετίζουν την αποκλιμάκωση, αλλά απορρίπτουν στον IMO κάθε ιρανική «αρχή διαχείρισης» του περάσματος (Arab News, UAE MFA).

Για την Αθήνα, η πρώτη φάση μειώνει το άμεσο σοκ στις τιμές. Η δεύτερη όμως φέρνει συγκεκριμένο δίλημμα. Αν η ευρωπαϊκή ASPIDES, σήμερα περιορισμένη στην Ερυθρά και τον Κόλπο του Άντεν (EEAS), επεκταθεί στον Ορμούζ, το ερώτημα δεν θα είναι αν η Ελλάδα συμμετέχει συμβολικά. Θα είναι αν η Σούδα παραμένει διευκόλυνση ή μετατρέπεται σε de facto πλατφόρμα αμερικανικής εμπλοκής στον Κόλπο. Ο Μητσοτάκης χαρακτήρισε «εκβιασμό» τυχόν τέλη στο στενό και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής (Protothema).

Εκεί κάθεται η βόμβα που η συμφωνία αφήνει στα θεμέλια. Το Ισραήλ βλέπει το πυρηνικό ως υπαρξιακό: ο Νετανιάχου ζητά διάλυση εγκαταστάσεων εμπλουτισμού και απομάκρυνση του εμπλουτισμένου υλικού από ιρανικό έδαφος (Ynetnews, Jerusalem Post). Ένα σχήμα «Ορμούζ τώρα, πυρηνικά μετά» δίνει στην Ιερουσαλήμ ακριβώς αυτό που φοβάται περισσότερο: χρόνο για την Τεχεράνη. Αν η δεύτερη φάση δεν έρθει ποτέ, η συμφωνία δεν θα είναι ειρήνη. Θα είναι ο χρόνος που χρειάζεται η Τεχεράνη για το επόμενο πυρηνικό της βήμα, με το Ισραήλ έτοιμο να τη σταματήσει μονομερώς.