Ελληνική «απάντηση» στο κινεζικό μονοπώλιο γαλλίου: Η Metlen στέλνει τα πρώτα δείγματα

Η τιμή του γαλλίου εκτοξεύτηκε 650% σε επτά χρόνια, από $274 στα $2.060 το κιλό (Protothema). Χωρίς αυτό το μέταλλο δεν κατασκευάζονται ραντάρ για F-35, ημιαγωγοί 5G, φωτοβολταϊκά υψηλής απόδοσης. Και η Κίνα, που ελέγχει το 98% της παγκόσμιας παραγωγής, αποφάσισε να το χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης: τον Ιούλιο 2023 επέβαλε ειδικές άδειες εξαγωγής ως αντίποινα στους δυτικούς περιορισμούς ημιαγωγών, και τον Δεκέμβριο 2024 απαγόρευσε εντελώς τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ (CSIS). Οι Αμερικανοί δεν διαθέτουν εγχώρια παραγωγή. Μια ολική κινεζική απαγόρευση θα κόστιζε $8 δισ. στο αμερικανικό ΑΕΠ, ποσό μικρό σε σχέση με μια οικονομία $27 τρισ. αλλά συγκεντρωμένο σε κρίσιμες αμυντικές και τεχνολογικές αλυσίδες (CSIS).

Εδώ μπαίνει η Ελλάδα. Η Metlen λειτουργεί στα Άσπρα Σπίτια Βοιωτίας το μοναδικό πλήρως καθετοποιημένο εργοστάσιο βωξίτη-αλουμίνας-αλουμινίου στην ΕΕ. Το γάλλιο βρίσκεται σε ελάχιστες ποσότητες μέσα στον βωξίτη, και η εταιρεία μπορεί να το ανακτά ως υποπροϊόν, χωρίς νέα ορυχεία. Τον Ιανουάριο 2026 παρήγαγε τα πρώτα 5 κιλά καθαρότητας 4Ν (δηλαδή 99,99%), με συνολική επένδυση €295,5 εκατ. (€90 εκατ. από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) (EIB). Σήμερα ξεκίνησε η αποστολή δειγμάτων 500 γραμμαρίων σε αγοραστές σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Ιαπωνία (energymag.gr). Ο στόχος, 50 τόνοι ετησίως ως το 2028, θα κάλυπτε το 100% των αναγκών της ΕΕ, με εκτιμώμενα ετήσια εξαγωγικά έσοδα περίπου €100 εκατ. στις σημερινές τιμές.

Η ΕΕ αντιμετωπίζει ήδη αυτή την παραγωγή ως ζήτημα ασφάλειας εφοδιασμού: το έργο της Metlen εντάχθηκε στα πρώτα 47 Στρατηγικά Έργα του Κανονισμού Κρίσιμων Πρώτων Υλών (CRMA) (EIB). Ο αστερίσκος, βεβαίως, υπάρχει. Η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τιμές κάτω κόστους για να εξαλείψει ανταγωνιστές στις σπάνιες γαίες, και μπορεί να το επαναλάβει όταν η ευρωπαϊκή παραγωγή φτάσει σε κλίμακα (CSIS). Αν αυτό συμβεί, η βιωσιμότητα της επένδυσης θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η ευρωπαϊκή πολιτική προστασίας κρίσιμων υλικών θα μείνει στα χαρτιά ή θα εφαρμοστεί στην πράξη.