Greece Reforms Collective Bargaining, Restoring Post-Bailout Rights Amid Mixed Reactions

Μετά από μήνες διαπραγματεύσεων, κυβέρνηση και κοινωνικοί εταίροι ανακοίνωσαν μια «ιστορική» συμφωνία για τις συλλογικές συμβάσεις. Η ουσία βρίσκεται σε τρεις κινήσεις: ευκολότερη επέκταση κλαδικών συμβάσεων (όριο εκπροσώπησης από 50% σε 40%), πλήρης επαναφορά της μετενέργειας (όλοι οι όροι μιας ληγμένης σύμβασης συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι να υπογραφεί νέα), και ταχύτερη επίλυση διαφορών μέσω ανασχεδιασμού του ΟΜΕΔ (Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας) (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/). Η κυβέρνηση μιλά για «νέα εποχή», οι εργοδοτικές οργανώσεις μιλούν για σταθερότητα, ενώ η αντιπολίτευση βλέπει μισή επιστροφή στην κανονικότητα, αφού δεν επανέρχεται το δικαίωμα μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία ούτε η αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης και ο κατώτατος μισθός παραμένει στον κυβερνητικό καθορισμό (https://www.in.gr/2025/11/26/economy/syllogikes-symvaseis-ergasias-istoriki-symfonia-istoriko-psema-oti-lampei-den-einai-xrysos) (https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2012/troika-approves-new-set-changes-jobs-and-pay).

Γιατί να ενδιαφέρει τον αναγνώστη; Διότι οι συλλογικές συμβάσεις δεν είναι «θεσμικό τελετουργικό». Είναι το εργαλείο που ορίζει πόσο θα πληρωθεί ο ταμίας στο σούπερ μάρκετ, η καμαριέρα στο ξενοδοχείο και ο εργάτης στην οικοδομή. Και επειδή μιλάμε για Ελλάδα, όπου ο τουρισμός και οι υπηρεσίες κυριαρχούν, το πώς θα κινηθούν οι μισθοί επηρεάζει άμεσα τις τιμές, την ανταγωνιστικότητα και τελικά τις τσέπες όλων.

Πώς φτάσαμε εδώ

Η περίοδος των μνημονίων άλλαξε ριζικά το εργασιακό τοπίο. Το 2011 ανεστάλη η επεκτασιμότητα των κλαδικών συμβάσεων (δηλαδή η δυνατότητα να ισχύουν για όλες τις επιχειρήσεις του κλάδου, όχι μόνο για τα μέλη των εργοδοτικών οργανώσεων) (https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2024/working-life-greece). Το 2012 περιορίστηκε η μετενέργεια σε βασικό μισθό και λίγα επιδόματα, μειώθηκε η δύναμη της διαιτησίας και ο κατώτατος μισθός πέρασε από την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση στο κράτος (δηλαδή δεν καθορίζεται πλέον μέσω εθνικής διαπραγμάτευσης, αλλά με κυβερνητική απόφαση) (https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2012/troika-approves-new-set-changes-jobs-and-pay). Η επεκτασιμότητα επανήλθε τυπικά το 2018 με ρήτρα ότι οι εργοδότες που υπογράφουν πρέπει να αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 51% των εργαζομένων του κλάδου, και ακολούθησαν οι πρώτες επεκτάσεις κλαδικών συμβάσεων σε χιλιάδες εργαζόμενους (https://ypergasias.gov.gr/egkyklios-gia-tin-epektasi-ton-kladikon-sse/). Ωστόσο, η συνολική «κάλυψη» παρέμεινε χαμηλή.

Η σημερινή παρέμβαση κλείνει κάποιες πληγές της εποχής της κρίσης, αλλά όχι όλες. Η μετενέργεια επανέρχεται πλήρως. Το όριο εκπροσώπησης για επέκταση πέφτει στο 40%, και όταν συνυπογράφουν εθνικοί κοινωνικοί εταίροι δεν εξετάζεται καν το ποσοτικό όριο (άρα η επέκταση γίνεται πιο εύκολη). Ο ΟΜΕΔ επισπεύδει διαδικασίες, με προέλεγχο προσφυγών και χωρίς δεύτερο βαθμό διαιτησίας για ταχύτερες αποφάσεις (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).

Τι σημαίνουν «κάλυψη», «μετενέργεια», «επέκταση», «ΟΜΕΔ»

• Κάλυψη συλλογικών συμβάσεων: το ποσοστό εργαζομένων των οποίων οι όροι μισθών και εργασίας καθορίζονται από μια συλλογική σύμβαση (είτε κλαδική, είτε επιχειρησιακή). Προσοχή στη μέτρηση, διότι άλλες βάσεις υπολογίζουν εργαζόμενους και άλλες επιχειρήσεις ή μονάδες. Αυτό εξηγεί γιατί βλέπουμε διαφορετικά ποσοστά για την Ελλάδα, από περίπου 14% σε διεθνείς βάσεις έως «κάτω του 30%» σε εγχώριες δηλώσεις (https://www.eurofound.europa.eu/countries/greece/collective-bargaining?utm_source=openai).
• Μετενέργεια: όταν μια συλλογική σύμβαση λήξει, οι όροι της συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι να υπογραφεί νέα. Η επαναφορά πλήρους μετενέργειας αφαιρεί την πίεση στους εργαζόμενους να δεχθούν χειρότερους όρους λόγω «κενού» στη διαπραγμάτευση (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).
• Επέκταση: το υπουργείο μπορεί να κηρύξει υποχρεωτική μια κλαδική σύμβαση για όλες τις επιχειρήσεις του κλάδου. Η μείωση του κατωφλιού εκπροσώπησης από 50% σε 40%, και η εξαίρεση του κατωφλιού όταν συνυπογράφουν εθνικοί εταίροι, θα αυξήσει τον αριθμό των επεκτάσεων (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).
• ΟΜΕΔ: ανεξάρτητος φορέας μεσολάβησης και διαιτησίας. Η «συντόμευση» της διαδικασίας μειώνει κόστος και αβεβαιότητα για όλα τα μέρη, άρα λειτουργεί ως σταθεροποιητής (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).

Data literacy: πόση είναι σήμερα η κάλυψη και γιατί διαφωνούν τα νούμερα

Η κυβέρνηση μιλά για «κάτω του 30%» και στόχο σύγκλισης στο 80% της ΕΕ. Διεθνείς συγκριτικές βάσεις, όπως οι δείκτες που χρησιμοποιούν το προσαρμοσμένο μέτρο κάλυψης (που εξαιρεί κατηγορίες εκτός πεδίου), δίνουν χαμηλότερα επίπεδα γύρω από τα μεσαία-χαμηλά διψήφια (π.χ. 14% σε ορισμένες σειρές). Η διαφορά προκύπτει από: τον ορισμό παρονομαστή, το αν μετρώνται εργαζόμενοι ή επιχειρησιακές μονάδες, και το αν περιλαμβάνονται ληγμένες συμβάσεις με μετενέργεια (https://www.eurofound.europa.eu/countries/greece/collective-bargaining?utm_source=openai).

Για να έχουμε μια αίσθηση μεγέθους: το σύνολο των απασχολουμένων με βάση πρόσφατες εκτιμήσεις είναι περίπου 4,35 εκατ. άτομα. Αν δεχθούμε σημερινή κάλυψη 30%, μιλάμε για 1,3 εκατ. εργαζόμενους υπό συμβάσεις. Αν δεχθούμε 14%, είναι περίπου 617 χιλιάδες. Ο στόχος 80% σημαίνει κάλυψη 3,48 εκατ., άρα σε όρους «νέων» εργαζομένων υπό κάλυψη μιλάμε για 2,17 έως 2,86 εκατ. επιπλέον, ανάλογα με το πού ξεκινά κανείς (https://www.fpress.gr/oikonomia/story/113032/sto-7-9-meiothike-i-anergia-stin-ellada-ton-maio?utm_source=openai).

Κλαδικά, ο τουρισμός είναι καθοριστικός. Ο ευρύτερος κλάδος απασχολεί γύρω στα 451 χιλιάδες άτομα στην αιχμή. Αν κάλυψη φτάσει 80%, τότε περίπου 361 χιλιάδες θα είναι υπό κλαδικούς όρους. Αν σήμερα η κάλυψη είναι 30%, οι «νέοι» καλυπτόμενοι θα ήταν περίπου 225 χιλιάδες. Αν είναι 14%, ανεβαίνουν σχεδόν στις 296 χιλιάδες (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/144595_insete-ta-stoiheia-gia-ton-toyrismo-toy-2024?utm_source=openai).

Τι αλλάζει στην τσέπη: ενδεικτικά παραδείγματα

Ο κατώτατος μισθός είναι 880 ευρώ μικτά από 1 Απριλίου 2025. Σε χαμηλά εισοδήματα ένα απλό thumb rule είναι ότι τα καθαρά κινούνται κοντά στο 80% των μικτών, άρα γύρω στα 704 ευρώ καθαρά το μήνα. Αν μια κλαδική σύμβαση δώσει αύξηση 5%, τα μικτά πάνε στα 924 ευρώ και τα καθαρά προσεγγιστικά στα 739, δηλαδή +35 ευρώ τον μήνα. Στο 10%, +70 ευρώ. Αντίστοιχα, ένας ταμίας λιανεμπορίου με μικτά 1.050 ευρώ θα δει +42 έως +84 ευρώ καθαρά για 5% έως 10%. Ένας εργάτης οικοδομής με 1.300 ευρώ μικτά, +52 έως +104 ευρώ καθαρά για 5% έως 10% (https://www.ekathimerini.com/economy/1265337/priority-to-collective-labor-contract-expansion/?utm_source=openai).

Πραγματικό εισόδημα σημαίνει «αφαιρώ τον πληθωρισμό». Αν ο πληθωρισμός τρέχει 3% και η ονομαστική αύξηση είναι 5%, τότε το πραγματικό κέρδος είναι περίπου 2%. Αν οι τιμές τρέξουν πιο γρήγορα, το κέρδος μειώνεται. Γι’ αυτό έχει σημασία πώς διαμορφώνεται ο συντονισμός μισθών-τιμών σε κλαδικό επίπεδο και πόση παραγωγικότητα κερδίζουμε ταυτόχρονα (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai).

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο: η Οδηγία και το «80%»

Η Οδηγία (ΕΕ) 2022/2041 για «επαρκείς κατώτατους μισθούς» δεν επιβάλλει ένα ευρωπαϊκό κατώτατο, αλλά ζητά δύο πράγματα: επάρκεια κατώτατων μισθών εκεί όπου υφίστανται και ενίσχυση της συλλογικής διαπραγμάτευσης. Θέτει ως σημείο αναφοράς το 80% κάλυψης. Όσα κράτη είναι κάτω από εκεί, οφείλουν να εκπονήσουν σχέδιο δράσης για αύξηση της κάλυψης, με μέτρα, χρονοδιάγραμμα και διαβούλευση (https://www.eumonitor.eu/9353000/1/j4nvk6yhcbpeywk_j9vvik7m1c3gyxp/vlxhf3sjr3zd?utm_source=openai). Το Δικαστήριο της ΕΕ το Νοέμβριο του 2025 επιβεβαίωσε τον βασικό κορμό της Οδηγίας, ακυρώνοντας δύο τεχνικές διατάξεις για τον τρόπο καθορισμού μισθών, αλλά αφήνοντας άθικτη την υποχρέωση σχεδίων δράσης για χώρες κάτω από το 80% (https://agenparl.eu/2025/11/11/press-release-136-25-judgment-of-the-court-in-case-c-19-23-denmark-v-parliament-and-council-adequate-minimum-wages/?utm_source=openai).

Η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Οδηγία και έχει δηλώσει πολιτικά ότι κινείται προς τα εκεί. Το σημερινό πακέτο (μετενέργεια, επέκταση, ταχύτερος ΟΜΕΔ) είναι ουσιαστικά μέρος αυτού του εθνικού σχεδίου (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).

Τι δείχνει η εμπειρία της Ισπανίας

Χρήσιμη σύγκριση: στην Ισπανία, η μεταρρύθμιση του 2021 επανέφερε την ultraactividad (ισπανική μετενέργεια) και έδωσε προτεραιότητα στις κλαδικές συμβάσεις έναντι των επιχειρησιακών. Τα αποτελέσματα 2022–2024, με βάση επίσημες σειρές, έχουν ενδιαφέρον: η «κάλυψη» διαπραγμάτευσης με τη νέα μεθοδολογία στερεύει περί το 91% των εργαζομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής, δηλαδή περίπου 9 στους 10 (https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-observatorio/Hipatia/cuadernos-mercado-trabajo/revista-cuadernos-mercado-trabajo/detalle-articulo.html?folder=%2FDin-micas-de-las-empresas-en-t-rminos-de-empleo%2Flamediciondelacoberturadelanegociacioncolectivaradiografiadeunprocesoalolargodelosaos&utm_source=openai). Οι μισθοί ανέβηκαν ονομαστικά περίπου 4% το 2023, με τον διάμεσο μισθό γύρω στα 23,3 χιλ. ευρώ ετησίως, αλλά το 2022 ο υψηλός πληθωρισμός έφαγε μεγάλο μέρος της αγοραστικής δύναμης. Το 2023–2024 υπάρχει μικρή ανάκτηση σε πραγματικούς όρους (https://www.ine.es/dyngs/Prensa/en/EAES2023.htm?utm_source=openai). Παράλληλα, οι συμβάσεις αορίστου χρόνου εκτοξεύθηκαν στις νέες προσλήψεις, με πάνω από 6,6 εκατ. «indefinidos» το 2023, σχεδόν το 43% όλων των νέων συμβάσεων, και η προσωρινότητα μειώθηκε σε ιστορικά χαμηλά (https://www.heraldo.es/noticias/economia/2024/01/28/economia-la-duracion-de-los-contratos-cae-a-minimos-desde-2006-con-46-3-dias-de-media-pese-a-la-reforma-laboral-1707009.html?utm_source=openai). Οι τομείς έντασης εργασίας, όπως εστίαση, δέχθηκαν περισσότερη πίεση κόστους, ενώ η μακροοικονομική επίπτωση στους δείκτες τιμών ήταν διαχειρίσιμη, με τον παράγοντα παραγωγικότητα να κάνει τη διαφορά.

Το μήνυμα για εμάς: υψηλή κάλυψη συνδέεται με λιγότερους «χαμηλόμισθους» και πιο σταθερή απασχόληση, αλλά απαιτεί φροντίδα για τις ΜμΕ σε κλάδους χαμηλής παραγωγικότητας και καλό συντονισμό για να μη μετατραπεί σε μόνιμη πίεση τιμών (https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-observatorio/Hipatia/cuadernos-mercado-trabajo/revista-cuadernos-mercado-trabajo/detalle-articulo.html?folder=%2FDin-micas-de-las-empresas-en-t-rminos-de-empleo%2Flamediciondelacoberturadelanegociacioncolectivaradiografiadeunprocesoalolargodelosaos&utm_source=openai) (https://www.ine.es/dyngs/Prensa/en/EAES2023.htm?utm_source=openai).

Τα 9 εργαλεία ανάλυσης στην πράξη

1. Νομισματική πολιτική (η πλευρά της ΕΚΤ): Η ΕΚΤ, που αποφασίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη, προσέχει ιδιαίτερα την αύξηση «διαπραγματευόμενων μισθών» και το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (Unit Labour Costs ή ULC). Αν οι μισθοί μεγαλώνουν πιο γρήγορα από την παραγωγικότητα, το ULC ανεβαίνει και μπορεί να πιέσει τον πυρήνα του πληθωρισμού. Η ίδια η ΕΚΤ έχει δείξει, μέσω του δικτύου Wage Dynamics, ότι ο συντονισμός μέσω συλλογικών συμβάσεων μπορεί να λειτουργεί ως «μαξιλάρι», περιορίζοντας τα απότομα σκαμπανεβάσματα και αποφεύγοντας τον φαύλο κύκλο μισθών-τιμών, αν συνοδεύεται από ρεαλιστικές ρήτρες και διάρκεια (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai). Για την Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καταγράψει αυξητική τάση στα ULC, με την υπόμνηση ότι σε 2–3 χρόνια ο ρυθμός πρέπει να ευθυγραμμιστεί με την παραγωγικότητα για να διαφυλαχθεί η ανταγωνιστικότητα (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).

2. Δημοσιονομικά: Δεν μιλάμε για άμεση αύξηση μισθών στο Δημόσιο. Όμως οι υψηλότεροι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα αυξάνουν φορολογικά έσοδα και εισφορές, ενώ το κράτος ίσως χρειαστεί στοχευμένα μέτρα στήριξης για ΜμΕ (π.χ. μειώσεις μη μισθολογικού κόστους προσωρινά), ιδίως σε κλάδους έντασης εργασίας. Με χρέος υψηλό, κάθε παρατεταμένη πίεση στον πληθωρισμό που τροφοδοτεί υψηλότερα επιτόκια μπορεί να αυξήσει το κόστος εξυπηρέτησης χρέους, άρα το περιθώριο για παροχές.

3. Εμπόριο και εφοδιαστικές αλυσίδες: Η Ελλάδα εξάγει κυρίως υπηρεσίες. Στον τουρισμό, ένα μέρος του κόστους περνά στις τιμές. Αν οι αυξήσεις είναι απότομες και δεν συνοδεύονται από αναβαθμισμένη ποιότητα, υπάρχει ρίσκο να χάσουμε πελάτες σε ανταγωνιστικούς προορισμούς. Αν, αντίθετα, οι αυξήσεις συνδυαστούν με καλύτερες υπηρεσίες και σταθερότητα, μπορεί να ενισχύσουν την «αξία για χρήματα» και την πρόβλεψη για τους εργοδότες.

4. Τράπεζες: Οι ΜμΕ που θα βρεθούν να πληρώνουν υψηλότερους μισθούς ίσως χρειαστούν περισσότερη βραχυπρόθεσμη ρευστότητα. Οι ελληνικές τράπεζες είναι πιο υγιείς από ό,τι πριν μια δεκαετία, αλλά δανείζουν με προσοχή. Η δυνατότητα πρόσβασης σε κεφάλαιο κίνησης θα καθορίσει αν το κόστος αφομοιωθεί με επενδύσεις στην παραγωγικότητα ή γυρίσει σε μειώσεις ωραρίων/προσλήψεων (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).

5. Ανισότητα: Υψηλότερη κάλυψη συλλογικών συμβάσεων συνδέεται διεθνώς με μικρότερη μερίδα χαμηλόμισθων και μικρότερη μισθολογική ανισότητα στη βάση της κατανομής. Το κέρδος το παίρνουν οι χαμηλόμισθοι, οι γυναίκες και οι νέοι που συγκεντρώνονται σε κλάδους όπως λιανεμπόριο, εστίαση και καθαριότητα. Ο κίνδυνος είναι να υπάρξει «διπλή αγορά» αν οι ΜμΕ δεν μπορούν να ακολουθήσουν τους κλαδικούς όρους και μετακινηθούν στην παραοικονομία. Εκεί χρειάζεται επιθεώρηση και εφαρμογή, όχι μόνο νόμος (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai).

6. Αγορές vs πραγματική οικονομία: Το αν ο Γενικός Δείκτης στο Χρηματιστήριο ανεβαίνει δεν λέει πολλά για τον ταμία ή την καμαριέρα. Η ουσία είναι αν οι πραγματικοί μισθοί, δηλαδή μετά τον πληθωρισμό, ανεβαίνουν και αν η απασχόληση σταθεροποιείται.

7. Νομίσματα: Ένα ισχυρό ευρώ κάνει φθηνότερες τις εισαγωγές (άρα πιέζει προς τα κάτω τις τιμές), αλλά κάνει την Ελλάδα ακριβότερη για Αμερικανούς τουρίστες. Αν έχουμε ταυτόχρονα αύξηση μισθολογικού κόστους και ισχυρό ευρώ, η πίεση στον τουρισμό μεγαλώνει. Αντίθετα, ένα ασθενέστερο ευρώ βοηθά τη ζήτηση, αλλά μπορεί να αυξήσει το ενεργειακό κόστος.

8. Μοντέλο ανάπτυξης: Καθώς η χώρα στηρίζεται στον τουρισμό, η συλλογική σύμβαση εκεί θα είναι βαρόμετρο. Η αύξηση παραγωγικότητας μέσω ψηφιοποίησης, κατάρτισης και καλύτερης οργάνωσης είναι η μόνη μόνιμη λύση για να «χωρέσει» η αύξηση μισθών χωρίς να χαθεί ανταγωνιστικότητα.

9. Ποιοτικός έλεγχος δεδομένων: Προσοχή με τις «βολικές» συγκρίσεις και τον μέσο όρο. Ο διάμεσος μισθός λέει περισσότερα για τον τυπικό εργαζόμενο. Προσοχή επίσης στο τι μετράμε ως «κάλυψη» και πώς το μετράμε, αλλιώς κινδυνεύουμε να ζωγραφίσουμε λάθος χάρτη πολιτικής (https://www.eurofound.europa.eu/countries/greece/collective-bargaining?utm_source=openai).

Σενάρια 2026–2028: τι σημαίνει κάλυψη 50%, 65% ή 80%

Ας κάνουμε έναν απλό, διαφανή υπολογισμό, όχι για να μαντέψουμε το ακριβές νούμερο, αλλά για να δούμε την τάξη μεγέθους. Υποθέτουμε ότι χωρίς νέο πλαίσιο οι συνολικές αποδοχές ανά εργαζόμενο θα αυξάνονται 3% τον χρόνο και η παραγωγικότητα 1%, άρα το ULC θα τρέχει 2% (ULC είναι το μισθολογικό κόστος ανά μονάδα παραγωγής). Υποθέτουμε επίσης ότι σε όσους μπουν «νέοι» σε κλαδικές συμβάσεις, οι κλαδικές θα φέρουν μια ονομαστική αύξηση γύρω στο 4%, με μια διάχυση 60% και στους υπόλοιπους (spillovers). Με αυτές τις κεντρικές παραδοχές:

• Σενάριο 50% κάλυψη: το ULC πάει περίπου στο 2,48%. Η πρόσθετη επίδραση στον γενικό ΔΤΚ, μέσω μισθολογικού κόστους, είναι μικρή, γύρω στο +0,09 ποσοστιαίες μονάδες, με μεγαλύτερη επίδραση στις υπηρεσίες φιλοξενίας.
• Σενάριο 65%: ULC γύρω στο 2,84%, πρόσθετη επίδραση στον πληθωρισμό ~0,15 ποσοστιαίες μονάδες.
• Σενάριο 80%: ULC γύρω στο 3,20%, πρόσθετη επίδραση ~0,22 ποσοστιαίες μονάδες. Στους κλάδους φιλοξενίας η αύξηση τιμών θα μπορούσε να κινηθεί σε 0,2 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες λόγω μισθολογικού κόστους, ανάλογα με τον βαθμό μετακύλισης.

Πρακτικά, αυτά είναι διαχειρίσιμα νούμερα σε επίπεδο συνόλου οικονομίας, αλλά ουσιαστικά για κλάδους έντασης εργασίας. Αν η βάση κάλυψης δεν είναι 30% αλλά 14%, τότε το «άλμα» προς 80% είναι μεγαλύτερο και τα μεγέθη διπλασιάζονται περίπου. Σε κάθε περίπτωση, ο ρυθμός αύξησης παραγωγικότητας είναι ο «ρυθμιστής έντασης» αυτής της άσκησης. Αν καταφέρουμε να σηκώσουμε την παραγωγικότητα κατά μισή έως μία ποσοστιαία μονάδα, το ULC στρώνει αισθητά (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai) (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).

«Ποιος κερδίζει; Ποιος πληρώνει;» Follow the money

Κερδίζουν:

• Χαμηλόμισθοι σε τουρισμό, εστίαση, λιανεμπόριο. Η ενίσχυση των κλαδικών ανεβάζει το «πάτωμα» και περιορίζει φαινόμενα αθέμιτου ανταγωνισμού με υποδηλωμένη εργασία. Το παράθυρο μετενέργειας προστατεύει από αιφνίδιες μειώσεις (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).
• Εργαζόμενοι με αδύναμη διαπραγματευτική δύναμη ατομικά, όπως νέοι και γυναίκες. Οι συλλογικές ρυθμίσεις μεταφέρουν την ισχύ στο επίπεδο του κλάδου.
• Μεγαλύτερες επιχειρήσεις σε κλάδους με θετική παραγωγικότητα, διότι κερδίζουν προβλεψιμότητα κόστους και μειώνεται ο «πόλεμος τιμών» μέσω μισθολογικού ντάμπινγκ.

Πληρώνουν (βραχυπρόθεσμα):

• Μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις σε κλάδους έντασης εργασίας. Το περιθώριο κέρδους τους είναι λεπτό. Θα χρειαστούν χρόνο και πιθανώς χρηματοδότηση για να επενδύσουν σε παραγωγικότητα, αλλιώς θα μετακυλήσουν μέρος του κόστους στις τιμές ή θα κόψουν ώρες (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).
• Καταναλωτές σε υπηρεσίες «μη διεθνώς εμπορεύσιμες», όπως εστίαση, όπου το κόστος μισθών είναι μεγάλο μέρος της τελικής τιμής.
• Οποιαδήποτε επιχείρηση παγιδευτεί σε αυξήσεις μισθών που τρέχουν για πολλές περιόδους πάνω από την παραγωγικότητα, χωρίς δυνατότητα αναβάθμισης προϊόντος ή τιμολόγησης.

Αντιπαραβαλλόμενες θέσεις και πολιτική ουσία

Οι εργοδοτικές ενώσεις στην Ευρώπη, όπως η BusinessEurope, έχουν υποστηρίξει ότι τέτοιες δεσμευτικές στοχεύσεις κινδυνεύουν να πλήξουν την ανταγωνιστικότητα και ζητούν ευελιξία, σεβασμό στην εθνική ιδιαιτερότητα και μέτρα στήριξης για ΜμΕ. Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων θεωρεί ότι η υψηλότερη κάλυψη μειώνει τη φτώχεια στην εργασία και ευθυγραμμίζει την κατανομή προς τα κάτω, με θετικό κοινωνικό αποτύπωμα (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ%3AC%3A2020%3A429%3AFULL&utm_source=openai). Στην Ελλάδα, οι αντιθέσεις αποτυπώθηκαν καθαρά: η κυβέρνηση και εργοδοτικές οργανώσεις μιλούν για ιστορική συμφωνία, μέρος της αντιπολίτευσης για «επικοινωνιακή φιέστα», αφού δεν επιστρέφουν ορισμένα κεντρικά εργαλεία του προ-2012 συστήματος (https://www.in.gr/2025/11/26/economy/syllogikes-symvaseis-ergasias-istoriki-symfonia-istoriko-psema-oti-lampei-den-einai-xrysos).

Επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία: spreads, τουρισμός, ναυτιλία, πληθωρισμός

• Spreads: Οι αγορές θα διαβάσουν το πακέτο σε συνάρτηση με τις προοπτικές πληθωρισμού και την πορεία της ΕΚΤ. Αν δουν μια συντονισμένη, σταδιακή άνοδο μισθών που δεν τινάζει τα ULC, δεν θα αντιδράσουν. Αν δουν ανεξέλεγκτη κλιμάκωση μισθολογικού κόστους, θα αρχίσουν να τιμολογούν υψηλότερο ρίσκο, άρα μεγαλύτερα spreads.
• Τουρισμός: Πιθανό άμεσο αποτύπωμα στις τιμές δωματίων, εστίασης και πακέτων. Η επίπτωση στην πληρότητα εξαρτάται από τη συναλλαγματική ισοτιμία, τον διεθνή πληθωρισμό και την αντιληπτή ποιότητα. Η εμπειρία Ισπανίας λέει ότι η συνολική οικονομία μπορεί να «σηκώσει» τέτοιες ρυθμίσεις αν η παραγωγικότητα τρέξει παράλληλα (https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-observatorio/Hipatia/cuadernos-mercado-trabajo/revista-cuadernos-mercado-trabajo/detalle-articulo.html?folder=%2FDin-micas-de-las-empresas-en-t-rminos-de-empleo%2Flamediciondelacoberturadelanegociacioncolectivaradiografiadeunprocesoalolargodelosaos&utm_source=openai) (https://www.ine.es/dyngs/Prensa/en/EAES2023.htm?utm_source=openai).
• Ναυτιλία: Λιγότερο άμεση επίδραση, καθώς οι μισθολογικές ρυθμίσεις στα πληρώματα ακολουθούν διεθνή πρότυπα και συμβάσεις. Έμμεση επαφή υπάρχει σε λιμενικές υπηρεσίες και logistics όπου κλαδικές ελληνικές συμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν το κόστος.
• Πληθωρισμός: Τα σενάρια που περιγράψαμε δείχνουν μικρή πρόσθετη επίδραση σε επίπεδο ΔΤΚ, αλλά εντονότερη συγκέντρωση σε υπηρεσίες φιλοξενίας. Η Τράπεζα της Ελλάδος και η Επιτροπή ήδη παρακολουθούν ULC και negotiated wages ως κρίσιμους δείκτες (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai) (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai).

Τρεις πρακτικές δικλίδες ασφαλείας πολιτικής

1. Φάσεις στην επέκταση, με προτεραιότητα σε κλάδους που έχουν υψηλή δυνατότητα συμμόρφωσης και σχετική παραγωγικότητα. Αυτό μειώνει αιφνιδιασμούς.
2. Προσωρινές στοχευμένες μειώσεις μη μισθολογικού κόστους για πολύ μικρές επιχειρήσεις που περνούν απότομες αυξήσεις, με ρήτρες διατήρησης απασχόλησης.
3. Επενδύσεις σε κατάρτιση και ψηφιακά εργαλεία ανά κλάδο, ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα παράλληλα με τους μισθούς. Μακροπρόθεσμα, αυτή είναι η μόνη λύση.

Κρίσιμες λεπτομέρειες που μένουν εκτός της συμφωνίας

• Το δικαίωμα μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία δεν επιστρέφει. Αυτό περιορίζει ένα εργαλείο που συνδικάτα χρησιμοποιούσαν για να λύσουν αδιέξοδα.
• Η αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης δεν καθιερώνεται πλήρως, άρα σε συγκρούσεις μεταξύ κλαδικής και επιχειρησιακής, το αποτέλεσμα θα εξαρτάται από ειδικούς κανόνες και όχι αυτόματα από την «πιο ευνοϊκή» για τον εργαζόμενο.
• Ο κατώτατος μισθός συνεχίζει να καθορίζεται από την κυβέρνηση, όχι από Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση, μια τομή που έγινε το 2012 και δεν αντιστρέφεται τώρα (https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2012/troika-approves-new-set-changes-jobs-and-pay).

Αυτά εξηγούν γιατί ένα μέρος του πολιτικού φάσματος χαρακτηρίζει την αλλαγή «ανεπαρκή». Από την άλλη, η κυβέρνηση και οι εργοδοτικοί φορείς υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός μετενέργειας, ευκολότερης επέκτασης και ταχύτερου ΟΜΕΔ είναι τουλάχιστον το 60–70% της ουσίας, αφού σταθεροποιεί προσδοκίες και μειώνει τριβές (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).

Τι να παρακολουθούμε τους επόμενους 12–24 μήνες

• Πραγματική κάλυψη ανά κλάδο: όχι μόνο συνολικό ποσοστό, αλλά κατά NACE και μέγεθος επιχείρησης. Αυτό δείχνει αν οι μικρές επιχειρήσεις ακολουθούν ή μένουν εκτός.
• Χρόνος επίλυσης διαφορών στον ΟΜΕΔ: αν οι υποθέσεις κλείνουν ταχύτερα, μειώνεται κόστος για όλους (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/).
• Negotiated wage growth vs παραγωγικότητα: βασικός δείκτης για ULC. Εδώ η Επιτροπή ήδη δίνει τον τόνο για την Ελλάδα (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai).
• Τιμές σε φιλοξενία και εστίαση, όπου ο μισθός παίζει μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση τιμής.
• Συμμόρφωση: πόσο τηρούνται οι κλαδικοί όροι; Χωρίς εφαρμογή, η «χαρτί» κάλυψη δεν μεταφράζεται σε πραγματικό εισόδημα.

Μια σημείωση για την πολιτική οικονομία

Στην Ευρώπη, η αντιπαράθεση για το πώς ρυθμίζονται οι μισθοί είναι παλιά. Τα συνδικάτα θέλουν ισχυρή κλαδική διαπραγμάτευση, οι εργοδοτικές ενώσεις ζητούν ευελιξία. Η Οδηγία προσπάθησε να ισορροπήσει, απαιτώντας σχέδια δράσης από τις χώρες με χαμηλή κάλυψη, χωρίς να επιβάλει ενιαίο μοντέλο. Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε αυτή τη φιλοσοφία. Η Ελλάδα, με μια οικονομία υπηρεσιών και τουρισμού, έχει ίσως περισσότερα να κερδίσει από τη σταθερότητα και την πρόβλεψη, αλλά και μεγαλύτερη ανάγκη για «έξυπνη εφαρμογή» ώστε να μη χαθεί τιμολογιακή ανταγωνιστικότητα (https://www.eumonitor.eu/9353000/1/j4nvk6yhcbpeywk_j9vvik7m1c3gyxp/vlxhf3sjr3zd?utm_source=openai) (https://agenparl.eu/2025/11/11/press-release-136-25-judgment-of-the-court-in-case-c-19-23-denmark-v-parliament-and-council-adequate-minimum-wages/?utm_source=openai).

Συμπέρασμα

Η νέα αρχιτεκτονική συλλογικών συμβάσεων είναι ένα βήμα επιστροφής στη θεσμική κανονικότητα μετά τα μνημόνια. Δεν είναι πλήρης επαναφορά του προ-2012 καθεστώτος, αλλά διορθώνει κρίσιμα «σπασίματα»: επαναφέρει τη μετενέργεια, ρίχνει ρεαλιστικά το κατώφλι για κλαδικές επεκτάσεις και επιταχύνει τη διαιτησία. Από οικονομική σκοπιά, ο στόχος 80% κάλυψη δεν είναι απλώς «ευρωπαϊκή συμμόρφωση», αλλά και ένας τρόπος να ισχυροποιηθεί το «πάτωμα» του μισθού, να περιοριστεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός και να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή. Το τίμημα είναι διαχειρίσιμο στο σύνολο, αλλά πραγματικό για τις ΜμΕ σε κλάδους έντασης εργασίας. Η πολιτική πρόκληση δεν είναι πια να αποφασίσουμε αν θέλουμε συλλογικές συμβάσεις, αλλά να οργανώσουμε τη μετάβαση με τέτοιο τρόπο ώστε να ανέβουν οι μισθοί μέσα από αύξηση παραγωγικότητας, όχι μόνο μέσα από διοικητική επέκταση.

Αν μάθαμε κάτι από την Ισπανία, είναι ότι γίνεται: αυξάνεις την κάλυψη, μειώνεις την προσωρινότητα, βελτιώνεις σταδιακά τους πραγματικούς μισθούς, χωρίς να εκτροχιάσεις τον πληθωρισμό. Αλλά χρειάζεται πειθαρχία δεδομένων, επιτήρηση εφαρμογής και πολιτικός ρεαλισμός. Όπως πάντα στην οικονομία, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες.

---

Πηγές εντός κειμένου: ανακοινώσεις Υπουργείου Εργασίας για το νέο πλαίσιο και τους τρεις άξονες, στοιχεία για την επαναφορά επεκτασιμότητας και μετενέργειας μετά το 2018, ανάλυση ΕΕ/ΕΚΤ για ULC και διαπραγματευόμενους μισθούς, ισπανικές σειρές για κάλυψη, μισθούς και συμβάσεις. Ενδεικτικές παραπομπές: (https://ypergasias.gov.gr/istoriki-stigmi-gia-ton-kosmo-tis-ergasias-ypegrafi-gia-proti-fora-koinoniki-symfonia-kyvernisis-kai-ethnikon-koinonikon-etairon-nea-epochi-gia-tis-syllogikes-symvaseis-stin-ellada/) (https://www.in.gr/2025/11/26/economy/syllogikes-symvaseis-ergasias-istoriki-symfonia-istoriko-psema-oti-lampei-den-einai-xrysos) (https://www.eumonitor.eu/9353000/1/j4nvk6yhcbpeywk_j9vvik7m1c3gyxp/vlxhf3sjr3zd?utm_source=openai) (https://agenparl.eu/2025/11/11/press-release-136-25-judgment-of-the-court-in-case-c-19-23-denmark-v-parliament-and-council-adequate-minimum-wages/?utm_source=openai) (https://www.eurofound.europa.eu/countries/greece/collective-bargaining?utm_source=openai) (https://www.fpress.gr/oikonomia/story/113032/sto-7-9-meiothike-i-anergia-stin-ellada-ton-maio?utm_source=openai) (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/144595_insete-ta-stoiheia-gia-ton-toyrismo-toy-2024?utm_source=openai) (https://www.ekathimerini.com/economy/1265337/priority-to-collective-labor-contract-expansion/?utm_source=openai) (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250823~2f476a9a97.en.html?utm_source=openai) (https://www.eu.dk/samling/20251/kommissionsforslag/KOM%282025%290208/forslag/2146533/3035147/index.htm?utm_source=openai) (https://www.sepe.es/HomeSepe/que-es-observatorio/Hipatia/cuadernos-mercado-trabajo/revista-cuadernos-mercado-trabajo/detalle-articulo.html?folder=%2FDin-micas-de-las-empresas-en-t-rminos-de-empleo%2Flamediciondelacoberturadelanegociacioncolectivaradiografiadeunprocesoalolargodelosaos&utm_source=openai) (https://www.ine.es/dyngs/Prensa/en/EAES2023.htm?utm_source=openai) (https://www.heraldo.es/noticias/economia/2024/01/28/economia-la-duracion-de-los-contratos-cae-a-minimos-desde-2006-con-46-3-dias-de-media-pese-a-la-reforma-laboral-1707009.html?utm_source=openai) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ%3AC%3A2020%3A429%3AFULL&utm_source=openai) (https://www.eurofound.europa.eu/en/resources/article/2012/troika-approves-new-set-changes-jobs-and-pay).