Το δάσος κλείνει στις 08:00, το πρόστιμο είναι 300 ευρώ

Σχεδόν εννέα στις δέκα πυρκαγιές ξεκινούν από ανθρώπινο χέρι, και η φωτιά είναι περίπου τέσσερις φορές πιθανότερο να ανάψει μέσα σε ακτίνα 50 μέτρων από έναν δρόμο (Inside Climate News). Πάνω σε αυτόν τον αριθμό στηρίζεται το πιο ορατό εργαλείο της φετινής αντιπυρικής περιόδου: αν ο άνθρωπος είναι το πρόβλημα, κράτα τον έξω από το δάσος τις πιο επικίνδυνες ώρες. Έτσι, το Σάββατο 27 Ιουνίου, με την Αττική και άλλες περιοχές σε Κατηγορία 4, ο Δήμος Ελληνικού-Αργυρούπολης έκλεισε ολόκληρο τον Υμηττό για αυτοκίνητα και πεζοπόρους, ενώ στη Χαλκιδική η απαγόρευση ίσχυσε από τις 08:00 ως τις 20:00 (Civil Protection, Elliniko-Argyroupoli).

Ο πορτοκαλί συναγερμός ήταν ημερήσια πρόβλεψη πολύ υψηλού κινδύνου, όχι πανελλαδική απαγόρευση. Έβαλε σε Κατηγορία 4 Λέσβο και Χίο, τη Στερεά με Εύβοια και Σκύρο, την Αττική με τα Κύθηρα, όλη την Πελοπόννησο, Αχαΐα και Ηλεία (Civil Protection). Για την Κυριακή 28/6 το αποτύπωμα έμεινε ουσιαστικά ίδιο, με τα μελτέμια να ενισχύονται (News247, Newsit).

Από τον ευρωπαϊκό καύσωνα στον ελληνικό άνεμο

Το έδαφος το έστρωσε ο καιρός. Στα τέλη Ιουνίου ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός κατέγραψε εκτεταμένο κύμα ακραίας ζέστης σε δυτική, κεντρική και νότια Ευρώπη, με την Ελλάδα μέσα στη ζώνη επιρροής και θερμοκρασίες έως 10°C πάνω από τον εβδομαδιαίο μέσο όρο σε τμήματα της περιοχής (WMO). Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Κομισιόν (JRC) κατέγραφε για το διάστημα 24/6-1/7 πολύ υψηλές έως ακραίες ανωμαλίες στις συνθήκες πυρικού καιρού σε μεγάλο μέρος της ηπείρου (JRC).

Η αλυσίδα δεν είναι «ο καύσωνας άναψε φωτιές». Η ζέστη και η χαμηλή υγρασία ξήραναν τη λεπτή καύσιμη ύλη (χόρτα, πευκοβελόνες, μικρά κλαδιά), που χρειάζεται πλέον λιγότερη ενέργεια για να αρπάξει. Τα μελτέμια δεν ανάβουν τίποτα, αλλά μόλις κάτι ξεκινήσει σπρώχνουν τη φλόγα, την τροφοδοτούν με οξυγόνο και μεταφέρουν καύτρες (Iefimerida). Αυτό συνέπεσε με την ξηρή ελληνική βλάστηση και άνοιξε ένα παράθυρο υψηλού κινδύνου, εβδομάδες πριν κορυφωθεί το καλοκαίρι.

Ένα εργαλείο που ανακοινώνεται εύκολα, αξιολογείται δύσκολα

Νομικά, οι απαγορεύσεις πατούν στο άρθρο 129 του ν. 4926/2022, που επιτρέπει στις Περιφέρειες να κλείνουν δάση, άλση και περιοχές Natura όταν ο ημερήσιος δείκτης ανεβαίνει (Dimos Agias). Το πρόστιμο είναι 300 ευρώ, με εξαιρέσεις για κατοίκους και εργαζόμενους, ενώ στη Χαλκιδική η μόνη ρητή εξαίρεση ήταν οι εθελοντές της πυροπροστασίας (Imera Zante). Η επιχειρησιακή λογική στέκει: σε ημέρα με αέρα και ξηρασία, μια ψησταριά ή ένα τσιγάρο αρκεί.

Εδώ όμως είναι και η αντίφαση. Το κράτος δημοσιεύει τη νομική ενεργοποίηση, τις εξαιρέσεις και τα πρόστιμα. Δεν δημοσιεύει το άλλο μισό: πόσες παραβάσεις βεβαιώθηκαν, πόση κίνηση κόπηκε, πόσες αναφλέξεις αποτράπηκαν, πώς συγκρίνεται μια κλειστή με μια ανοιχτή ημέρα ίδιου καιρού. Η διεθνής βιβλιογραφία προειδοποιεί ακριβώς γι' αυτό: η πρόληψη αναφλέξεων χρειάζεται εμπειρική τεκμηρίωση, όχι ανεκδοτολογική αποτελεσματικότητα (NR Fire Science). Το μέτρο ανακοινώνεται σε ένα δελτίο τύπου· η απόδειξη ότι δουλεύει απαιτεί δεδομένα που λείπουν.

Το ίδιο κενό υπάρχει και ένα σκαλί πιο πάνω. Ακόμη και τον περασμένο Οκτώβριο, η κυβέρνηση συζητούσε ως επόμενο βήμα την καταγραφή πυροσβεστικών μέσων και εκπαιδευμένων εθελοντών ανά δήμο (Prime Minister). Με άλλα λόγια, το dashboard με προσβάσιμους δρόμους, λειτουργικούς κρουνούς και υδατοδεξαμενές δεν είναι ακόμη δημόσιο. Πέρυσι, μάλιστα, ο αριθμός των καταγεγραμμένων πυρκαγιών ήταν αυξημένος περίπου 39% σε σχέση με το 2006-2024, με 18 μέτωπα να ευθύνονται για το 87% των καμένων εκτάσεων (in.gr).

Πολιτικά, το Μαξίμου κερδίζει βραχυπρόθεσμα: κράτος παρόν πριν τη φωτιά, με πρόγνωση και περιπολίες (ProtoThema). Όσο όμως η κυβέρνηση επενδύει στο αφήγημα «πρόληψη και ετοιμότητα», τόσο λιγότερο θα μπορεί, αν ξεσπάσει μεγάλη φωτιά, να επικαλεστεί απλώς τον άνεμο. Το διοικητικό κλείσιμο του δάσους είναι το ορατό μέρος της θωράκισης. Το αόρατο, αυτό που θα κρίνει την περίοδο, παραμένει ένας αριθμός που κανείς δεν έχει δημοσιεύσει ακόμη: πόσες φωτιές σβήστηκαν πριν γίνουν κρίση.