Γιατί το κράτος μετρά 42 νεκρούς εργάτες και τα συνδικάτα 201 για το ίδιο 2025

Πέρυσι, την ίδια χρονιά, δύο επίσημες πηγές μέτρησαν τους νεκρούς της δουλειάς και κατέληξαν σε αριθμούς που απέχουν σχεδόν πέντε φορές ο ένας από τον άλλο. Η Επιθεώρηση Εργασίας αναγνώρισε 42 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα (συν 5 υπό διερεύνηση) για το 2025 (Capital, Dnews). Το παρατηρητήριο της ΟΣΕΤΕΕ κατέγραψε 201 νεκρούς και 332 σοβαρά τραυματίες (News247). Δεν πρόκειται για λάθος κάποιου. Πρόκειται για δύο συστήματα που μετρούν διαφορετικά πράγματα, και η απόσταση ανάμεσά τους αποκαλύπτει ποιοι εργαζόμενοι μένουν αόρατοι.

Πριν φτάσουμε εκεί, ένα νούμερο που στέκεται μόνο του. Η Έκθεση Απολογισμού κατέγραψε 20.498 αναγγελθέντα εργατικά ατυχήματα το 2025, από 17.359 το 2024 και 11.957 το 2021, δηλαδή αύξηση περίπου 18% σε έναν χρόνο και 71% σε τέσσερα χρόνια (Newsit).

Την ίδια περίοδο η απασχόληση ανέβηκε γύρω στο 1,4% (Business Daily). Ο ρυθμός αύξησης των ατυχημάτων ήταν πάνω από δέκα φορές μεγαλύτερος από τον ρυθμό αύξησης της απασχόλησης. Η εξήγηση «απλώς δουλεύουν περισσότεροι» δεν στέκει.

Πώς δουλεύει το φίλτρο

Το επίσημο σύστημα δεν μετρά νεκρούς. Μετρά νεκρούς που περνούν από μια σειρά φίλτρα. Για να καταγραφεί ένας θάνατος ως θανατηφόρο εργατικό ατύχημα, πρέπει να εμπίπτει στην αρμοδιότητα της Επιθεώρησης, να αφορά αναγνωρισμένη σχέση εργασίας, να υπάρχει βίαιο εξωτερικό γεγονός και να αποδειχθεί αιτιώδης σύνδεσμος με την εκτέλεση της δουλειάς (OT). Από πάνω, η μεθοδολογία ESAW της Eurostat, που ορίζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο, μετρά κυρίως μισθωτούς, εξαιρεί την κανονική μετακίνηση από και προς την εργασία, και θεωρεί θανατηφόρο ένα ατύχημα μόνο αν ο θάνατος επέλθει εντός ενός έτους (Eurostat).

Κάθε φίλτρο αφήνει κόσμο απ' έξω. Ο αυτοαπασχολούμενος που πέφτει από σκαλωσιά δεν είναι μισθωτός. Ο αγρότης που τον πλακώνει το τρακτέρ δουλεύει σε οικογενειακή εκμετάλλευση. Ο διανομέας που σκοτώνεται με τη μηχανή καταγράφεται ως τροχαίο, όχι ως εργασιακό, αν δεν διασταυρωθούν τα στοιχεία (Reader). Ο αδήλωτος εργάτης, εξ ορισμού, δεν υπάρχει στα μητρώα για να πεθάνει σε αυτά. Η ΟΣΕΤΕΕ προσπαθεί να μετρήσει ακριβώς αυτές τις κατηγορίες, και γι' αυτό βγάζει τετραπλάσιο αριθμό (Το Βήμα).

Ποιοι μένουν εκτός ραντάρ

Εδώ το θέμα παύει να είναι στατιστικό. Στην Ελλάδα του 2025 οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό ήταν 17,3% της απασχόλησης, οι προσωρινοί 10,6%, και η αδήλωτη εργασία εκτιμήθηκε στο 3,5% έναντι 2,7% στην ΕΕ (OT). Δεν μιλάμε για περιθώριο της αγοράς. Μιλάμε για το ένα τέταρτο του εργατικού δυναμικού που ζει στις παρυφές των επίσημων μητρώων.

Η ευελιξία και η υπεργολαβία λειτουργούν ως το ίδιο το φίλτρο. Η αλυσίδα ανάθεσης μειώνει το κόστος μισθών, εισφορών, εκπαίδευσης και μέσων προστασίας, μετακυλίοντας ταυτόχρονα τη νομική ευθύνη προς τα κάτω (ETUC). Όσο πιο μακριά βρίσκεται ο εργαζόμενος από τον αναθέτη, τόσο λιγότερη προστασία έχει και τόσο πιο εύκολα ο θάνατός του ταξινομείται κάπου αλλού. Η αδύναμη συλλογική κάλυψη το κάνει σκληρότερο: το 2023 μόλις 31,6% των μισθωτών καλύπτονταν από συλλογική σύμβαση (PMC).

Η Eurostat δίνει ένα στοιχείο που χρησιμοποιείται πολιτικά: το 2022 η Ελλάδα εμφανιζόταν με κάτω από έναν θανατηφόρο ανά 100.000 εργαζομένους, χαμηλότερα από τον μέσο όρο 1,66 της ΕΕ (Eurostat). Η ίδια η υπηρεσία προειδοποιεί όμως ότι χαμηλή καταγραφή μπορεί να σημαίνει υποδήλωση, όχι ασφαλέστερη εργασία (Dnews).

Και κάτι ακόμα: το κράτος δεν αδιαφορεί. Το 2025 έγιναν πάνω από 82.000 έλεγχοι, επιβλήθηκαν 19.093 κυρώσεις και πρόστιμα 53,9 εκατ. ευρώ (ProtoThema, Euro2day). Η παραβατικότητα παρ' όλα αυτά παρέμεινε υψηλή. Όταν το πρόστιμο γίνεται προβλέψιμο κόστος μέσα στο μοντέλο της υπεργολαβίας, παύει να αποτρέπει. Αν τα πρόστιμα δεν αλλάζουν τη συμπεριφορά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος αριθμός είναι σωστός, αλλά πόσους νεκρούς αντέχει να μην βλέπει ένα σύστημα που μετρά μόνο όσους έχει ήδη καταχωρίσει.