Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για άνοιγμα του Ορμούζ: το πετρέλαιο πέφτει, ο χρυσός όμως ανεβαίνει

Η ανακοίνωση πλαισίου συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν για παύση των εχθροπραξιών και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ έριξε αμέσως το πετρέλαιο. Το αμερικανικό αργό (WTI) υποχώρησε περίπου 4,8% στα $80,80 και το Brent περίπου 3,9% στα $83,89, καθώς η αγορά αφαίρεσε μέρος του «ασφαλίστρου φόβου» που είχε χτιστεί όσο το βασικό ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη ήταν υπό απειλή (CNBC, Bloomberg). Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, καθαρούς εισαγωγείς ενέργειας, αυτό μεταφράζεται σε λιγότερη πίεση στην αντλία, στα ναύλα και στον πληθωρισμό.

Από το Ορμούζ, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, περνούν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, κοντά στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, και περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου LNG (EIA). Όταν πέφτει ο κίνδυνος εκεί, πέφτει αμέσως και το premium. Οι ασιατικές αγορές, που εισπράττουν το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ροών, αντέδρασαν σαν καθαροί κερδισμένοι, με τον Nikkei να κερδίζει περίπου 5,3% (Straits Times).

Αυτή η πτώση φτάνει σε καλή στιγμή για τη Φρανκφούρτη. Στις 11 Ιουνίου η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση επιτοκίων από το 2023, παγιδευμένη ανάμεσα στον ενεργειακό πληθωρισμό και τον φόβο επιβράδυνσης (To Brief). Ένα ενεργειακό σοκ είναι ο χειρότερος εφιάλτης κάθε κεντρικής τράπεζας, γιατί ανεβάζει τις τιμές και ταυτόχρονα κόβει την ανάπτυξη, αυτό που το ΔΝΤ περιέγραψε ως «πολύ δύσκολη ισορροπία» (IMF). Το ακριβό πετρέλαιο περνά σχεδόν αμέσως στη βενζίνη και το ντίζελ, και με καθυστέρηση μηνών στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες και στο ρεύμα (ECB). Αν η αποκλιμάκωση στο Ορμούζ κρατήσει, ενισχύει το βασικό σενάριο της ΕΚΤ ότι οι τιμές ενέργειας θα υποχωρήσουν σχετικά γρήγορα και ο πληθωρισμός θα ξαναπλησιάσει το 2% (ECB). Της δίνει, δηλαδή, χώρο να μην κυνηγήσει ένα παροδικό σοκ με νέες αυξήσεις.

Το σήμα που δεν ταιριάζει

Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που χαλάει την εικόνα της «ειρήνης». Ενώ το πετρέλαιο έπεφτε, ο χρυσός ανέβηκε σχεδόν 2%, στα $4.302 την ουγγιά, σύμφωνα με το CNBC (CNBC). Αν οι επενδυτές πίστευαν πραγματικά σε οριστικό τέλος της κρίσης, το ασφαλές καταφύγιο θα υποχωρούσε. Δεν υποχώρησε. Η αγορά τιμολόγησε μείωση του άμεσου ενεργειακού κινδύνου, όχι κλείσιμο της σύγκρουσης. Το ίδιο λέει και το πλαίσιο: παύση εχθροπραξιών περίπου 60 ημερών, άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και μετάθεση του πυρηνικού παζαριού σε δεύτερη φάση, χωρίς δημοσιευμένο, υπογεγραμμένο τελικό κείμενο (New York Times, Axios). Το εύρος των κυρώσεων, τα παγωμένα κεφάλαια και η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένουν στο επίπεδο διαρροών και αντικρουόμενων αφηγήσεων (Guardian).

Στη θάλασσα, η εικόνα είναι άλλη

Μακριά από τις οθόνες των επενδυτών, τα δεδομένα από το νερό λένε μια πιο επιφυλακτική ιστορία. Το AIS είναι το σύστημα με το οποίο κάθε πλοίο εκπέμπει την ταυτότητα και τη θέση του. Με βάση αυτά τα στοιχεία, το CSIS καταγράφει έξοδο ορισμένων δεξαμενόπλοιων μετά την ανακοίνωση. Όμως η συνολική κίνηση παραμένει πολύ κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, και αρκετά πλοία ταξιδεύουν «σκοτεινά», με κλειστό πομπό (CSIS). Η Kuehne+Nagel βλέπει χάσμα ανάμεσα στις σχεδόν 1.000 διελεύσεις που μετρά ο στρατός και τις λίγο πάνω από 650 που πιάνουν τα ιδιωτικά συστήματα, ακριβώς επειδή πολλά πλοία δεν θέλουν να φαίνονται (Kuehne+Nagel).

Ο λόγος που το πέρασμα μπορεί να είναι πολιτικά ανοιχτό αλλά εμπορικά κλειστό λέγεται ασφάλιστρο πολεμικού κινδύνου (war-risk insurance), το πρόσθετο κόστος κάλυψης για επιθέσεις, νάρκες ή κατάσχεση. Εκτινάχθηκε πάνω από 1.000% σε σχέση με πριν τον πόλεμο και παραμένει υψηλό, με τους ασφαλιστές να εξετάζουν κάθε ταξίδι ξεχωριστά (S&P Global, Insurance Asia). Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) προειδοποιεί ότι δεν υπάρχουν ακόμη αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλούς διέλευσης και ότι το επίπεδο απειλής στην περιοχή παραμένει «κρίσιμο» (gCaptain).

Για την Ελλάδα, η ανακούφιση είναι πραγματική αλλά άνιση. Θα φανεί γρήγορα στο πρατήριο, πιο αργά στους λογαριασμούς ρεύματος και στα τρόφιμα, με την Κομισιόν να προβλέπει ακόμη πληθωρισμό 3,7% για το 2026 (European Commission). Η συμφωνία αφαιρεί τον οξύ κίνδυνο ενός δεύτερου σοκ, δεν σβήνει την περασμένη ζημιά.

Η εκεχειρία, λοιπόν, υπάρχει στα χαρτιά. Στο νερό όμως, περίπου 20.000 ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι σε εμπορικά πλοία, και ο ίδιος ο IMO κρίνει ότι είναι «πολύ επικίνδυνο» να μετακινηθούν χωρίς πιο οριστικό πλαίσιο (UN News). Το ερώτημα δεν είναι πια αν θα υπογραφεί η συμφωνία, αλλά πότε οι ασφαλιστές, τα πληρώματα και τα ραντάρ θα πιστέψουν αυτό που οι αγορές τιμολόγησαν ήδη.