Νυχτερινοί ψεκασμοί στην Αττική για τον Δυτικό Νείλο

Ενώ οι κάτοικοι της Αρτέμιδας και των Σπάτων κοιμόνταν, από τις 11 το βράδυ ως τις 5 το πρωί ειδικά οχήματα με «τουρμπίνες» σάρωναν τους δρόμους και τους υγροτόπους γύρω τους (Newsit, Ναυτεμπορική). Ήταν μια από τις μεγαλύτερες φετινές επιχειρήσεις ψεκασμών στην Ανατολική Αττική, περίπου 10.000 στρέμματα, και αφορμή της είναι μια λοίμωξη που μεταδίδουν τα κουνούπια, ο ιός του Δυτικού Νείλου, που αυτό το καλοκαίρι βρίσκεται στην κορύφωσή του.

Το μέγεθος της έξαρσης εξηγεί τη σπουδή. Το τελευταίο δελτίο του ΕΟΔΥ κατέγραψε 232 εγχώρια κρούσματα, από τα οποία 165 με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, τη βαριά και δυνητικά θανατηφόρα μορφή, και 19 θανάτους, όλους σε ανθρώπους άνω των 65 (ΕΟΔΥ). Σε συνέχεια της κλιμάκωσης που παρακολουθούμε εβδομάδες (To Brief), τα 75 από αυτά τα κρούσματα δηλώθηκαν μέσα σε επτά μόλις μέρες.

Την απόφαση πήρε η Περιφέρεια Αττικής, μετά από σύσκεψη υπό τον περιφερειάρχη Νίκο Χαρδαλιά με τον ΕΟΔΥ και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (Το Βήμα, Iefimerida). Δύο ζώνες ξεχώρισαν: οι οικισμοί της Αρτέμιδας, η Λούτσα, κατά μήκος της οδού Αρίωνος, που έκλεισε για τις ώρες του ψεκασμού, και η αγροτική περιοχή Κιάφα στα Σπάτα, δίπλα στο αεροδρόμιο (Athens Magazine). Τα δημόσια στοιχεία δείχνουν γιατί επιλέχθηκαν αυτές οι περιοχές: τα Σπάτα-Αρτέμιδα συγκεντρώνουν 15 σοβαρά νευρολογικά περιστατικά, από τα υψηλότερα της Αττικής (DNews, ΕΟΔΥ).

Τι πετυχαίνει και τι δεν αγγίζει ένα νέφος ULV

Ο ψεκασμός ήταν ακμαιοκτονία υπέρμικρου όγκου (ULV): το μηχάνημα δεν «λούζει» δρόμους και αυλές, αλλά σπάει το σκεύασμα σε σταγονίδια λεπτότερα από ανθρώπινη τρίχα, που αιωρούνται για λίγο σαν σύντομο σύννεφο αεροζόλ (PMC). Στόχος του είναι τα ενήλικα, ιπτάμενα κουνούπια, αυτά που τσιμπούν και μεταδίδουν τον ιό τώρα (CDC). Γι' αυτό γίνεται νύχτα: τα κουνούπια-στόχοι είναι πιο ενεργά, το νέφος μένει χαμηλά αντί να διαλυθεί, και περιορίζεται η έκθεση ανθρώπων και μελισσών. Και όσο κρατούσε, οι κάτοικοι είχαν οδηγία να μείνουν μέσα με κλειστά παράθυρα, τα κλιματιστικά εκτός, τα ζώα σε στέγη, ενώ οι μελισσοκόμοι να καλύψουν τα σμήνη (Newsit).

Είναι σαν να κόβεις προσωρινά την κυκλοφορία σε έναν πολυσύχναστο δρόμο, όχι σαν να κλείνεις το εργοστάσιο που φτιάχνει τα αυτοκίνητα. Το εργαλείο δουλεύει: σε παλαιότερη επιδημία Δυτικού Νείλου στην Καλιφόρνια το 2005, οι μη ψεκασμένες περιοχές είχαν περίπου έξι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα ανθρώπινων κρουσμάτων από τις ψεκασμένες (Emerging Infectious Diseases, JAMA/PMC). Όμως το αποτέλεσμα είναι παροδικό: το νέφος δεν αφήνει προστασία που να κρατά και, κυρίως, δεν αγγίζει τα αυγά και τις προνύμφες που ωριμάζουν στα στάσιμα νερά. Χωρίς προνυμφοκτονία (χτύπημα στις προνύμφες μέσα στο νερό) και απομάκρυνση των εστιών, ο πληθυσμός επανέρχεται· γι' αυτό το ECDC τοποθετεί τον ψεκασμό ενηλίκων ως κομμάτι μιας ολοκληρωμένης διαχείρισης, όχι ως λύση από μόνο του (ECDC).

Τι μένει στο σκοτάδι

Κι επειδή το εργαλείο αγοράζει μόνο χρόνο, βαραίνει διπλά το ερώτημα: ποιο ακριβώς σήμα έκρινε ότι έπρεπε να ψεκαστούν αυτά τα 10.000 στρέμματα εκείνο το βράδυ; Υποδομή υπάρχει: ετήσια εγκύκλιος και σχέδιο δράσης του Υπουργείου Υγείας για την καταπολέμηση των κουνουπιών, με την Περιφέρεια να εκτελεί, τον ΕΟΔΥ να δίνει την επιδημιολογική εικόνα και το Μπενάκειο την εντομολογική επιτήρηση (Υπουργείο Υγείας, Ναυτεμπορική). Αυτό που δεν βγαίνει στο φως είναι το κρίσιμο: οι μετρήσεις ανά παγίδα, το πόσο μολυσμένα είναι τα κουνούπια που πιάνονται, το όριο κινδύνου που πυροδότησε την κλιμάκωση. Ούτε το ίδιο το βιοκτόνο ονομάστηκε· η ανακοίνωση μιλά μόνο για «εγκεκριμένο σκεύασμα με φωτοδιασπώμενη δραστική ουσία» (in.gr).

Η νυχτερινή σάρωση έκανε τη δουλειά της για απόψε: έριξε γρήγορα τα κουνούπια που τσιμπούν τώρα. Αυτό που χρωστάει ακόμη η Περιφέρεια (το σκεύασμα, τις μετρήσεις, το κριτήριο που έβαλε τη μηχανή μπροστά) είναι που ξεχωρίζει ένα σύστημα που μπορείς να ελέγξεις από ένα που απλώς εμπιστεύεσαι.