BIS: H φούσκα της AI θυμίζει 2008

Όταν η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (η BIS, ο θεσμός στη Βασιλεία που λειτουργεί ως «τράπεζα των κεντρικών τραπεζών») βγάζει την ετήσια έκθεσή της, οι αγορές διαβάζουν προσεκτικά. Στις 28 Ιουνίου 2026 η BIS δεν είπε απλώς ότι οι μετοχές της τεχνητής νοημοσύνης είναι ακριβές. Είπε κάτι πιο ενοχλητικό: ότι η χρηματοδότηση της AI έχει γίνει «όλο και πιο μοχλευμένη» και ότι, αν οι αποδόσεις απογοητεύσουν, το σημερινό κύμα επενδύσεων μπορεί να μετατραπεί σε παρατεταμένη επενδυτική ύφεση που θα περάσει από τα ταμπλό στις αγορές πίστης (BIS, CNBC).

Τα νούμερα δείχνουν γιατί. Οι πέντε μεγάλοι αμερικανικοί όμιλοι cloud οδεύουν προς πάνω από 1 τρισ. δολάρια δαπανών για AI έως το τέλος του 2026, ενώ οι σχετικές εταιρικές επενδύσεις στις ΗΠΑ ανέβηκαν περίπου 4,5 φορές μέσα σε τρία χρόνια, ταχύτερα από ιστορικά κύματα όπως οι σιδηρόδρομοι και το internet (Chosun, Upday). Αυτό το μέγεθος εξηγεί γιατί η BIS δεν μιλά πια μόνο για αποτιμήσεις, αλλά για το χρέος που στηρίζει το κύμα. Καθώς το AI trade πέρασε τις τελευταίες εβδομάδες από θριαμβευτικό αφήγημα σε κανονικό stress test, το ερώτημα μετατοπίστηκε από το «πόσο ακριβές είναι οι μετοχές» στο «ποιος έχει δανείσει για να χτιστούν».

Πώς γυρίζει το χρήμα στον εαυτό του

Εδώ μπαίνει η «κυκλική χρηματοδότηση». Είναι το σχήμα όπου αυτός που δίνει το κεφάλαιο είναι ταυτόχρονα και ο προμηθευτής της υποδομής που θα αγοραστεί με αυτό. Ο κατασκευαστής chips ή ο πάροχος cloud επενδύει σε ένα AI lab, και ο αποδέκτης γυρίζει τα χρήματα πίσω αγοράζοντας GPUs ή υπολογιστική ισχύ από τον ίδιο. Το πιο καθαρό παράδειγμα είναι η CoreWeave: στο ενημερωτικό της προς την αμερικανική επιτροπή κεφαλαιαγοράς περιγράφει τη Nvidia ως επενδυτή, προμηθευτή και πελάτη ταυτόχρονα (SEC). Αργότερα οι δύο υπέγραψαν παραγγελία χωρητικότητας αρχικής αξίας 6,3 δισ. δολαρίων, με ρήτρα που υποχρεώνει τη Nvidia να αγοράζει η ίδια όση χωρητικότητα μείνει αδιάθετη έως το 2032 (Reuters).

Αυτό δεν είναι λογιστική απάτη, και κανείς δεν το έχει αποδείξει. Το πρόβλημα είναι λεπτότερο: όταν ο προμηθευτής εγγυάται ο ίδιος τη ζήτηση, θολώνει το αν η ζήτηση είναι πραγματικά ανεξάρτητη ή απλώς ωραιοποιημένη (Bloomberg).

Από το ενέχυρο στις τράπεζες

Το κρίσιμο σημείο της BIS δεν είναι τα κυκλικά deals αυτά καθαυτά, αλλά το ότι τα data centers χτίζονται πλέον με χρέος. Η CoreWeave έκλεισε φέτος χρηματοδότηση 8,5 δισ. δολαρίων με ενέχυρο τους ίδιους τους επεξεργαστές και τα συμβόλαια πελατών, με τράπεζες όπως οι MUFG, Morgan Stanley, Goldman Sachs και JPMorgan και βασικό επενδυτή την Blackstone (CoreWeave). Στη συμφωνία Meta-Blue Owl για το data center Hyperion, η δομή ήταν εκτός ισολογισμού: περίπου 27 δισ. δολάρια χρέος μέσα σε ένα όχημα ειδικού σκοπού, με τη Meta να κρατά μόλις το 20% (Morningstar).

Εδώ ξυπνά η μνήμη του 2008. Τότε η κρίση έγινε συστημική επειδή το ενέχυρο φαινόταν ασφαλές ενώ δεν ήταν, και η ζημιά πέρασε από μη τραπεζικούς φορείς στις τράπεζες μέσω βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης (Federal Reserve History). Το ίδιο κανάλι υπάρχει και σήμερα: αν πέσουν οι αξίες των ενεχύρων, πιέζονται τα ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια, έρχονται margin calls και αναγκαστικές πωλήσεις, και ο κίνδυνος επιστρέφει στις τράπεζες που τα χρηματοδοτούν (New York Fed). Το FSB καταγράφει ήδη περίπου 220 δισ. δολάρια τραπεζικών γραμμών προς ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια (FSB).

Η σύγκριση όμως έχει όρια, και αξίζει να ειπωθούν. Δεν υπάρχει σήμερα μαζικό πρόβλημα στεγαστικών νοικοκυριών, ούτε ένδειξη ότι οι μεγάλες τράπεζες κρατούν αδιαφανή AI assets όπως κρατούσαν τότε τα τοξικά στεγαστικά. Πίσω από τις αποτιμήσεις υπάρχουν πραγματικά κέρδη και πραγματική ζήτηση για υπολογιστική ισχύ. Γι' αυτό ο σωστός όρος είναι «μετάδοση από τις αγορές στην πίστη», όχι βέβαιη επανάληψη της Lehman (BIS).

Για την Ελλάδα ο δίαυλος δεν είναι ούτε ο τουρισμός ούτε το ρεύμα, αλλά χρηματοοικονομικός και έμμεσος. Ένα γενικευμένο κύμα φυγής από το ρίσκο σημαίνει ότι οι επενδυτές θα ζητήσουν υψηλότερα επιτόκια για να δανείσουν στην Ελλάδα, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού για το κράτος και τις επιχειρήσεις (ECB). Το ερώτημα που αφήνει η BIS δεν είναι αν η AI θα αλλάξει την οικονομία. Είναι αν οι αγορές τιμολόγησαν αυτή την αλλαγή πιο γρήγορα απ' όσο μπορεί να την πληρώσει το χρέος που τη στηρίζει.