Μήνυμα 46 ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στους ευρωπαίους δικαστές για λιγότερα εμπόδια στις απελάσεις

Στις 15 Μαΐου 2026, οι υπουργοί Εξωτερικών 46 κρατών του Συμβουλίου της Ευρώπης υπέγραψαν στο Κισινάου μια διακήρυξη που δεν αλλάζει ούτε μία λέξη της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αλλά αλλάζει την πολιτική θερμοκρασία γύρω της. Για χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα, αυτό σημαίνει ένα νέο επιχείρημα στα χέρια της Αθήνας και μία ασπίδα λιγότερο πάνω από τους μετανάστες που φτάνουν στην Κρήτη.

Η ουσία της Διακήρυξης είναι ένα μήνυμα προς το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: αφήστε στις κυβερνήσεις μεγαλύτερο περιθώριο σε απελάσεις, μαζικές αφίξεις και «κόμβους επιστροφών». Το βάρος πέφτει στο Άρθρο 3, που απαγορεύει απολύτως βασανιστήρια και απάνθρωπη μεταχείριση, και στο Άρθρο 8, που προστατεύει την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή (ECHR guide). Επίσημα, η απαγόρευση επαναπροώθησης παραμένει ανέπαφη. Πολιτικά, το μήνυμα προς τους δικαστές του Στρασβούργου είναι ότι η εποχή της ευρείας ερμηνείας τελείωσε (Le Monde).

Δεν είναι πια ατζέντα της ακροδεξιάς

Εδώ είναι η πραγματική μετατόπιση. Η ομάδα των εννέα που ξεκίνησε αυτή την κίνηση τον Μάιο 2025 είχε επικεφαλής την Ιταλία της Μελόνι και τη σοσιαλδημοκρατική Δανία της Φρεντερίκσεν, μαζί με Αυστρία, Βέλγιο, Τσεχία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία και Πολωνία (RTE). Η παρουσία της Κοπεγχάγης δεν είναι λεπτομέρεια: σημαίνει ότι η διάβρωση της ατομοκεντρικής προστασίας δικαιωμάτων δεν είναι πια πρόταγμα της Λεπέν ή του ΑfD, είναι θέση του ευρωπαϊκού mainstream.

Η Κομισιόν έπρεπε εδώ να λειτουργήσει ως αντίβαρο. Δεν λειτούργησε. Χαιρέτισε τη Διακήρυξη ως «συμβατή» με το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου που τίθεται σε εφαρμογή τον Ιούνιο του 2026 (Brussels Times). Για πρώτη φορά, η Κομισιόν και οι 9 σπρώχνουν στην ίδια κατεύθυνση το ΕΔΔΑ, αφήνοντας τις οργανώσεις δικαιωμάτων να μιλούν για πραγματικό κίνδυνο αποδυνάμωσης του ευρωπαϊκού συστήματος προστασίας (FIDH).

Το μοντέλο που η Μελόνι πουλάει — και που δεν δουλεύει

Η Τζόρτζια Μελόνι παρουσίασε τη Διακήρυξη ως νομιμοποίηση του δικού της σχήματος στην Αλβανία (Adnkronos). Τα νούμερα όμως διηγούνται άλλη ιστορία. Τα κέντρα στο Σενγκίν και στο Γκιάδερ, σχεδιασμένα να επεξεργάζονται χιλιάδες αιτήσεις, έχουν φιλοξενήσει ή μεταφέρει λίγο πάνω από 500 ανθρώπους συνολικά. Οι πρώτες κρατήσεις μπλοκαρίστηκαν από Ιταλούς δικαστές, μέρος του Γκιάδερ μετατράπηκε σε κέντρο επιστροφών για ανθρώπους ήδη στην Ιταλία, και τον Αύγουστο 2025 το ΔΕΕ χτύπησε τον μηχανισμό «ασφαλών χωρών καταγωγής» που είναι η ραχοκοκαλιά του σχήματος (Pagella Politica).

Αυτό το μοντέλο — εξωχώρια διαδικασία με αμφισβητούμενη απόδοση και ανοιχτά νομικά μέτωπα — γίνεται τώρα ευρωπαϊκό πρότυπο. Η Ελλάδα, που έχει ήδη πιέσει για αντίστοιχες λύσεις, αποκτά πολιτική κάλυψη να ζητήσει ταχύτερες απορρίψεις, περισσότερη διοικητική κράτηση και ευρωπαϊκή στήριξη σε σχήματα τρίτων χωρών για τη διαδρομή Λιβύη-Κρήτη. Δεν αποκτά όμως νέο νομικό όπλο: ο ατομικός έλεγχος κινδύνου παραμένει υποχρέωση, και χωρίς αυτόν κάθε επιστροφή μένει εκτεθειμένη στο Στρασβούργο.

Το παιχνίδι των Τιράνων

Το παράδοξο της όλης ιστορίας λέγεται Έντι Ράμα. Ο ΥΠΕΞ Φερίτ Χότζα δήλωσε ότι η συμφωνία είναι πενταετής και δεν θα ανανεωθεί μετά το 2030, γιατί τότε η Αλβανία ελπίζει να είναι μέλος της ΕΕ και θα χάσει την ιδιότητα τρίτης χώρας (Euractiv). Ο Ράμα έσπευσε να διορθώσει τον υπουργό του, αλλά το μήνυμα δόθηκε: τα Τίρανα χρησιμοποιούν τα κέντρα ως διπλωματικό όχημα προς τις Βρυξέλλες, με ορίζοντα ζωής μέχρι το 2030.

Έτσι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια εξίσωση: ένα μοντέλο που έχει ήδη ημερομηνία λήξης από την ίδια του τη χώρα φιλοξενίας ανάγεται σε πρότυπο, ενώ ο μηχανισμός που εγγυάται ότι κανείς δεν θα σταλεί πίσω σε βασανιστήρια τίθεται υπό πολιτική πίεση. Η Αθήνα έχει συμπεριληφθεί νωρίτερα σε αυτή τη συζήτηση μέσω της θεσμοθέτησης των return hubs (To Brief). Το ερώτημα τώρα δεν είναι αν η Ελλάδα θα χρησιμοποιήσει το επιχείρημα του Κισινάου — θα το χρησιμοποιήσει. Είναι αν, όταν φτάσει η πρώτη πραγματική υπόθεση στο Στρασβούργο, το δικαστήριο θα έχει ακόμη τη θεσμική αντοχή να πει όχι.