Στρατιωτική υποδοχή στη σορό του Μλάντιτς στο Βελιγράδι

Στις 3 Σεπτεμβρίου ένα αεροσκάφος της σερβικής κυβέρνησης προσγειώθηκε στο Βελιγράδι μεταφέροντας τη σορό του Ράτκο Μλάντιτς, του στρατηγού που καταδικάστηκε τελεσίδικα σε ισόβια για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα, στη Βοσνία. Στην πτήση επέβαινε ο υπουργός Δικαιοσύνης Νέναντ Βούγιτς· στο αεροδρόμιο «Νίκολα Τέσλα» έξι ένστολοι στρατιώτες σήκωσαν το φέρετρο, τυλιγμένο με τη σερβική σημαία (AP, N1). Η εικόνα μιας κρατικής υποδοχής για έναν καταδικασμένο εγκληματία πολέμου αγγίζει ευθέως την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας.

Ο Μλάντιτς είχε πεθάνει μία εβδομάδα νωρίτερα σε δομή κράτησης του ΟΗΕ στη Χάγη, όπου εξέτιε την ισόβια ποινή του (To Brief). Αυτό που άλλαξε δεν είναι ο θάνατος, αλλά ο τρόπος της επιστροφής: ο Μηχανισμός του ΟΗΕ παρέδωσε τη σορό στην οικογένεια στο αεροδρόμιο του Ρότερνταμ, και από εκεί το σερβικό κράτος ανέλαβε τα υπόλοιπα, με κυβερνητικό αεροσκάφος, υπουργική συνοδεία και μεταφορά στη Στρατιωτική Ιατρική Ακαδημία για νεκροψία κατόπιν εγγράφου του υπουργείου Δικαιοσύνης (RTS).

Ο Βούγιτς είχε εξαγγείλει ότι ο Μλάντιτς θα ταφεί «με τις υψηλότερες κρατικές και στρατιωτικές τιμές», με το επιχείρημα ότι «ο στρατηγός Μλάντιτς είναι στρατηγός και τα πρωτόκολλα είναι γνωστά» (021.rs). Ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς κράτησε πιο προσεκτική γραμμή, μιλώντας για απόφαση της οικογένειας και «αξιοπρεπή» ταφή, χωρίς να επαναλάβει ο ίδιος τη φράση των τιμών (N1). Στη Σερβία, το Ευρωπαϊκό Κίνημα Σερβίας και νομικοί επιμένουν ότι άλλο το δικαίωμα μιας οικογένειας να θάψει τον νεκρό της και άλλο οι κρατικές τιμές για καταδικασμένο για γενοκτονία, τιμές που οι κανόνες υπηρεσίας του σερβικού στρατού απαγορεύουν σε καταδικασμένους για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (emins.org, Danas).

Τα «πρωτόκολλα» όμως που επικαλέστηκε ο Βούγιτς δεν είναι μονόδρομος. Το άρθρο 185 του νόμου περί Στρατού προβλέπει απώλεια βαθμού για όποιον καταδικαστεί τελεσίδικα σε φυλάκιση άνω του ενός έτους (Vreme, Danas). Δεν εντοπίστηκε όμως δημόσια ούτε πράξη που να αφαιρεί τον βαθμό του Μλάντιτς ούτε εντολή που να ονοματίζει ποιος ενέκρινε το αεροσκάφος και τους στρατιώτες. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη το δείχνει ένα πρόσφατο προηγούμενο: τον Οκτώβριο του 2025 ο στρατηγός Νεμπόισα Πάβκοβιτς, καταδικασμένος από το δικαστήριο της Χάγης σε 22 χρόνια για εγκλήματα πολέμου, θάφτηκε στο Βελιγράδι με τις υψηλότερες στρατιωτικές τιμές (RFE/RL, DW). Ο κανόνας υπάρχει· απλώς δεν εφαρμόζεται.

Το κόστος αυτό το αναλαμβάνει το κράτος για λόγους εσωτερικής πολιτικής. Ο Βούτσιτς αντιμετωπίζει μήνες φοιτητικών και αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων, και η τελετουργική υποδοχή απευθύνεται στον εθνικιστικό πυρήνα και στα δίκτυα βετεράνων, ένα κοινό που βλέπει τη Χάγη ως αντισερβικό θεσμό. Στελέχη του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), όπως ο Μίλος Βούτσεβιτς, έβαλαν το θέμα στο κάδρο της σερβικής θυματοποίησης, κατηγορώντας «την παλιά εξουσία» ότι παρέδωσε Σέρβους αξιωματικούς στη Χάγη (Blic). Το κέρδος είναι βραχυπρόθεσμο και εσωτερικό. Το τίμημα πληρώνεται στις Βρυξέλλες.

Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος χαρακτήρισε τον χειρισμό της κηδείας «πολύ σημαντικό τεστ» για την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας και ανέβαλε την προγραμματισμένη επίσκεψή της στο Βελιγράδι, δένοντας την ένταξη με «την αντιμετώπιση του παρελθόντος» και τον «σεβασμό στα θύματα εγκλημάτων πολέμου» (Euractiv, EFE). Δεν πρόκειται για νέα νομική κύρωση. Είναι όμως θεσμικά βαρύ σήμα, γιατί η Σερβία έχει ανοίξει 22 από τα 35 διαπραγματευτικά κεφάλαια και ο πυρήνας τους, η ενότητα κεφαλαίων «Θεμελιώδη», αφορά ακριβώς το κράτος δικαίου και τη συμφιλίωση (European Commission).

Το ίδιο όριο έθεσε νομικά και ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο'Φλάχερτι: η δημόσια εξύμνηση του Μλάντιτς είναι ποινικό αδίκημα κατά το δίκαιο της Βοσνίας και δεν καλύπτεται από την ελευθερία έκφρασης που εγγυάται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όταν ο λόγος νομιμοποιεί το ίδιο το έγκλημα (Council of Europe, Le Monde).

Για την Αθήνα, η υπόθεση είναι πρακτικό εμπόδιο στον βαλκανικό της σχεδιασμό. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει θέσει στόχο έως την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το 2027 να προχωρήσει η ένταξη «μίας ή περισσότερων» χωρών των Δυτικών Βαλκανίων (Capital). Όσο όμως το Βελιγράδι συγκρούεται με τις Βρυξέλλες σε τόσο συμβολικό ζήτημα, η Αθήνα δυσκολεύεται να είναι ταυτόχρονα επιταχυντής της διεύρυνσης και εγγυητής των όρων που τη νομιμοποιούν. Και κάθε φορά που η ευρωπαϊκή μόχλευση αδυνατίζει, το κενό το γεμίζουν άλλοι: πρώτη η Κίνα, βασικός εταίρος της Σερβίας στα Βαλκάνια, και μετά η Ρωσία, που κρατά ζωντανές τις αντιδυτικές αφηγήσεις (ECFR, Atlantic Council).

Το πραγματικό τεστ έρχεται στις 7 Σεπτεμβρίου. Αν η κηδεία περιοριστεί σε οικογενειακή ταφή, ο Βούτσιτς θα μπορεί να πει ότι το κράτος απλώς επέστρεψε μια σορό. Αν όμως εμφανιστούν τιμητικό άγημα και στρατιωτικό πρωτόκολλο, η Σερβία θα έχει αποφασίσει, συνειδητά, να τιμήσει επίσημα έναν καταδικασμένο για γενοκτονία, την ώρα που ζητά να μπει στην ΕΕ.