Σύλληψη στην Κύπρο για κατασκοπεία βρετανικής βάσης υπέρ Ιράν

Με τηλεφακούς έξω από τη βρετανική αεροπορική βάση του Ακρωτηρίου στην Κύπρο, ένας άνδρας φέρεται να κατέγραφε ποια αεροσκάφη προσγειώνονταν και πότε. Το υλικό, λέει η κατηγορία, κατέληγε στους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν. Το Λονδίνο ζητά τώρα την έκδοσή του από τη Λευκωσία. Η υπόθεση δείχνει κάτι πιο πεζό, αλλά πιο ανησυχητικό, από κατασκοπεία υψηλής τεχνολογίας: πόσο εκτεθειμένες είναι οι συμμαχικές βάσεις της Ανατολικής Μεσογείου, από το Ακρωτήρι ως τη Σούδα, σε φθηνή ανθρώπινη παρακολούθηση.

Ο Ρασάντ Σουλτάνοφ, Βρετανός με αζερική καταγωγή από το Ισλινγκτον του Λονδίνου, κατηγορείται από τη βρετανική αντιτρομοκρατική αστυνομία ότι έκανε «εχθρική παρακολούθηση» της βάσης μεταξύ 11 Μαΐου και 22 Ιουνίου 2025 (Met). Η βρετανική Εισαγγελία ενέκρινε κατηγορίες βάσει δύο διατάξεων του νόμου εθνικής ασφάλειας του 2023: της ουσιώδους υποβοήθησης ξένης υπηρεσίας πληροφοριών και της προσέγγισης «απαγορευμένου χώρου» με σκοπό επιζήμιο για το Ηνωμένο Βασίλειο (legislation.gov.uk). Το κατηγορητήριο δεν λέει «φωτογράφισε μια βάση». Λέει ότι συνέλεξε υλικό που μπορούσε να αξιοποιήσει ξένη μυστική υπηρεσία.

Βρετανικό έδαφος, κυπριακό δικαστήριο

Το Ακρωτήρι δεν είναι μισθωμένη βάση. Μαζί με τη Δεκέλεια εξαιρέθηκε από την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960 και παρέμεινε βρετανικό κυρίαρχο έδαφος (Politis). Γι' αυτό το Λονδίνο αντιμετωπίζει τη βάση ως δική του γη και ενεργοποιεί βρετανικό ποινικό νόμο (DW). Ο ύποπτος, όμως, συνελήφθη και κρατείται στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Άρα η κράτηση και η έκδοση περνούν από κυπριακό δικαστήριο.

Εδώ μπερδεύεται εύκολα η χρονολογία. Ο Σουλτάνοφ φαίνεται ότι είχε συλληφθεί αρχικά τον Ιούνιο του 2025 και κρατείται από τότε. Ακολούθησε εγχώρια ποινική υπόθεση στη Λεμεσό, την οποία ο Γενικός Εισαγγελέας ανέστειλε ώστε να προηγηθεί η βρετανική έκδοση, με νέα σύλληψη πάνω στο αίτημα του Λονδίνου (Philenews). Η ανακοίνωση της Met στις 31 Ιουλίου 2026 αφορά αυτή την επανασύλληψη στο εκδοτικό στάδιο, όχι την πρώτη φυσική σύλληψη.

Μετά το Brexit, η έκδοση δεν γίνεται πλέον με το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, αλλά μέσω της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΒ (Trade and Cooperation Agreement). Το κυπριακό δικαστήριο δεν κρίνει αν ο Σουλτάνοφ είναι ένοχος. Κρίνει αν είναι νομικά εκδόσιμος, με βασικό φίλτρο το «διπλό αξιόποινο», δηλαδή αν η πράξη τιμωρείται και στις δύο χώρες (gov.uk).

Δημόσια διαθέσιμο είναι μόνο ότι η βρετανική κατηγορία μιλά για παρακολούθηση της βάσης και διαβίβαση υλικού στους Φρουρούς (Guardian). Τα στοιχεία που θα χρειαστούν για να στηθεί δικαστικά ο δεσμός με τους Φρουρούς, δηλαδή επικοινωνίες, οικονομικό ίχνος και ταυτοποίηση του χειριστή, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία που κυκλοφορούν, κρυπτογραφημένα αρχεία, ένας κατονομαζόμενος αζερο-ιρανός χειριστής, ακόμη και επιτήρηση δεύτερης βάσης στην Πάφο, προέρχονται κυρίως από ένα κυπριακό δημοσίευμα και δεν έχουν διασταυρωθεί από επίσημο έγγραφο. Το κρίσιμο κενό μένει η απόσταση ανάμεσα στο «παρακολουθούσε» και στο «εκτελούσε εντολή».

Το πλαίσιο, πάντως, δεν είναι ουδέτερο. Το Λονδίνο μετρά τουλάχιστον 15 απόπειρες δολοφονίας ή απαγωγής συνδεδεμένες με το Ιράν σε βρετανικό έδαφος από τις αρχές του 2022 (gov.uk). Η MI5, η βρετανική υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας και αντικατασκοπείας, κάνει λόγο για περίπου 20 φιλοϊρανικά σχέδια δυνητικά φονικά (BBC). Τον Μάιο, οι ίδιες αρχές είχαν απαγγείλει κατηγορίες σε Έλληνα υπήκοο για παρακολούθηση δημοσιογράφου του Iran International, του περσόφωνου καναλιού που εδρεύει στο Λονδίνο (To Brief). Το μοτίβο είναι σταθερό: η Τεχεράνη επιχειρεί μέσω τρίτων, χαμηλής ορατότητας προσώπων.

Για την Αθήνα, η σημασία είναι στενή αλλά πραγματική, και δεν αφορά ναυτιλία ή τιμές. Υποθέσεις στη Σούδα ακολουθούν παρόμοιο μοτίβο μεθόδου: μακρά παραμονή δίπλα σε βάσεις που γειτονεύουν με κανονικές πόλεις, δρόμους και σημεία θέας, φωτογράφιση και φθηνά μέσα συλλογής (To Vima). Κοινό δίκτυο Ακρωτηρίου-Σούδας δεν τεκμηριώνεται. Το ερώτημα είναι θεσμικό: αν Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να εντοπίζουν, να παρακολουθούν και να δένουν δικονομικά τέτοιες υποθέσεις όπως επιχειρεί τώρα το Λονδίνο.

Η πραγματική είδηση είναι ότι η Βρετανία εφαρμόζει για πρώτη φορά τον νόμο εθνικής ασφάλειας του 2023 εκτός των συνόρων της, για τη στοχοποίηση βάσης της στο εξωτερικό (AP).