Αιθιοπία και Ερυθραία: διπλωματική ρήξη εν μέσω μαχών

Στις 9 Ιουλίου 2018, ο Αιθίοπας πρωθυπουργός Άμπιι Άχμεντ και ο Ερυθραίος πρόεδρος Ισαΐας Αφεουέρκι υπέγραψαν διακήρυξη ειρήνης που αποκαθιστούσε τις σχέσεις των δύο χωρών (Wikisource). Την 1η Οκτωβρίου 2026, η Αιθιοπία αποφάσισε να κλείσει την πρεσβεία της στην Ασμάρα, την ερυθραϊκή πρωτεύουσα, και η Ερυθραία απάντησε με πλήρη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων (EFE). Η ρήξη έρχεται ενώ οι μάχες στον βορρά της Αιθιοπίας ξαναφουντώνουν (To Brief).

Ο κοινός εχθρός και η ειρήνη χωρίς την Ασμάρα

Τη συμμαχία την έδενε ένας κοινός αντίπαλος: το TPLF (Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Τιγκράι), που κυριαρχούσε επί δεκαετίες στην αιθιοπική πολιτική. Στον πόλεμο του 2020-22 ερυθραϊκά στρατεύματα πολέμησαν στο ίδιο μέτωπο με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, όμως η Ερυθραία έμεινε έξω από την ειρήνη που υπέγραψαν στην Πρετόρια η κυβέρνηση και το TPLF (BBC). Η Ασμάρα πολέμησε για να εξουδετερωθεί ένας εχθρός της και δεν κάθισε στο τραπέζι όπου κρίθηκε η τύχη του. Από εκεί και πέρα η απομάκρυνση κύλησε σταδιακά, με διαφωνίες για την εφαρμογή της συμφωνίας και αλληλοκατηγορίες για στήριξη ενόπλων.

Πάνω της βάρυνε η θάλασσα. Η Αιθιοπία είναι περίκλειστη, διακινεί το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της μέσω Τζιμπουτί, και ο Άμπιι παρουσιάζει από το 2023 την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα ως ζωτικό ζήτημα. Η ρητορική αξιωματούχων του για το ερυθραϊκό λιμάνι της Ασάμπ προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ασμάρα (BBC). Ωστόσο, αιθιοπική διπλωματική επιστολή του Φεβρουαρίου 2026 ζητούσε διαπραγμάτευση για πρόσβαση μέσω Ασάμπ, όχι μεταβίβαση κυριαρχίας (AFP Fact Check). Για ένα μικρό κράτος δίπλα σε έναν πολύ μεγαλύτερο γείτονα, η διάκριση αυτή μετρά λιγότερο από τη ρητορική που την περιβάλλει.

Σαράντα οκτώ ώρες

Το αιθιοπικό υπουργείο Εξωτερικών κήρυξε ανεπιθύμητους δέκα Ερυθραίους διπλωμάτες που υπηρετούν στην Αντίς Αμπέμπα, την αιθιοπική πρωτεύουσα, και τους έδωσε 48 ώρες να φύγουν, επικαλούμενο «άμεσες και έμμεσες εχθρικές ενέργειες» και απειλή για την εθνική ασφάλεια (MFA Ethiopia). Δεν κατονόμασε τους διπλωμάτες ούτε δημοσιοποίησε συγκεκριμένο περιστατικό. Η Ερυθραία παρουσίασε τη διακοπή των σχέσεων ως ανταπόδοση και απέρριψε τις κατηγορίες ως αβάσιμες. Υποστηρίζει επιπλέον ότι η Αιθιοπία επιδιώκει κυριαρχική πρόσβαση σε ερυθραϊκή ακτή και εξοπλίζει Ερυθραίους αντιπολιτευόμενους (EFE). Έως τις 2 Οκτωβρίου δεν είχε επαληθευτεί ούτε η αναχώρηση των δέκα ούτε το φυσικό κλείσιμο των αποστολών.

Η ρήξη ήρθε μετά από μια εβδομάδα κλιμάκωσης. Στις 27 Σεπτεμβρίου ο αρχηγός του αιθιοπικού στρατού Μπιρχανού Τζούλα κατηγόρησε την Ερυθραία, μαζί με το Σουδάν και την Αίγυπτο, ότι στηρίζουν ένοπλες ομάδες, χωρίς δημόσια τεκμήρια (AP). Ο επικεφαλής της Αφάρ, της περιφέρειας όπου έχουν απλωθεί οι μάχες, ισχυρίστηκε κατόπιν ότι Ερυθραίοι στρατιώτες πέρασαν τα σύνορα (Al Jazeera). Η ACLED, οργάνωση που καταγράφει τις συγκρούσεις, δεν αποδίδει τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις σε ερυθραϊκές μονάδες (ACLED).

Τα στοιχεία δείχνουν λοιπόν ότι η Αιθιοπία έκοψε τις σχέσεις πάνω σε κατηγορίες που κανείς δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα. Η κίνηση έχει πάντως σαφή λογική: ανεβάζει το πολιτικό κόστος για όποιον, κατά την ίδια, τροφοδοτεί τους αντιπάλους της.

Το όριο της Πρετόριας

Η συμφωνία της 2ας Νοεμβρίου 2022 προβλέπει μόνιμη παύση εχθροπραξιών, αφοπλισμό των δυνάμεων του TPLF και παρακολούθηση από την Αφρικανική Ένωση· αναθέτει μάλιστα στην αιθιοπική κυβέρνηση την αποχώρηση ξένων δυνάμεων από το Τιγκράι (IGAD). Η Ερυθραία όμως δεν την υπέγραψε, και μια συμφωνία δεσμεύει μόνο όσους τη συνυπογράφουν. Η Αφρικανική Ένωση ζήτησε επιστροφή στο πλαίσιο της Πρετόριας (Αφρικανική Ένωση), αλλά το πλαίσιο αυτό δεν έχει τίποτα να ζητήσει από την Ασμάρα.

Η μεσολάβηση φτάνει όσο και η συμφωνία. Ο πρώην πρόεδρος της Νιγηρίας Ολουσεγκούν Ομπασάντζο πηγαινοέρχεται ανάμεσα στην Αντίς Αμπέμπα και τη Μεκέλε, πρωτεύουσα του Τιγκράι, χωρίς να έχει φέρει έως τις 25 Σεπτεμβρίου ουσιαστική πρόοδο προς απευθείας συνομιλίες (International Crisis Group). Με την Ερυθραία δεν έχει τεκμηριωθεί κανένας νέος γύρος επαφών. Ένας τέτοιος δίαυλος θα χρειαζόταν δική του συμφωνία, και οι πρεσβείες που θα τον στήριζαν μόλις έκλεισαν στα χαρτιά.

Στο μεταξύ, τις μάχες τις πληρώνουν όσοι βρίσκονται στη μέση. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, οι πτήσεις προς το Τιγκράι παραμένουν σε αναστολή και οι διαδρομές βοήθειας μέσω Αφάρ είναι ακόμη υπό διαπραγμάτευση (ΟΗΕ). Η Πρετόρια σταμάτησε τον πόλεμο ανάμεσα σε όσους υπέγραψαν· ο σύμμαχος που έμεινε απ' έξω είναι πλέον αντίπαλος χωρίς πρεσβεία, και ο δρόμος της βοήθειας περνά από την Αφάρ, όπου αιθιοπικές αρχές κατηγορούν την Ερυθραία ότι έστειλε στρατιώτες.