Στο Στρασβούργο καταδίκη, στον Έβρο φάκελος κλειστός

Στις 7 Ιανουαρίου 2025 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταδίκασε την Ελλάδα για την επαναπροώθηση μιας Τουρκάλας από τον Έβρο (ΕΔΔΑ). Η ελληνική ποινική έρευνα για την υπόθεση δεν ξανάνοιξε, και η υπόθεση A.R.E. είναι εκείνη που εξετάζει πιο αναλυτικά η έκθεση που δημοσίευσε την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA) (FRA). Η έκθεση έρχεται ενώ η ΕΕ επιταχύνει τις συνοριακές διαδικασίες και η Αθήνα έχει αναθέσει την επιτήρησή τους στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ), η οποία δεν ερευνά εγκλήματα.

Τι δεν εξετάστηκε

Η A.R.E. κατήγγειλε ότι τον Μάιο του 2019 κρατήθηκε και επαναπροωθήθηκε χωρίς ουσιαστική πρόσβαση στο άσυλο. Το Στρασβούργο διαπίστωσε παραβιάσεις για την επιστροφή, την κράτηση και την έλλειψη αποτελεσματικού ενδίκου βοηθήματος (ΕΕΔΑ).

Η FRA καταγράφει τι έλειψε από την ελληνική έρευνα. Ο αδελφός της δεν εξετάστηκε, και το οπτικοακουστικό υλικό, τα έγγραφα και η μαρτυρία δεν ελέγχθηκαν επαρκώς. Μετά την απόφαση, η Εισαγγελία Εφετών Θράκης αρνήθηκε να ξανανοίξει τον φάκελο. Η αιτιολογία, όπως τη μεταφέρει η FRA από το ελληνικό σχέδιο δράσης, ήταν ότι το ΕΔΔΑ απλώς αξιολόγησε διαφορετικά στοιχεία που ήταν ήδη γνωστά (FRA).

Η απάντηση αυτή δεν έκλεισε το θέμα. Τον Σεπτέμβριο του 2026 η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης ζήτησε εξηγήσεις για το πώς συνεκτιμήθηκε η απόφαση. Αναγνώρισε τα μέτρα εκπαίδευσης, αλλά ζήτησε περαιτέρω αποτελεσματική διερεύνηση (ΕΕΔΑ).

Ο πίνακας με το μηδέν

Η A.R.E. είναι μία γραμμή σε έναν μεγαλύτερο πίνακα. Για την περίοδο 2020–2025, η FRA συγκέντρωσε 322 ποινικές έρευνες σε 12 κράτη και εννέα καταδίκες στα στοιχεία που διαθέτει (FRA). Από αυτές, οι 207 είναι ελληνικές και δεν συνοδεύονται από καμία καταδίκη (FRA, Εφ.Συν.).

Το μηδέν θέλει προσεκτική ανάγνωση. Οι 207 είναι υποθέσεις έρευνας, όχι θύματα ή αποδεδειγμένες επαναπροωθήσεις. Το μηδέν δεν σημαίνει ούτε ότι όλες οι υποθέσεις έκλεισαν ούτε ότι κρίθηκαν αβάσιμες.

Τα στοιχεία δεν προήλθαν από απευθείας απάντηση της Αθήνας. Η FRA στηρίχθηκε στην απάντηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους της 11ης Μαρτίου 2026 σε κοινοβουλευτική ερώτηση και σε εισαγγελικό υλικό (FRA). Από το ίδιο υλικό προκύπτει γιατί το ευρωπαϊκό σύνολο ανέβηκε από 135 σε 322. Η άνοδος οφείλεται κυρίως σε νέα στοιχεία για παλαιότερες ελληνικές υποθέσεις, όχι σε κύμα νέων ερευνών. Η έκθεση περιγράφει επίσης ελληνικές υποθέσεις που έμειναν επί μακρόν εκκρεμείς και στη συνέχεια αρχειοθετήθηκαν. Ο αριθμός δείχνει ότι κινήθηκαν διαδικασίες. Δεν δείχνει ότι ήταν έγκαιρες και αποτελεσματικές.

Τι μπορεί να δει η ΕΑΔ

Από τις 12 Ιουνίου εφαρμόζεται το Σύμφωνο Μετανάστευσης, που συμπληρώθηκε τον Οκτώβριο με τους κανόνες επιστροφών (To Brief). Το άρθρο 10 του Κανονισμού 2024/1356 απαιτεί ανεξάρτητο μηχανισμό επιτήρησης στον έλεγχο διαλογής, δηλαδή στο πρώτο φιλτράρισμα όσων φτάνουν. Ο μηχανισμός αυτός ελέγχει χώρους και έγγραφα, εξετάζει τεκμηριωμένες καταγγελίες και κάνει αιφνιδιαστικές επισκέψεις (Κανονισμός 2024/1356). Με το άρθρο 39 του ν. 5303/2026, η Ελλάδα ανέθεσε στην ΕΑΔ αυτόν τον ρόλο και την επιτήρηση της συνοριακής διαδικασίας ασύλου (ν. 5303/2026).

Ο αρχικός προϋπολογισμός ήταν ένα εκατομμύριο ευρώ. Στη συνεδρίαση της 22ας Ιουνίου, κυβερνητικός εκπρόσωπος παραδέχθηκε ότι το ποσό θα χρειαζόταν αύξηση (ΤΑΜΕΥ). Η διοικήτρια της ΕΑΔ, Αλεξάνδρα Ρογκάκου, υπερασπίστηκε δημόσια την καταλληλότητα της Αρχής (forin.gr).

Η HIAS Greece αμφισβητεί την εμπειρία, την ανεξαρτησία και τη μεθοδολογία της ΕΑΔ σε θέματα συνόρων. Υποστηρίζει επίσης ότι η ρύθμιση μπήκε σε άλλο νομοσχέδιο χωρίς διαβούλευση (HIAS). Έως τις 17 Οκτωβρίου δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένος απολογισμός επιτόπιων ελέγχων της ΕΑΔ ούτε ειδική κυβερνητική απάντηση στην έκθεση. Η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση: σε όλη την Ένωση, μόνο 15 κράτη είχαν θεσπίσει τον μηχανισμό με νόμο (FRA).

Πού σταματά ο επόπτης

Ο επόπτης μπορεί να εντοπίσει μια καταγγελία, να την καταγράψει και να παρακολουθήσει τι απέγινε. Δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη. Η ποινική έρευνα ανήκει στην εισαγγελία, ενώ για αστυνομικούς υπάρχει και η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ. (gov.gr).

Κατά τον οδηγό της FRA, μια ουσιαστική έρευνα χρειάζεται κατάθεση με διερμηνέα, πρόσβαση σε δικηγόρο και αναζήτηση μαρτύρων ακόμη και εκτός Ελλάδας. Χρειάζεται επίσης να διασφαλιστεί γρήγορα το υλικό των αρχών: αναφορές, επικοινωνίες, GPS, βίντεο (οδηγός FRA). Στην A.R.E., τα κενά σε αυτό ακριβώς το υλικό τα κατέγραψε το Στρασβούργο σχεδόν έξι χρόνια μετά τα γεγονότα.

Ο νέος επόπτης μπορεί να φέρει μια καταγγελία ως την εισαγγελία. Στην A.R.E., η εισαγγελία είχε ήδη απαντήσει ότι δεν υπήρχε τίποτα νέο.