Η στρατηγική του ΠΑΣΟΚ που φρενάρει την αναθεώρηση του Συντάγματος

Η Ελλάδα αλλάζει τον καταστατικό της χάρτη, το Σύνταγμα, και η διαδικασία μπήκε στην πιο κρίσιμη φάση της: στην Ολομέλεια. Σήμερα δεν κρίθηκε το τελικό περιεχόμενο των αλλαγών. Κρίθηκε ποια άρθρα θα ανοίξουν και, κυρίως, ποιος θα ελέγχει το τι θα γραφτεί σε αυτά μετά τις επόμενες εκλογές. Και εκεί, ένα φαινομενικά ουδέτερο «παρών» του ΠΑΣΟΚ έγινε το πραγματικό διακύβευμα.

Για να καταλάβει κανείς γιατί, χρειάζεται μια ματιά στον τρόπο που δουλεύει η διαδικασία. Η σημερινή Βουλή είναι η «προτείνουσα»: αποφασίζει ποιες διατάξεις είναι αναθεωρητέες, με δύο ψηφοφορίες, πρώτη τη Δευτέρα και δεύτερη στα τέλη Αυγούστου. Το τελικό κείμενο το γράφει η επόμενη, «αναθεωρητική» Βουλή. Το κλειδί είναι η λεγόμενη χιαστί πλειοψηφία: αν ένα άρθρο πάρει 180 ψήφους τώρα, η επόμενη Βουλή το οριστικοποιεί με μόλις 151. Αν πάρει τώρα 151 έως 179, η επόμενη χρειάζεται 180 (in.gr, ethnos.gr).

Αυτό μετατρέπει το «παρών» του ΠΑΣΟΚ από στάση ουδετερότητας σε θεσμικό φρένο. Αν η Χαριλάου Τρικούπη έδινε σήμερα τις 180 ψήφους, θα παρέδιδε στην επόμενη κυβερνητική πλειοψηφία τη δυνατότητα να ξαναγράψει το Σύνταγμα με απλή πλειοψηφία 151. Κρατώντας τα άρθρα κάτω από το κατώφλι, αναγκάζει την επόμενη Βουλή να αναζητήσει ξανά διακομματική συναίνεση (libre.gr, dedomeno.gr). Δεν είναι μικροκομματισμός ούτε απλή αποχή, όπως το παρουσίασε ο πρωθυπουργός: είναι διαπραγματευτικό εργαλείο για να μη δοθεί λευκή επιταγή.

Πριν καν αρχίσει αυτή η αναμέτρηση, η κυβέρνηση είχε ήδη κάνει ένα βήμα πίσω. Ο εισηγητής της ΝΔ, Ευριπίδης Στυλιανίδης, ανακοίνωσε στην Ολομέλεια την απόσυρση της πρότασης για το άρθρο 81, το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή, μετά από αντιδράσεις σημαντικού αριθμού «γαλάζιων» βουλευτών (iefimerida). Η πρόταση θα εμπόδιζε βουλευτές να γίνονται υπουργοί, δηλαδή θα έκοβε πρόσβαση σε εξουσία, κύρος και τοπική επιρροή. Όταν η αναθεώρηση έπαψε να είναι αφηρημένο θεσμικό σχέδιο και έγινε αναδιανομή ισχύος μέσα στο ίδιο το κυβερνών κόμμα, το Μαξίμου υποχώρησε (To Brief).

Άρθρο 16 και άρθρο 86: πού καίγεται η μάχη

Το πιο ιδεολογικά φορτισμένο πεδίο παραμένει το άρθρο 16. Η κυβέρνηση θέλει να ανοίξει συνταγματικά τον δρόμο για μη κρατικά πανεπιστήμια, με το επιχείρημα των περισσότερων επιλογών, ενώ η αντιπολίτευση το διαβάζει ως υποχώρηση του δημόσιου χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης (news247). Το άρθρο 86, για την ποινική ευθύνη υπουργών, είναι το πιο θεσμικά βαρύ: η ΝΔ μετακινεί ερευνητικά στάδια στη Δικαιοσύνη αλλά κρατά τελικό κοινοβουλευτικό φίλτρο, ενώ το ΠΑΣΟΚ ζητά πλήρη αποσύνδεση από τη Βουλή μέσω ειδικού δικαστικού μηχανισμού. Με φόντο Τέμπη, υποκλοπές και ΟΠΕΚΕΠΕ, το ερώτημα του ποιος τελικά κρίνει αν οι υπουργοί παρανόμησαν δεν είναι τεχνικό.

Η σκηνή, πάντως, δεν έμεινε στην ουσία των άρθρων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ ότι το «παρών» του ισοδυναμεί με «απών», είπε στον Νίκο Ανδρουλάκη ότι έγινε αξιωματική αντιπολίτευση «από σπόντα» και τον χαρακτήρισε «κατώτερο των περιστάσεων» (Newsit). Η συζήτηση βγήκε εκτός ουσίας και με αιχμές προς τη Ρένα Δούρου του ΣΥΡΙΖΑ για την απουσία της από τη δεξίωση της Προεδρίας και με τις συνεχείς διακοπές της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Ο Ανδρουλάκης μετέφερε τη σύγκρουση στο κράτος δικαίου, μιλώντας για «σκοτάδι διαφθοράς και ατιμωρησίας» με αναφορές σε υποκλοπές, Τέμπη και ΟΠΕΚΕΠΕ (Ethnos). «Εμείς δεν οργανώσαμε εκτροπή για να γίνουμε αξιωματική αντιπολίτευση. Εσείς οργανώσατε εκτροπές για να παραμείνετε στην εξουσία», είπε στον πρωθυπουργό, που ανταπάντησε πως «εκτροπή ήταν όταν κατέβηκαν τα τανκς» (CNN Greece).

Τυπικά, η διαδικασία παραμένει ανοιχτή σε δύο γύρους. Στην πράξη, όμως, η αναθεώρηση έφτασε στην Ολομέλεια ως καθαρά κυβερνητικό εγχείρημα που δεν προσκρούει μόνο στην αντιπολίτευση, αλλά και στα δικά της εσωκομματικά όρια. Η πραγματική μάχη δεν είναι «άρθρο 16 ή άρθρο 86». Είναι ποιος θα κρατά το μολύβι όταν γραφτεί το τελικό κείμενο, και το ΠΑΣΟΚ αρνείται να το παραδώσει προκαταβολικά.